Przedmiotem wynalazku jest sposób i narzedzie do wykonywania pierscieni metoda obróbki plastycznej, zwlaszcza pierscieni o zwiekszonych wymaganiach dokladnosci wymiarowej i ksztaltu.Znany jest sposób wykonywania duzych pierscieni polegajacy na kuciu z wlewka przez speczanie. przebijanie otworu i rozkuwanie na trzpieniu. Metoda ta nie zapewnia dokladnosci ksztaltu powierzchni wewnetrznej i wymaga stosowania duzych naddatków na obróbke mechaniczna.Pierscienie male sa wykonywane metoda obróbki mechanicznej z preta walcowanego lub odkuwki, przy czym jako ostatnia operacje stosuje sie kalibrowanie na zimno przez przepychanie kalibrownika w postaci walca lub kulki stalowej umozliwiajace uzyskanie wymaganej dokladnosci wymiarowej i jednoczesne utwardzenie powierzchni otworu. Metoda ta byc moze stosowana tylko do pierscieni i otworów o malych srednicach, jako obróbka wykanczajaca w malym zakresie tolerancji.Celem wynalazku jest umozliwienie wykonywania dokladnych pierscieni o duzych gabary¬ tach, przy jednoczesnym zmniejszeniu do minimum kosztownej i pracochlonnej obróbki skrawa¬ niem, a nawet wyeliminowaniu jej w mniej dokladnych wyrobach.Istota wynalazku polega na zastosowaniu, po rozkuciu pierscienia na trzpieniu, dodatkowej operacji kalibrowania przez przepychanie na goraco kalibrownika przez otwór pierscienia. Kali¬ browanie wykonywane jest w temperaturze nizszej od temperatury kucia.Narzedzie w postaci pierscienia zakonczone z obu stron stozkami o duzej zbieznosci, wejscio¬ wym i wyjsciowym, posiada w czesci srodkowej stozek roboczy o malej zbieznosci i cylindryczna powierzchnie kalibrujaco-gladzaca. Na powierzchni tej znajduje sie obwodowe wglebienie, którego przeciecie z powierzchnia cylindryczna tworzy ostrze skierowane w kierunku stozka roboczego.Ostrze sluzy do zgarniania zgorzeliny w czasie kalibrowania.Kalibrowanie mozna wykonywac równiez na powierzchni zewnetrznej pierscienia. Kalibrow- nik ma wtedy ksztalt pierscienia z odpowiednio uksztaltowanym otworem, który posiada stozek wejsciowy, roboczy i wyjsciowy oraz cylindryczna powierzchnie kalibrujaco-gladzaca z ostrzem zgarniajacym zgorzeline. Kalibrowanie nastepuje przez przepychanie pierscienia obrabianego przez otwór kalibrownika ustawionego na stole prasy stozkiem wejsciowym ku górze lub przez przepychanie kalibrownika po zewnetrznej powierzchni pierscienia obrabianego ustawionego na stole prasy.2 131802 W wyniku zastosowania operacji kalibrowania uzyskujemy duza dokladnosc ksztaltu pierscie¬ nia, co pozwala na zmniejszenie naddatków na obróbke skrawaniem. Zgarnianie zgorzeliny przez odpowiednio uksztaltowane narzedzie pozwala na poprawe jakosci powierzchni, dzieki uniknieciu wgniatania zgorzeliny w powierzchnie ksztaltowana.Sposób i narzedzie wedlug wynalazku zostana blizej objasnione w przykladzie wykonania pokazanym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia pierscien obrabiany wraz z narzedziem ustawiony na prasie, przed rozpoczeciem operacji kalibrowania otworu, fig. 2 — narzedzie do kalibrowania otworu, a fig. 3 — narzedzie do kalibrowania powierzchni zewnetrznej pierscienia.Wykonanie otworu pierscienia sposobem wedlug wynalazku przebiega nastepujaco.Po przekuciu i speczeniu wlewka nastepuje wstepne wykonanie otworu w pierscieniu 1 przez przebijanie i przekuwanie na trzpieniu. Nastepnie pierscien 1 ustawia sie na stole 2 prasy, na podstawie 3, na pierscieniu 1 umieszcza sie narzedzie do kalibrowania 4 i przepycha przez otwór.Temperaturapierscienia 1 obniza sie w tym czasie od temperatury kucia do temperatury ok 750°C, przy której nastepuje kalibrowanie.Narzedzie wedlug wynalazku sklada sie z pierscienia 12 i trzpienia 13. Pierscien 12 posiada stozek wejsciowy 5 i wyjsciowy 6 o duzej zbieznosci. Czesc srodkowa pierscienia 12 sklada sie ze stozka roboczego 7 o malej zbieznosci i dwu czesci cylindrycznych 8,9. Miedzy powierzchniami cylindrycznymi 8, 9 znajduje sie obwodowe wglebienie 10 tworzace z powierzchnia cylindryczna 9 ostrze 11 skierowane w strone stozka roboczego 7. Glebokosc wglebienia 10 i jego szerokosc zalezne sa od dlugosci otworu kalibrowanego i grubosci warstwy zgarnianej zgorzeliny. Szerokosc powierzchni cylindrycznych 8 i 9 jest niewielka w porównaniu z jej srednica.W przykladowym wykonaniu pochylenie tworzacej stozka wejsciowego 5 i wyjsciowego 6 wynosi 20°, a laczna dlugosc obu stozków 5 i 6 stanowi polowe dlugosci czesci roboczej narzedzia.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wykonywania pierscieni metoda obróbki plastycznej przez speczanie wlewka, przebijanie otworu i rozkuwanie na trzpieniu, znamienny tym, ze pierscien (1), po rozkuciu na trzpieniu, kalibruje sie na goraco w temperaturze nizszej od temperatury kucia przez przepychanie przez otwór pierscienia (1) narzedzia do kalibrowania (4) lub przepychanie pierscienia obrabianego (1) przez otwór kalibrownika w ksztalcie pierscienia, przy czym w czasie kalibrowania nastepuje zgarnianie zgorzeliny z powierzchni kalibrowanej przed jej ostatecznym uksztaltowaniem przez powierzchnie kalibrujaco-gladzaca (9) kalibrownika (4). 2. Narzedzie do wykonywania pierscieni metoda obróbki plastycznej zakonczone z obu stron stozkami o duzej zbieznosci, znamienne tym, ze posiada w czesci srodkowej stozek roboczy (7) o malej zbieznosci i cylindryczne powierzchnie kalibrujaco-gladzace (8) i (9), przy czym miedzy tymi powierzchniami znajduje sie obwodowe wglebienie (10), którego przeciecie z powierzchnia cylind¬ ryczna (9) tworzy ostrze (11) skierowane w kierunku stozka roboczego (7). 3. Narzedzie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze powierzchnia cylindryczna (9) tworzaca ostrze (11) posiada srednice wieksza od srednicy powierzchni cylindrycznej (8) przylegajacej do stozka roboczego (7).131 802131802 Fig.2 Fig.3 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 cgz.Cena 100 zl PL