Przedmiotem wynalazku jest wzmacniacz pradowy zachowujacy na wyjsciu kierunek sygnalu wejsciowego i umozliwiajacy podlaczenie odbiornika do, traktowanego jako zacisk odniesienia, wspólnego wezla dwóch napiec zasilajacych. Wzmacniacz ma zastosowanie glównie w ukladach automatyki analogowej jako nadazny czlon pradu stalego precyzyjnie utrzymujacy zaprogramowany iloraz wartosci sygna¬ lów wyjsciowego i wejsciowego.Stan techniki. Z polskiego opisu patentowego nr 92 225 jest znany tranzystorowy wzmacniacz pradowy ze sprzezeniem zwrotnym utworzony w podstawowej wersji z dwóch tranzystorów bipolarnych jednego typu prze¬ wodnictwa, dwóch rezystorów i jednej diody prostowniczej, która w drugiej wersji jest zastapiona przez zlacze baza-emiter trzeciego tranzystora. W emitery tranzystorów pierwszego i drugiego wlaczone sa rezystory, zas pomiedzy baze pierwszego tranzystora i emiter drugiego tranzystora jest wlaczona dioda katoda do emitera. Baza drugiego tranzystora w wezle stanowiacym wejscie wzmacniacza jest polaczona z kolektorem pierwszego tranzy¬ stora. Kolektor drugiego tranzystora stanowiacy wyjscie wzmacniacza poprzez odbiornik jest podlaczony do dodatniego bieguna zródla napiecia, który ma biegun ujemny zwarty ze wspólnym wezlem wymienionych rezystorów emiterowych. Wzmacniacz wymaga dodatkowego pradu polaryzujacego diode prostownicza. Przy równych rezystorach emiterowych wzmacniacz stanowi lustro pradowe, poniewaz prad wyjsciowy jestw przybli¬ zeniu równy pradowi wejsciowemu zas kierunki obydwu pradów sa zgodne.W artykule 'The Design of constant current sourses" opublikowanym przez miesiecznik Electronic Engin- nering z czerwca 1977 sa opisane lustra pradowe zapewniajace lepsza dokladnosc -powtarzania na wyjsciu pradu wejsciowego -osiagnieta przez modyfikacje ukladu i zastosowanie albo co najmniej dwóch tranzystorów o zblizo¬ nych parametrach wybranych droga selekqi albo co najmniej pary monolitycznej.Ze znanych ukladów wylacznie tranzystorowych najwieksza dokladnosc zapewnia lustro pradowe zreali¬ zowanej na trzech tranzystorach jednego typu przewodnictwa, z których dwa: pierwszy i drugi sa polaczone emiterami oraz bazami przy czym baza pierwszego tranzystora jest zwarta z jego kolektorem i emiterem trzeciego tranzystora majacego baze polaczona w wezle stanowiacym wejscie ukladu z kolektorem drugiego tranzystora.Kolektor trzeciego tranzystora stanowi wyjscie ukladu.Znany jest oparty na wzmacniaczu operacyjnym uklad nadazny zapwniajacy staly iloraz, w tym równiez równy 1, pradów wyjsciowego i wejsciowego. W wymienionym ukladzie obydwa wejscia wzmacniacza poprzez2 129166 rezystory sa podlaczone do jednego bieguna zródla napfecia przy czym wejscie ukladu stanowi dodatnie wejscie wzmacniacza który pomiedzy wyjscie i wejscie ujemne ma wlaczone zlacze baza-emiter bipolarnego tranzystora podlaczonego kolektorem do wyjscia ukladu. Odbiornik jest wlaczony pomiedzy wyjscie ukladu i drugi biegun zrótflrf napiecia. Prad wyjsciowy jest obarczony bledem równym pradowi bazy zastosowanego tranzystora bipolarnego..' Oparte na co najmniej parze monolitycznej tranzystorów bipolarnych znane uklady nadazne, w tym równiez Utótra pradowe, generujace na wejsciu prad pozostajacy w stalym stosunku z pradem wejsciowym, nawet wspomagane wzmacniaczem operacyjnym, nie zapewniaja dla niektórych zastosowan dostatecznej dokladnosci ze wzgledu na produkcyjna trudnosc uzyskania pary monolitycznej dla której róznica spadków napiec na zlaczach baza-emiter tranzystorów tworzacych ta pare jest mniejsza od 1 mV. Poza tym na rynku dostepne sa jedynie monolityczne pary lub uklady wielotranzystorowe o przewodnictwie npn, co uniemozliwia zrealizowanie ukladu nadaznego generujacego na wyjsciu prad wplywajacy do odbiornika.Istota wynalazku. Wzmacniacz pradowy wedlug wynalazku ma pomiedzy -utworzony przez polaczenie co najmniej dwóch rezystorów stanowiacych odpowiednio ujemna i dodatnia petle sprzezenia zwrotnego -wezel polaczony z wyjsciem operacyjnego wzmacniacza i jeden z dwóch przeciwnych wzgledem wspólnego zacisku odniesienia biegunów zasilajacego napiecia wlaczony rezystor, zas pomiedzy nieinwersyjne wejscie operacyjnego wzmacniacza i wyjsciowy zacisk jest wlaczony dwójnik. W innej wersji ukladu wzmacniacza pradowego pomie¬ dzy wspomniany wezel i wyjscie operacyjnego wzmacniacza jest wlaczone zlacze emiter-baza tranzystora.W odniesieniu do znanego stanu techniki wzmacniacz pradowy wedlug wynalazku odznacza sie lepsza dokladnoscia utrzymania zaprogramowanego stosunku pradów wejsciowego i wyjsciowego. Wymieniony stosu¬ nek praktycznie zalezy tylko od wartosci dwóch rezystorów. Poza tym wzmacniacz umozliwia realizacje ukla¬ dów nadaznych generujacych na wyjsciu zarówno prad wyplywajacy jak i wplywajacy do odbiornika. Uzupelnie¬ nie natomiast w innej wersji ukladu wzmacniacza elementami tworzacymi pradowe zródlo sterujace wzmacnia¬ cza z dodatkowym tranzystorem, umozliwia zwiekszenie mocy sygnalu wyjsciowego.Objasnienie rysunku. Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia podstawowy schemat ideowy wzmacniacza pradowego, zas fig. 2 - schemat ideowy tego wzmacniacza w innej wersji.Przyklad realizacji wynalazku. Wzmacniacz pradowy wedlug wynalazku jest zaopatrzony w operacyjny wzmacniacz 1 objety przez rezystory R1 i R2 odpowiednio ujemna i dodatnia petla sprzezenia zwrotnego. Rezy¬ story R1 i R2 maja wspólny wezel A polaczony poprzez rezystor R3 (fig. 1) z ujemnym biegunem zasilajacego zródla 2 oraz z ujemna zasilajaca koncówka wzmacniacza 1. Wzmacniacz ten ma dodatnia zasilajaca koncówke polaczona z dodatnim biegunem zasilajacego zródla 3. Inwersyjne wejscie wzmacniacza 1 jest polaczone ze zródlem 4 wejsciowego pradu I. Pomiedzy nieinwersyjne wejscie wzmacniacza 1 i wyjsciowy zacisk B jest wlaczony dwójnik 5.Odbiornik 6 jest wlaczony pomiedzy zacisk B i wspólny dla zasilajacych zródel 2, 3 zacisk odniesienia C.Wspólny dla rezystorów R1 i R2 wezel A jest polaczony z wyjsciem operacyjnego wzmacniacza 1.Inna wersje ukladu przedmiotowego wzmacniacza przedstawia na rysunku fig. 2 wyjasniajaca sposób uzy¬ skania -pozostajacych wzgledem siebie w stalym stosunku -pradów plynacych w przeciwnych kierunkach przez polaczenie do zacisku odniesienia C, odbiornika 6 i 6'. Wyjscie operacyjnego wzmacniacza 1 jest polaczone z ba¬ za tranzystora 7 majacego emiter zwarty z wezlem A', zas kolektor jest dolaczony do dodatniego bieguna zródla 2. Zródlo 4 wejsciowego pradu I jest realizowane na dwóch tranzystorach trójtranzystorowego, monoli¬ tycznego ukladu 8. Pomiedzy wezel utworzony przez polaczenie baz tranzystorów wspomnianego ukladu 8 i zacisk odniesienia C jest wlaczony regulacyjny rezystor 9 sluzacy do nastawy pradu I.Drugi odbiornik 6' jest wlaczony pomiedzy kolektor trzeciego tranzystora ukladu 8 i zacisk C. Na rezysto¬ rze R1 jest wytwarzany spadek napiecia od wejsciowego pradu I wymuszanego przez zródlo 4. Wzmacniacz 1 tak steruje rozplywem pradów w wezle A, aby utrzymac równe spadki napiec na rezystorach R1 i R2. Przcto wyjsciowy prad II jest równy ilorazowi-fit Rezystor R3 ulatwia start ukladu w kierunku stanu równowagi.Wymagane dla prawidlowej pracy zródla 4minimalne napiecie przy zwartym odbiorniku 6 pomiedzy inwersyj- nym wejsciem wzmacniacza 1 i zaciskiem odniesienia C zapewnia dwójnik 5.Zastrzezenia patentowe # 1. Wzmacniacz pradowy, zaopatrzony w zasilany z majacych wspólny zacisk odniesienia dwóch zródel napiecia operacyjny wzmacniacz, którego inwersyjne wejscie jest polaczone ze zródlem sygnalu wejsciowego, -*n am re nny -*yf*r ze pemiedzy-trtwo«ony przez polaczenie rezystorówflU i£2) stanowiacych odpo¬ wiednio ujemna i dodatnia petle sprzezenia zwrotnego wezel (A) polaczony z wyjsciem operacyjnego wzmacnia¬ cza (1) i jeden przeciwny wzgledem wspólnego zacisku odniesienia (C) biegun zasilajacego napiecia (2) albo (3) jest wlaczony rezystor (R3), zas pomiedzy nieinwersyjne wejscie operacyjnego wzmacniacza (1) i wyjsciowy zacisk (B) jest wlaczony dwójnik (5).129165 3 2. Wzmacniacz pradowy, zaopatrzony w zasilany z majacych wspólny zacisk odniesienia dwóch zródel napiecia operacyjny wzmacniacz, którego inwersyjne wejscie jest polaczone ze zródlem sygnalu wejsciowego, znamienny tym, ze pomiedzy utworzony przez polaczenie rezystorów (R1 i R2) stanowiacych odpowie¬ dnio ujemna i dodatnia petle sprzezenia zwrotnego wezel (A) i wyjscie operacyjnego wzmacniacza (1) jest wlaczone zlacze emiter-baza tranzystora (7), zas pomiedzy wspomniany wezel (A) i jeden przeciwny wzgledem wspólnego zacisku odniesienia (C) biegun zasilajacego napiecia (2) lub (3) jest wlaczony rezystor (R3), natomiast pomiedzy nieinwersyjne wejscie operacyjnego wzmacniacza (1) i wyjsciowy zacisk (B) jest wlaczony dwójnik (5).Fig.1 fil i—& Fig. 2 PL