, Wynalazek niniejszy dotyczy wrzecion do przasnic i niciarek. Znane sa lozyska szyjkowe do wrzecion jako lozyska po¬ slizgowe, krazkowe lub kulkowe. Wade wrzecion o lozyskach poslizgowych, pole¬ gajaca na wielkiem zuzywaniu sily i smaru, usilowano usunac zapomoca lozysk kulko¬ wych. Okazalo sie jednak, ze wrzeciono o lozysku kulkowem posiada wieksze jeszcze niedogodnosci, jak np. zacieranie i znie¬ ksztalcenie kulek, które poteguja jeszcze zwalczane wady. Wiadomo, ze istnieje bar¬ dzo scisly zwiazek pomiedzy iloscia obro¬ tów, waga wrzeciona oraz ciezarem prze¬ dzy na nim. Jezeli stosunek ten zostanie naruszony, wrzeciono poczyna kolysac sie, co oddzialywa bardzo ujemnie na przedze i prowadzi czestokroc do tego, ze wrzecio¬ no nie jest w stanie wytworzyc nitki. We¬ dlug fig. 1 zapobiega sie temu przez spre¬ zyste osadzenie pierscienia kulkowego 2, otaczajacego wrzeciono / zapomoca wielo¬ stronnie umieszczonych sprezyn 3. Urza¬ dzenie to nie usuwa jednak niedogodnosci.Fig. 2 wykazuje w skali wiekszej, iz wska¬ zanych braków niepodobna usunac zapomo¬ ca osadzenia plaskiego. W polozeniu nor- malnem plaszczyzna zetkniecia kulek /&'—b4) lezy Jtfdstópadle dó Osi, cisnienia wza¬ jemnie sfe^iwnowaia iyrzeciono pozosta¬ je w spó^LyycuJWiadoino, ze os wrzecio¬ na, po przekroczeniu krytycznej ilosci obro¬ tów, odchyla sie teoretycznie pomiedzy plus nieskonczonoscia i minus nieskonczo¬ noscia. Ograniczenie nie dopuszcza wychy¬ lenia sie wrzeciona do pllus nieskonczono¬ sci, ale przesuniecie jego jest mozliwe i mo¬ ze wywolac poziome przesuniecie kulek, wskutek czego plaszczyzna stykania sie (b* — V) nie bedzie lezala prostopadle do osi wrzeciona, lecz zblizy sie do plaszczy¬ zny osi. Punkty styczne 4 i 5 kulek znaj¬ duja sie na rozmaitej wysokosci. Kulki dzialaja na dzwijgnie o rozmaitych ramio¬ nach i wrzeciono kolysze sie.Dla zapobiezenia tej niedogodnosci uzy¬ wa sie znanych krazków 6, 7 zamiast ku¬ lek. W razie nieruchomego osadzenia o- wycli krazków przy szybkosci krytycznej, nastapi hamowanie wrzeciona. Nad lozy¬ skiem szyjkowem i pod niem powstaja zgrubienia odchylajace i wrzeciono ponow¬ nie kolysze sie. Lozysko sprezyste równiez nie naprawi pracy, gdyz przy odchyleniu sie wrzeciona od osi, odleglosc wzajemna krazków a, musialaby sie zwiekszyc do od¬ leglosci a', co wplyneloby na zwiekszenie niedogodnosci, zachodzacych przy lozysku kulkowem w wypadku przesuniecia lozy¬ ska.Z powyzszego wynika, ze przesuniecie lozyska szyjkowego wówczas tylko bedzie skuteczne i moze doprowadzic do celu, je¬ zeli przytem punkty styczne krazków lub kulek pozostana w polozeniu jednakowem wzgledem osi wrzeciona, t. j. ze plaszczy¬ zna lozyska pozostaje prostopadla do osi wrzeciona. Wskutek wystepujacych wla¬ snych odchylen wrzeciona, a takze z po¬ wodu wystepujacej przy krytycznej szyb¬ kosci obszernosci wahania i przesuniecia oparcia osi, uzaleznionego przez moment obrotowy, nie mozna uwazac wrzeciona za wahadlo i pozwolic na kolysanie sie jego dokola stalego punktu oparcia & zaleznie od wymiarów wrzeciona srodek wahania 9 powinien miescic sie wyzej lub nizej (fi|g. 4). Nalezy ponadto liczyc sie z tern, ze pod- ' stawa wrzeciona 8 nigdy nie pozostaje w tym punkcie, lecz przesuwa sie wzdluz hi- pocykloid.Przeciw poddawaniu sie lozyska wrze¬ ciona pod wplywem napedu sznurowego stosowano dotychczas dzialajaca jedno¬ stronnie sprezyne. Inne sily dzialajace w innych kierunkach nie znajdowaly podat¬ nego oparcia i dlugotrwale ich oddzialy¬ wanie wywolywalo przewaznie znieksztal¬ cenie wrzeciona. JSko sila pobocznie dzia¬ lajaca musi byc uwazane jednostronne ha¬ mowanie wrzeciona przy zatrzymywaniu o- raz przy zdejmowaniu pelnych i przy na¬ sadzaniu nowych cewek.Dalsza powazna trudnosc przy wyrobie wrzeciona stanowilo dokladne centrowa¬ nie jego lozyska szyjkowego z lozyskiem dolnem, co znacznie powiekszalo koszt wrzecion.Wynalazek niniejszy przedstawia wrze¬ ciono z latwoscia poruszajace sie we wszystkie strony i samoustawialne wzdluz osi obrotu. Wszechstronna ta podatnosc jest wynikiem ruchliwosci calego zespolu osadzenia wrzeciona wzgledem kadluba lo¬ zyska, ruchliwosci lozyska szyjkowego wzgledem kadluga lozyska, tulejki wrze¬ ciona wzgledem lozyska spodniego, ruchli¬ wosci wzglednej lozyska szyjkowego, lo¬ zyska spodniego i tulejki wrzeciona.Zalaczony rysunek przedstawia rozmai¬ te sposoby wykonania wynalazku niniej¬ szego, a mianowicie: fig. 1 wyobraza urza¬ dzenie znane dotychczas, fig. 2 — schema¬ tyczny szkic wyjasniajacy, fig. 3 — dal¬ szy szkic wyjasniajacy, fig. 4 — trzeci szkic, fig. 5 — sposób wykonania wyna¬ lazku, fig. 6 — szczegól z fig. 5, fig. 7 — sposób wykonania, w którym tulejke za¬ stapiono sprezyna, fig. 8 i 9 — inna od¬ miane urzadzenia wedlug fi)g. 7, w którejzwoje druciane zwezaja sie ku dolowi i le¬ za w odkrecanej oliwiarce.Fig/ 5 i 6 uwidoczniaja kazda jeden z przykladów wykonania pomyslu. Zamiast podpórek 10/11 zastosowano tutaj sprezy¬ ne srubowa.Wrzeciono 12 spoczywa w lozysku sto- powem 13 i w lozysku szyjkowem 14 tulej¬ ki. Znane lozysko szyjkowe 14 wykonane w postaci lozyska krazkowego miesci sie w kapturku 16, umocowane w nim zapomoca sprezyny srubowej 18, wkreconej lub umo¬ cowanej w inny sposób w gwincie we¬ wnetrznym 17. Czesc druga sprezyny 18 wkrecona jest w gwint wewnetrzny 19 tu¬ lejki 15, zapewniajac lozysku szyjkowemu 14 podatne osadzenie ruchome. Nad pla¬ szczem 16 miesci sie tulejka 20 z kolnie¬ rzem 21. Przy przekroczeniu szybkosci kry¬ tycznej, t. j. kiedy os wrzeciona odchyli sie od normalnego swego polozenia, lozysko szyjkowe przesuwa sie sciskajac lub rozcia¬ gajac sprezyne 18, przyczem plaszczyzny styczne krazków z wrzecionem pozostaja wciaz prostopadle do osi, niezaleznie od stopnia odchylenia wrzeciona. Koniec dol¬ ny 22 wrzeciona nie ma ograniczenia swych ruchów. Kilka tysiacznych gry w lozysku spodniem wystarczaja, zeby utrzymac przesuwanie sie w granicach dopuszczal¬ nych.Lozysko szyjkowe 14 wykonane jest w postaci znanetgo lozyska krazkowego i skla¬ da sie ze znanych krazków 23 górnego pier¬ scienia przecietego 24 i dolnego takiegoz pierscienia 24* , do którego przylega tulej¬ ka 15 wrzeciona ze zgrubieniem 27 (fig. 6).Tulejke 15 przyciska do pierscienia dolne¬ go 24" sprezyna srubowa 18, przeznaczo¬ na, jednoczesnie do wszechstronnie spre¬ zystego osadzenia tulejki 15, a zatem i wrzeciona w kadlubie 25. Kadlub 25 przy¬ mocowuje sie do wrzeciona zapomoca kol¬ nierza i nakretki. Kadlub lozyska szyjko¬ wego 16 posiada gwint wewnetrzny i szli¬ fowana czesc górna, w która wklada sie pierscien dolny 24a, a nad nim umieszcza krazki 23 wraz z ioh oprawka. Zespól ten zamyka sie pierscieniem górnym 24 rów¬ niez zamknietym i zabezpiecza nacisnieciem tulejki 15. Krazki biegna z jednej strony po golem wrzecionie, a z drugiej po we¬ wnetrznej sciance kapturka. W szczegól¬ nych wypadkach zaleca sie zaopatrzyc scianke wewnetrzna kapturka w zaharto¬ wany pierscien stalowy dla uzysikania lzej¬ szego biegu krazków. Do pierscienia dolne¬ go 24l przylega tulejka 15 stozkowato rozszerzona na koncu górnym 27, przyci¬ snieta sprezyna 18. W czesc dolna tulejki 15 wsuniete jest lozysko dolne 13.Lozysko wrzeciona wykonczone osobno wprowadza sie do kadluba lozyska 25 i u- mocowuje zapomoca wkrecania. Zwoje sprezyny 18 mieszcza sie przytem w gwin¬ cie wewnetrznym 19 kadluba lozyska. U- klad podobny wytwarza osadzenie wrze¬ ciona elastyczne i w wysokim stopniu po¬ datne na wszystkie strony, odpowiadajace wszelkim wymaganiom. Os jegp moze w kazdej chwili ustawic sie w zadanym kie¬ runku osi obrotu, co zawdzieczamy po pierwsze ruchliwosci lozyska szyjkowego; po drugie ruchliwosci w stosunku don tulej¬ ki; po trzecie, ruchliwosci wzledem obu tych czesci i ustawialnosci lozyska dolne- go. Nawet obciazenia szaTpane i niejedno¬ stajne, jak np. zatrzymanie wrzeciona na jego ostrym koncu, co zwykle czynia przadki przy laczeniu nitek rozerwanych, lub przy sciaganiu pelnych cewek, nie jest w stanie znieksztalcic wrzeciona, ponie¬ waz lozysko jego jest równiez podatne. Nie przyczynia to zarazem znieksztalcen wsku¬ tek wygiecia wrzeciona, wywolujacego ude¬ rzanie wrzeciona. Wrzeciono moze swo¬ bodnie ustawiac sie w kazdej chwili wzdluz osi obrotu, co nie wymaga jednak, by os wrzeciona i os obrotu ustawicznie sie zle¬ waly; zapobiega to warczeniu. Wykonanie techniczne nowego lozyska posiada widocz¬ ne zalety, poniewaz lozysko dolne odpo- — 3 —wiada zawsze lozysku szyjkowemu, czego w osadzeniach znanych nie mozna bylo osiagnac.W przedstawionem na fig* 7 lozysku, tulejke 26 zastapiono sprezyna 18. Urza¬ dzenie podobne wrzeciona umozliwia nie- tyll& wszechstronne przesuwanie, lecz dzie¬ ki rozciaganiu sie sprezyny takze elastycz¬ ne przeciwdzialanie uderzeniom wystepu¬ jacym w kierunku osi wrzeciona przy na¬ kladaniu lub zdejmowaniu tulejki lub pochwy.Wrzeciono 12 zaopatrzone w tulejke 21 spoczywa w lozysku szyjkoweia 14 i dol- nein 13. Oba te lozyska utrzymuje sprezy¬ na srubowa /8, polaczona z kadlubem lo¬ zyska zapomoca gwintu, w który jest wci¬ snieta, Kadlub 25 spoczywa swym kolnie¬ rzem w ramie przasnicy i jest zamocowany w tern polozeniu nakretka.Lozysko szyjkowe w postaci lozyska krazkowego sklada sie z kadluba 16, po¬ siadajacego gwint wewnetrzny i oszlifowa¬ na czesc górna, do której wklada sie do¬ szlifowany pierscien 24a, a nad nim mie¬ szcza sie krazki 25 z ich oprawka 28. Uklad ten zamyka pierscien 24 równiez doszlifo¬ wany i zamocowany naciskiem tuJefki lozy¬ ska szyjkowego 16. Lozysko to porusza sie swobodnie osadzone na -sprezynie srubowej 1$ zapomoca gwintu w dolnej swe} czesci.Lozysko dolne 13 spoczywa równiez na sprezynie srubowej 18, co pozwala mu po¬ dazac za ruchami osi obrotu wrzeciofca.Wykonane osobno lozysko wrzeciona wprowadza sie do kadluba 25 i umocowuje przez wkrecenie. Zwoje sprezyny 18 leza tt* w gwincie wewnetrznym 19 kadluba.Fig, 8 i 9 wyobrazaja wrzeciono, w któ- rem srednica nawiniecia sprezyny 18 zwe¬ za sie ku dolowi i chwyta dolne lozysko 13; pozwala to urzadzenie na wprowadzenie czesci dolnej tulejki wrzeciona do odkreca¬ nej oliwiarki 29. Sposób wykonania wrze¬ ciona jest bardzo prosty. Wlasciwe wrze¬ ciono 12 posiada niniej wiecej posrodku tu¬ lejke 21, w której wydrazeniu spoczywa lozysko szyjkowe. Kadlub lozyska 25 przymocowuje sie w sposób znany do ramy przasnicy zapomoca kolnierza i nakretki Aby zapobiec wypadaniu wrzeciona z lozy¬ ska (tak zwanemu podnoszeniu sie) sluzy znany gietki hak 30. Gniazdo 25 posiada w swej czesci dolnej oliwiarke 29± Oliwiarka sklada sie z pla&zcza 32 oraz rurki 33 u- mocowanej w plaszczu zapomoca obraczki 34. Kadlub 25 posiada gwint wewnetrzny 19 w który wkreca sie sprezyne 18. Czesc górna kadluba jest doszlifowana i tworzy przy lozysku glównem 16 przestrzen* w której miesci sie to lozysko. W czesci dol¬ nej 35 uginajaca sie pochwa 18 wrzeciona zweza sie stozkowato, poczem przybiera ponownie ksztalt walca 36, w którym spo¬ czywa lozysko dolne 13. PL