Przedmiotem wynalazku jest elektryczno-hydrauliczny uklad sterowania zespolem napedowym statku wodnego, który to zespól zlozony jest z nienawrotnego silnika wysokopreznego i sruby nastawnej, której silow¬ nik hydrauliczny sterowany jest trójpolozeniowym zaworem suwakowym zmiany kierunku ruchu.W znanych dotychczas najbardziej rozpowszechnionych i najprostszych ukladach sterowania zespolem na¬ pedowym, zlozonym z silnika wysokopreznego i sruby nastawnej wykorzystuje sie serwomechanizm polozenia, którego zadanie polega na ustawieniu zadanego skoku sruby nastawnej. Wada tych ukladów jest mozliwosc przeciazenia silnika napedowego w stanach przejsciowych. Na przyklad ustawienie dzwigni sterujacej w pozycji "cala naprzód" w celu rozpedzenia statku od predkosci bliskiej zero do predkosci maksymalnej powoduje nastawienie zbyt duzego, dla danej predkosci kadluba, skoku sruby iw konsekwencji przeciazenie silnika. Ukla¬ dy powyzsze nalezy przeto wyposazac w dodatkowe urzadzenia zabezpieczajace silnik wysokoprezny przed przeciazeniem wywolanym nadmiernym skokiem sruby nastawnej.Innym mozliwym do zastosowania rozwiazaniem jest uklad sterowania oparty o pomiar naporu sruby.Z uwagi na trudnosci techniczne zwiazane z pomiarem wartosci naporu, a takze z uwagi na to, ze uklad ten nie zapewnia ochrony silnika spalinowego przed przeciazeniem, nie znalazl on zastosowania praktycznego.Stosuje sie takze uklady sterowania zespolem napedowym oparte na pomiarze momentu obciazenia lub na pomiarze polozenia organu nastawnego dawki paliwa silnika wysokopreznego. W ukladach tych nie wystepuje mozliwosc przeciazenia silnika. W stanach przejsciowych uklad sterowania utrzymuje staly moment silnika, zmieniajac skok sruby nastawnej odpowiednio do zmian predkosci statku. W ukladach tych nie zachodzi wiec koniecznosc stosowania dodatkowych urzadzen zabezpieczajacych silnik wysokoprezny przed przeciazeniem.Trudnosci w realizacji ukladów opartych o pomiar momentu lub nastawy paliwa silnika wysokopreznego wyplywaja z kwadratowej w przyblizeniu zaleznosci momentu sruby od jej skoku przy stalej predkosci obroto¬ wej sruby i stalej predkosci postepowej kadluba. Parzystosc tej funkcji powoduje, ze przy róznych wartosciach skoku sruby nastawnej wystepuja jednakowe wartosci momentu sruby. Sterowanie skokiem sruby w oparciu o pomiar momentu lub polozenia organu nastawnego dawki paliwa silnika wysokopreznego jest niejednoznaczne.Ponadto w miare zblizania sie skoku sruby nastawnej do wartosci odpowiadajacej minimalnemu momentowi, jednakowym zmianom skoku odpowiadaja coraz mniejsze zmiany momentu, czyli maleje wzmocnienie zespolu napedowego, w torze skok sruby - mmoment sruby. W tej sytuacji rezygnuje sie ze stabilizacji momentu ponizej2 129140 okolo 40% momentu znamionowego i przechodzi na sterowanie momentem w ukladzie otwartym przez zmiane zadanego skoku sruby nastawnej.Celem wynalazku jest taki uklad sterowania zespolem napedowym, zlozonym z silnika wysokopreznego i sruby nastawnej, w którym nie istnieje mozliwosc przeciazenia silnika, a jednoczesnie sterowanie jest jedno¬ znaczne podczas znwany kierunku pracy zespolu napedowego z "naprzód" na "wstecz", lub odwrotnie.ElektryczrOTUydrauliczny uklad sterowania, wedlug wynalazku, zespolem napedowym statku zlozonym z silnika wysokopreznego i sruby nastawnej, zawiera silownik hydrauliczny, wchodzacy w sklad konstrukcji Djasfy sruby nastawnej, zasilany poprzez lozysko doprowadzenia cieczy roboczej i zawór suwakowy zmiany kierunku*ruchu z napedem elektromagnesowym, ciecza robocza tloczona przez pompe o stalej wydajnosci oraz lozysko oporowe, przetwornik polozenia rzeczywistego, przetwornik polozenia zadanego, przetwornik kierun¬ ku, uklad przetwarzania informacji, trójpolozenIowy przekaznik elektroniczny, wzmacniacz, elektromagnesy napedowe, naped elektromagnesowy posiada uklad przetwarzania informacji sterujacy poprzez trójpolozeniowy przekaznik elektroniczny, wzmacniacz i elektromagnesy napedowe, zaworem suwakowym, jest polaczony z przetwornikiem polozenia rzeczywistego organu nastawczego dawki paliwa oraz z lozyskiem oporowym daja¬ cym informacje o rzeczywistym kierunku naporu sruby nastawnej jak równiez z liniowym przetwornikiem polo¬ zenia zadanego organu nastawczego dawki paliwa oraz z przetwornikiem kierunku, dajacym informacje o zada¬ nym kierunku pracy, przy czym liniowy przetwornik polozenia zadanego oraz przetwornik kierunku sa sprzezo¬ ne mechanicznie z dzwignia zadajnika.Zaleta rozwiazania wedlug wynalazku jest mozliwosc operowania sygnalami dyskretnymi. Dzieki czemu uzyskuje sie uklad prosty technicznie, w którym ponadto mozliwe jest jednoznaczne okreslenie kierunku pracy napedu, niezaleznie od stopnia obciazenia silnika. Nie istnieje tu równiez mozliwosc przeciazenia silnika.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia uproszczony schemat elektryczno-hydraulicznego ukladu sterowania, a fig. 2 - jego schemat blokowy.Elektryczno-hydrau liczny uklad sterowania wedlug wynalazku,zawiera uklad przetwarzania informacji 8 sterujacy poprzez trójpolozeniowy przekaznik elektryczny 7, wzmacniacz 6 i elektromagnesy napedowe 5, zawo¬ rem suwakowym 3, jest polaczony z przetwornikiem polozenia rzeczywistego 13 organu nastawczego dawki paliwa oraz z lozyskiem oporowym 15 dajacym informacje o rzeczywistym kierunku naporu sruby nastawnej 18 jak równiez z liniowym przetwornikiem polozenia zadanego 16 organu nastawczego dawki paliwa oraz z przet¬ wornikiem kierunku 17, dajacym informacje o zadanym kierunku pracy, przy czym liniowy przetwornik poloze¬ nia zadanego 16 oraz przetwornik kierunku 17 sa sprzezone mechanicznie z dzwignia zadajnika 11.Sterowanie zespolem napedowym przy pomocy ukladu wedlug wynalazku polega na odpowiednim usta¬ wieniu dzwignia zadajnika 11 zadanego kierunku pracy zespolu napedowego oraz zadana wartosc dawki paliwa silnika wysokopreznego. Dzwignia zadajnika 11 sprzezona jest z liniowym przetwornikiem polozenia zadane¬ go 16 i przetwornikiem kierunku 17. Na wyjsciu liniowego przetwornika polozenia zadanego 16 pojawia sie sygnal Si, okreslajacy zadana nastawe dawki silnika wysokopreznego 19, natomiast na wyjsciu przetwornika kierunku 17 pojawia sie sygnal S*, okreslajacy zadany kierunek pracy zespolu napedowego "naprzód" lub "wstecz". Oba powyzsze sygnaly doprowadzone sa do ukladu przetwarzania informacji 8.Do ukladu tego doprowadzony jest takze sygnal S3 pochodzacy z przetwornika polozenia rzeczywiste¬ go 13, informujacy o aktualnym polozeniu organu nastawczego dawki paliwa oraz sygnal S4 z lozyska oporowe¬ go 15 informujacy o aktualnym kierunku pracy zespolu napedowego. Sygnaly zadajace Si i S2 oraz sygnaly S3 iS4 informujace o aktualnym stanie zespolu napedowego przetworzone sa w ukladzie przetwarzania infor¬ macji 8 na sygnal, który poprzez przekaznik elektroniczny 7 i wzmacniacz 6 uruchamia jeden z dwu elektromag¬ nesów napedowych zaworu 3 zmiany kierunku ruchu, co z kolei powoduje otwarcie odpowiednich kanalów zaworu 3» Ciecz robocza, tloczona przez pompe 4 przeplywa przez zawór 3 do silownika hydraulicznego 1, w wyniku czego odbywa sie przestawianie platów sruby nastawnej 18 w kierunku skoku powodujacego zmniej¬ szenie uchybu.W chwili, gdy uchyb zmniejszy sie do pewnej wielkosci okreslonej strefa nieczulosci przekaznika 7 zamyka zasilanie elektromagnesu napedowego 5 i zawór 3 zamyka doplyw cieczy hydraulicznej do silownika hydraulicz¬ nego 1. Nastepuje wtedy zatrzymanie silownika hydraulicznego 1 w pozycji, przy której skok sruby nastawnej wywoluje obciazenie silnika wysokopreznego 19, zadane wychyleniem dzwigni sterujacej zadajnika 11.Zastrzezenie patentowe Elektryczno-hydrauliczny uklad sterowania zespolem napedowym statku zlozonym z silnika wysokoprez¬ nego i sruby nastawnej, zawierajacy silownik hydrauliczny, wchodzacyw sklad konstrukcji piasty sruby nastaw¬ nej, zasilany poprzez lozysko doprowadzenia cieczy roboczej i zawór suwakowy zmiany kierunku ruchu z nape¬ dem etaktromagnesowym, ciecza robocza tloczona przez pompe o stalej wydajnosci oraz lozysko oporowe, przetwornik polozenia rzeczywistego, przetwornik polozenia zadanego, przetwornik kierunku, uklad przetwa-129140 3 rzania informacji, trój polozeniowy przekaznik elektroniczny, wzmacniacz, elektromagnesy napedowe, naped elektromagnesowy, znamienny t y m, ze uklad przetwarzania informacji (8) sterujacy poprzez trojpoloze- niowy przekaznik elektroniczny (7), wzmacniacz (6) i elektromagnesy napedowe (5) zaworem suwakowym (3), jest polaczony z przetwornikiem polozenia rzeczywistego (13) organu nastawczego dawki paliwa oraz z lozys¬ kiem oporowym (15) dajacym informacje o rzeczywistym kierunku naporu sruby nastawnej (18) ]ak równiez z liniowym przetwornikiem polozenia zadanego (16) organu nastawczego dawki paliwa oraz z przetwornikiem kierunku (17), dajacym informacje o zadanym kierunku pracy, przy czym liniowy przetwornik polozenia zadane¬ go (16) oraz przetwornik kierunku (17) sa sprzezone mechanicznie z dzwignia zadajnika (11).M'^W^ RC. t H a j A.Z i-A JL t 3 5 zr ^ 3fl JL A \P £ \JZ FIG. 2 PL