Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do ciaglego odksztalcania przedmiotu obrabianego, zwlaszcza ciaglego wytlaczania podluznego przedmiotu obrabianego, na przyklad preta o nieskon¬ czonej dlugosci w celu wytworzenia podluznego wyrobu, na przyklad drutu, o nieskonczonej dlugosci.Znane sa urzadzenia do ciaglego wytlaczania hydrostatycznego w celu wytwarzania podlu¬ znych przedmiotów o nieskonczonej dlugosci, przykladowo z opisów patentowych USA nr 3740985 i 3 985 011. W urzadzeniach tych zastosowano ruchome szeregi sektorów chwytako¬ wych wywierajacych sily odksztalcajace na przedmiot obrabiany o nieskonczonej dlugosci poprzez odpowiednie srodki przenoszenia naprezen scinajacych w celu zwiekszenia ciagliwosci przedmiotu obrabianego przez zwiekszenie gradientu cisnienia i zmuszenie przedmiotu obrabianego do przejs¬ cia przez tlocznik, który odksztalca przedmiot obrabiany do uzyskania podluznego wyrobu.Znane sa równiez urzadzenia do wytlaczania podluznego wyrobu przez przemieszczanie obrabianego przedmiotu wzdluz krzywoliniowej drogi w kierunku do tlocznika i poprzez tlocznik za pomoca pojedynczego elementu obrotowego z rowkowana powierzchnia obwodowa. Urzadze¬ nia tego rodzaju sa znane z opisów patentowych USA nr 3 765 216 i 3 872 703, i w kazdym z nich zastosowano nieruchomy element sluzacy do uchwycenia obrabianego przedmiotu i utrzymywania go w rowku elementu obrotowego. Nie mozna przy tym uniknac oporów tarcia na obrabianym przedmiocie przy styku z powierzchnia elementu nieruchomego. Przeszkadza to w przemieszczaniu przedmiotu obrabianego w kierunku do tlocznika i jest oczywiscie przyczyna malej wydajnosci takiego sposobu wytlaczania. Ponadto nie zapewnia to stalego wzrostu cisnienia sciskajacego podczas hydrostatycznego wytlaczania przedmiotu obrabianego.Sposób, który próbuje pokonac problem oporów tarcia w procesie wytlaczania, podano w opisie patentowym USA nr 3911 705. Zastosowano tu elastyczna tasme pomiedzy nieruchomym czlonem a obrabianym przedmiotem. Tasmata przemieszcza sie wraz z elementem obrotowym i z obrabianym przedmiotem. Na powierzchni tasmy stykajacej sie z elementem nieruchomym znaj¬ duje sie srodek smarowy, aby zmniejszyc do minimum tarcie na przedmiocie obrabianym. Jed¬ nakze nie mozna wtedy zapewnic skutecznego uszczelnienia wokól krawedzi tasrm w celu2 125 358 unikniecia przenikania smaru do wnetrzna rowka elementu obrotowego, co mogloby spowodowac zanieczyszczenie i/lub poslizg preta. Nie mozna równiez uniknac wytlaczania metalu wokól obwodu tasmy przy wysokich cisnieniach. Ponadto zastosowanie stosunkowo cienkiej, elastycznej tasmy pozostajacej pod naprezeniem ogranicza maksymalne cisnienie wytlaczania, które moze wytrzymac urzadzenie.Dwa dalsze urzadzenia znane sa z opisu patentowego USA nr 3 922 898 oraz z artykulu „Extrolling: Combining Extrusion and Rolling" (Wytlaczania polaczone z walcowaniem), Betzalel Avitzur, Wire Journal, lipiec 1975, strona 73. W publikacjach tych opisano zastosowanie dwóch kolowych walców zamontowanych na równoleglych osiach, tak ze ich promieniowo zewnetrzne powierzchnie wspólpracuja ze soba tworzac pomiedzy soba obszar zaciskania podluznego przed¬ miotu obrabianego. Równoczesny obrót walców powoduje przemieszczanie sie podluznego przed¬ miotu obrabianego stycznie wzgledem walców i wytlaczanie poprzez odpowiednio umieszczony tlocznik.Ponadto w artykule Avitzura opisano usytuowany na promieniowo zewnetrznej powierzchni jednego z walców wystep wspólpracujacy z rowkiem na promieniowo zewnetrznej powierzchni drugiego walca w celu utworzenia obszaru zaciskania przedmiotu obrabianego. Oczywiscie dlu¬ gosc obszaru styku pomiedzy przedmiotem obrabianym, a kolowymi walcami jest w takiej kons¬ trukcji stosunkowo ograniczona, co powoduje równiez ograniczenie maksymalnego nacisku, jaki moze byc wywierany na przesuwajacy sie przedmiot obrabiany. •? Z Y 5 V L/ Z polskiego zgloszenia patentowego nr P. 196 263 jest znane urzadzenie do ciaglego wytwarza¬ nia, np. drutów, w którym zastosowano pierwszy element obrotowy z pierscieniowym rowkiem w powierzchni przebiegajacej promieniowo i drugi element obrotowy, który jest osadzony obrotowo wokól osi rózniacej sie od osi obrotu pierwszego wirnika, ze przebiegajaca promieniowo powierzchnia tego drugiego elementu obrotowego zakrywa tylko czesc pierscieniowego rowka pierwszego elementu obrotowego. Gdy oba elementy obrotowe obracaja sie razem w tym samym kierunku, wówczas podluzny przedmiot obrabiany, który korzystnie zostal uprzednio pokryty srodkiem hydrostatycznym, jest wprowadzany w nie zakryta czesc pierscieniowego rowka, nastep¬ nie jest przenoszony poprzez zakryta czesc pierscieniowego rowka i wychodzi z tej zakrytej czesci pierscieniowego rowka przechodzac przez tlocznik do wyciskania w celu uzyskania podluznego wyrobu. Drugi element obrotowy jest korzystnie zamontowany z nieznacznym pochyleniem w kierunku miejsca usytuowania tlocznika, tak aby mógl wytrzymywac gradient cisnienia w podlu¬ znym przedmiocie obrabianym i w jego pokryciu, który wzrasta, gdy podluzny przedmiot obra¬ biany przemieszcza sie wewnatrz zakrytej czesci pierscieniowego rowka w kierunku do tlocznika.Zadaniem wynalazku jest opracowanie ulepszonej konstrukcji urzadzenia do ciaglego od¬ ksztalcania przedmiotu obrabianego o nieskonczonej dlugosci.Zgodnie z wynalazkiem urzadzenie to zawiera wewnetrzny element obrotowy oraz zewnetrzny element obrotowy, przy czym zewnetrzna powierzchnia wewnetrznego elementu obrotowego oraz wewnetrzna powierzchnia zewnetrznego elementu obrotowego wspólpracujacego ze soba.Istote wynalazku stanowi to, ze w jednej z tych powierzchni znajduje sie pierscieniowy rowek, którego jedna czesc jest odslonieta, zas druga czesc jest zakryta przez druga z tych powierzchni oraz znajduje sie w niej tlocznik, przy czym osie obrotu elementu wewnetrznego i elementu zewnetrzne¬ go przecinaja sie pod katem, korzystnie katem ostrym. Obrót elementu wewnetrznego i elementu zewnetrznego,jednoczesnie wokól ich osi obrotu, powoduje przenoszenie przedmiotu obrabianego z pierwszej czesci rowka do drugiej jego czesci i nastepnie do tlocznika, gdzie ulega odksztalceniu.Pierscieniowy rowek jest umieszczony w zewnetrznej powierzchni elementu wewnetrznego, albo alternatywnie w wewnetrznej powierzchni elementu zewnetrznego. Korzystnie,powierzchnie wew¬ netrzna i powierzchnie zewnetrzna stanowia wycinki powierzchni kulistych, przy czym osie obrotu elementu zewnetrznego i wewnetrznego przecinaja sie w srodkupowierzchni kulistej, stanowiacej powierzchnie zewnetrzna.Przedmiot wynalazku zostanie szczególowo opisany na przykladach wykonania, pokazanych na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia elementy wewnetrzny i zewnetrzny urzadzenia wedlug wynalazku w schematycznym przekroju osiowym, przy czym rowek jest wykonany w elemencie wewnetrznym, fig. 2 — elementy zewnetrzny i wewnetrzny w przekroju osiowym jak na fig. 1, przy125358 3 czym pierscieniowy rowek jest wykonany w elemencie zewnetrznym, zas fig. 3 przedstawia cale urzadzenie wedlug wynalazku w przekroju osiowym.Na figurze 1 przedstawiono wewnetrzny element obrotowy 11, majacy postac tarczy, oraz zewnetrzny element obrotowy w postaci pierscienia, przy czym zewnetrzny element 12 pokazany jest w przekroju. Element wewnetrzny 11 umieszczony jest w elemencie zewnetrznym 12 tak, ze powierzchnia zewnetrzna 13 elementu wewnetrznego i powierzchnia wewnetrzna 14 elementu zewnetrznego wspólpracuja ze soba. Powierzchnia zewnetrzna 13 i powierzchnia wewnetrzna 14 maja taki ksztalt, aby mozliwy byl ich obrotowy ruch wzgledem siebie, gdy elementy wewnetrzny 11 i zewnetrzny 12 obracaja sie. Wokól zewnetrznego obwodu elementu wewnetrznego 11 przebiega pierscieniowy rowek 15. Stala os obrotu elementu wewnetrznego 11 i stala os obrotu 17 elementu zewnetrznego 12 przecinaja sie pod takim katem a, na przyklad 3° dla elementu wewnetrznego 11 o srednicy zewnetrznej 3 cm, ze pierwsza czesc 18 pierscieniowego rowka 15 nie jest zakryta powierzchnia wewnetrzna 14 elementu zewnetrznego 12, podczas gdy druga czesc 19 pierscienio¬ wego rowka 15 jest zakryta powierzchnia wewnetrzna 14 elementu zewnetrznego 12. Zaleznosc ta nie ulega zmianie na skutek obrotu obu elementów 11 i 12 wokól ich osi obrotu 16 i 17.Na figurze 2 przedstawiono wewnetrzny element obrotowy 21 w postaci tarczy i zewnetrzny element obrotowy 22 w postaci pierscienia, przy czym element zewnetrzny 22 jest pokazany w przekroju. Element wewnetrzny 21 i element zewnetrzny 22 sa zasadniczo podobne do elementów wewnetrznego 11 i zewnetrznego 12 z fig. 1. Element wewnetrzny 21 jest umieszczony wewnatrz elementu zewnetrznego 22 tak, ze zewnetrzna powierzchnia 23 elementu wewnetrznego 21 i powierzchnia wewnetrzna 24 elementu zewnetrznego 22 tworza powierzchnie wspólpracujace ze soba, zdolne do ruchu obrotowego wzgledem siebie, gdy element wewnetrzny 21 i zewnetrzny 22 obracaja sie.Konstrukcja z fig. 2 rózni sie od konstrukcji z fig. 1 tym, ze rowek pierscieniowy 25 rozciaga sie wokól wewnetrznej powierzchni elementu zewnetrznego 22, a nie wokól powierzchni zewnetrznej elementu wewnetrznego 21. Poniewaz stale osie obrotu 26 i 27 obu elementów 21 i 22 przecinaja sie równiez pod katem a, pierwsza czesc 28 pierscieniowego rowka 25 niejest zakryta przez zewnetrzna powierzchnie 23 elementu wewnetrznego 21, natomiast druga czesc 29 pierscieniowego rowka 25 jest zakryta przez zewnetrzna powierzchnie 23 elementu wewnetrznego 21. Zaleznosc ta nie ulega zmianie podczas obrotu obu elementów 21 i 22 wokól swych osi 26 i 27.Urzadzenie 30 pokazane na fig. 3 przystosowane jest do ciaglego odksztalcania podluznego przedmiotu obrabianego W o nieskonczonej dlugosci, na przyklad metalowego preta w stanie goracym lub zimnym, aby wytworzyc podluzny wyrób P o nieskonczonej dlugosci, na przyklad jeden lub kilka drutów metalowych. Urzadzenie 30 zawiera wewnetrzny element obrotowy 31 w postaci tarczy i zewnetrzny element obrotowy 32 w postaci pierscienia, które sa zasadniczo takie same jak element wewnetrzny 11 i zewnetrzny 12 z rozwiazania pokazanego na fig. 1. Jednakze rozwiazanie geometryczne moze byc alternatywnie zasadniczo takie same jak pokazano w rozwia¬ zaniu z fig. 2.Element wewnetrzny 31 jest umieszczony wewnatrz elementu zewnetrznego 32 tak, ze powierzchnia zewnetrzna 33 elementu wewnetrznego 31 i powierzchnia wewnetrzna 34 elementu zewnetrznego 32 wspólpracuja ze soba i moga poruszac sie wzgledem siebie, gdy element wewne¬ trzny 31 i element zewnetrzny 32 obracaja sie. Wokól zewnetrznego obwodu elementu wewnetrzne¬ go 31 przebiega pierscieniowy rowek 35. Elementy 31 i 32 sa zmontowane tak, ze stala os 36 elementu wewnetrznego 31 i stala os 37 elementu zewnetrznego 32 przecinaja sie pod katem a.Pierwsza czesc 38 pierscieniowego rowka 35 nie jest zakryta przez wewnetrzna powierzchnie 34 ele¬ mentu zewnetrznego 32, natomiast druga czesc 39 pierscieniowego rowka 35 jest zykryta przez we¬ wnetrzna powierzchnie 34 elementu zewnetrznego 32. Zaleznosc ta nie ulega zmianie pod wplywem obrotu obu elementów 31 i 32 wokól swych osi 36 i 37.Os 36 elementu wewnetrznego 31 jest ustalona wzdluz linii srodkowej walka 41, na którymjest on zamontowany. Walek 41 osadzony jest obrotowo w dwóch lozyskach 42 i jest napedzany, na przyklad za pomoca pasa 43 sprzezonego z kolem pasowym 44 zamontowanym na walku 41. Na % jeden koniec walka 41 nakrecona jest na gwint plyta 45, która sluzy do przytrzymywania elementu wewnetrznego 31 wewnatrz elementu zewnetrznego 32. Os 37 elementu zewnetrznego 32 jest ustalona wzdluz osi lozyska kulkowego 46, które otacza element zewnetrzny 32 i umozliwia jego4 125 358 obrót wokól osi 37, na przyklad na skutek sil tarcia wzdluz wspólpracujacych powierzchni 33 i 34 napedzajacego elementu wewnetrznego 31 i napedzajacego elementu zewnetrznego 32. Alternatyw¬ nie moze byc napedzany element zewnetrzny 32, albo tez moga byc napedzane oba te elementy.Trzon 47 tlocznika 48 wchodzi w pierscieniowy rowek 35 w zewnetrznej powierzchni 33 elementu wewnetrznego 31 z miejsca sasiadujacego z niezakryta, pierwsza czescia 38 pierscienio¬ wego rowka 35. Trzon 47 na swym koncu wspiera tlocznik 48, który wchodzi przynajmniej czesciowo w zakryta, druga czesc 39 pierscieniowego rowka 35.Ponizej opisane zostanie dzialanie urzadzenia 30 z fig. 3. Gdy element wewnetrzny 31 i element zewnetrzny 32 obracaja sie równoczesnie wokól swych osi 36 i 38, w kierunku pokazanym strzalka 49, na skutek obracania sie kola pasowego 44 i walka 41, podluzny przedmiot obrabiany W jest wprowadzany w niezakryta, pierwsza czesc 38 pierscieniowego rowka 35 w elemencie wewne¬ trznym 31. Podluzny przedmiot obrabiany W, który korzystnie zostal pokryty odpowiednim srodkiem hydrostatycznym, na przyklad woskiem, moze wchodzic w pierwsza czesc 38 pierscienio¬ wego rowka 35 ponizej trzonu 47 tlocznika 48. Obracajace sie elementy 31 i 32 wspólpracujac ze soba powoduja przemieszczenie podluznego przedmiotu obrabianego W do góry i dokola z pierwszej czesci 38 pierscieniowego rowka 35 do zakrytej, drugiej czesci 39 pierscieniowego rowka 35 i nastepnie do wnetrza tlocznika 48, gdy przemieszczajacy sie podluzny przedmiot obrabiany W znowu zbliza sie do pierwszej czesci 38 pierscieniowego rowka 35. Podluzny przedmiot obrabiany W przechodzi przez jeden lub kilka odpowiednich otworów w tloczniku 48, a nastepnie wychodzi poprzez trzon tlocznika 47 jako podluzny wyrób P.Aletrnatywnie, przy zastosowaniu rozwiazania z fig. 2 w urzadzeniu 30 z fig. 3 zamiast rozwia¬ zania z fig. 1, podluzny wyrób P moze byc ksztaltowany w sposób ciagly przez przepuszczanie podluznego przedmiotu obrabianego W poprzez pierscieniowy rowek w zewnetrznym koncu dwóch wspólpracujacych ze soba elementów podobnych do elementów 21 i 22, i dalej na zewnatrz poprzez odpowiedni tlocznik do wyciskania.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do ciaglego odksztalcania przedmiotu obrabianego o nieskonczonej dlugosci, zawierajace wewnetrzny element obrotowy, przy czym zewnetrzna powierzchnia wewnetrznego elementu obrotowego oraz wewnetrzna powierzchnia zewnetrznego elementu obrotowego wspól¬ pracuja ze soba, znamienne tym, ze w jednej z tych powierzchni znajduje sie pierscieniowy rowek (15,25), którego jedna czesc (18)jest odslonieta, zas druga czesc (19)jest zakryta przez druga z tych powierzchni i znajduje sie w niej tlocznik (48), przy czym osie obrotu (16,17) elementu wewnetrzne¬ go (11, 21) i elementu zewnetrznego (12, 22) przecinaja sie pod katem (a), korzystnie ostrym. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze pierscieniowy rowek (15) jest umieszczony w zewnetrznej powierzchni (13) elementu wewnetrznego (11). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze pierscieniowy rowek (25) jest umieszczony w wewnetrznej powierzchni (24) elementu zewnetrznego (22). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 albo 3, znamienne tym, ze powierzchnie wewnetrzna (13) i powierzchnie zewnetrzna (14) stanowia wycinki powierzchni kulistych, przy czym osie obrotu ejementu zewnetrznego i wewnetrznego przecinaja sie w srodku powierzchni kulistej, stanowiacej powierzchnie zewnetrzna.125 358125 358 0 30 =F = 3 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL PL PL PL PL