W kopalniach do usuwania wegla z ko¬ rytarzy stosuje sie pochyle zloby wstrzaso¬ we, zawieszone na lancuchach. Zloby po¬ dobne wprawiane sa zazwyczaj w ruch zwrotny silnikiem pracujacym sprezonem powietrzem, wprowadzonem do odpowied¬ niej przestrzeni silnika, wskutek czego zlób podnosi sie do góry, skoro zas powie¬ trze sprezone ujdzie z tej przestrzeni, zlób pod dzialaniem wlasnego ciezaru wraca do polozenia pierwotnego. Zlób ruchomy o- trzymuje w ten sposób ruch wstrzasowy, poniewaz podnoszenie sie jego odbywa sie szybciej, niz opadanie, wywoluje to prze¬ rywane posuwanie sie wegla w kierunku dzialania sily ciezkosci.Wylot powietrza przed koncem powrot¬ nego ruchu zlobu przerywa sie dosc wcze¬ snie, aby powietrze, znajdujace sie od strony tylnej tloka, moglo byc sprezone do wysokosci cisnienia wlotowego w chwili, gdy rozpoczyna sie wlot. W ten sposób mozna nie brac pod uwage dosc znacznej przestrzeni martwej, która trzeba pozosta¬ wic po stronie tylnej tloka, aby wytworzyc poduszke powietrzna. Zuzycie powietrza sprezonego ogranicza sie wiec przewaznie do objetosci skokowej silnika.Niemniej jednak w tych najbardziej sprzyjajacych warunkach sprezone powie¬ trze, uzyte do podnoszenia zlobu, uchodzi nazewnatrz podczas kazdego skoku.Sposób ten powoduje zuzycie przez sil¬ nik znacznych ilosci sprezonego powietrza.Znane sa "siltiifei ó zniniejszonem zuzyciu powietrza sprezanego, dzieki zastosowaniu tloków pomocniczych, pozostajacych stale pod cisnieniem powietrza wlotowego. Tlo¬ ki te przy powrotnym ruchu zlobu wytla¬ czaja pod wplywem jego ciezaru zpowro- tem do przewodu czesc powietrza, zuzyte¬ go do podniesienia zlobu.Silnik wedlug wynalazku niniejszego o- siaga oszczednosc w zuzyciu powietrza sprezonego ifma droga, a mianowicie dzie¬ ki temu, ze tlok pomocniczy zamyka pew¬ na ilosc powietrza, które podczas bezruchu silnika utrzymuje w równowadze zlób i za¬ bezpiecza jego powietrzne zawieszenie.Powietrze to przy opuszczaniu sie zlobu sprzezane jest adjabatycznie pod oplywem ciezaru tego zlobu i pod wplywem cisnie¬ nia powietrza, dzialajacego na tlok robo¬ czy, i gromadzi w ten sposób energje, po¬ trzebna do przezwyciezenia ciezaru zlobu i do pokonania oporów, jakie powstaja przy ruchu zlobu do góry.Na rysunkach przedstawiony jest przy¬ klad wykonania wynalazku. Fig. 2 przed¬ stawia przekrój podluzny silnika wedlug wynalazku, fig. 3 — przekrój poprzeczny silnika wzdluz linji lamanej 3—3—3—3—3 —3 na fig. 2, fig. 4 i 5 — dwa przekroje podluzne silnika przy dwóch róznych po¬ lozeniach tloków, fig. 6 — schematyczny przekrój zespolu urzadzenia z podaniem kierunków dzialania róznych sil, wystepu¬ jacych w tym ukladzie, fig. 7 — czesciowy przekrój podluzny silnika w innem jego polozeniu róboczem, fig. 8 i 9 i 10 przed¬ stawiaja wykresy wyjasniajace prace sil¬ nika, fig. 11 przedstawia osiowy przekrój podluzny odmiennego wykonania wyna¬ lazku, fig, 12 — w wiekszej skali przekrój urzadzenia sterowniczego dla sprezonego powietrza, napedzajacego tlok silnika (dla uproszczenia rysunku zalozono, ze to urza¬ dzenie sterownicze jest polaczone z me¬ chanizmem suwakowym, które niem steru¬ je), fig. 13 — czesc skladowa urzadzenia suwakowego przy pewnem jego polozeniu, fig. 14 i 15 przedstawiaja dwa wykresy od¬ powiadajace pracy silnika wedlug fig. 11 —13.Silnik, przedstawiony na fig. 2 i 3, po¬ siada cylinder roboczy 10 i cylinder po¬ mocniczy 11 o srednicy wiekszej, niz cy¬ linder 10. Dwa tloki 12 i 13 tych cylindrów sa ze soba polaczone zapomoca wspólnego tloczyska 14, które w miejscu 15 polaczo¬ ne jest przegubowo z drazkiem uruchomia¬ jacym zlób.Tlok 13 posiada po przeciwnej stronie trzon 16, na którym osadzony jest luzno suwak tlokowy 17, ruch tego suwaka jest wywolywany przez nacisk na suwak kraz¬ ków 18, wzglednie 19, osadzonych na trzo¬ nie 16. Suwak ten steruje otworem 20, przez który wchodzi z przewodu 24 spre¬ zone powietrze. Przewód 24 jest otwiera¬ ny zapomoca kurka 21. W przewodzie 24 osadzony jest równiez zawór zwrotny 22, który nie pozwala na powrotne uchodzenie powietrza do przewodu.Trójkatnyotwór 25, wykonany w scian¬ ce cylindra pomocniczego 11, laczy -sie z atmosfera w specjalnym celu, który bedzie wyjasniony ponizej. Cylinder 10 silnika posiada otwór 28 dla wlotu sprezonego po¬ wietrza, przez który to otwór sprezone po¬ wietrze wchodzi z odgalezienia 241 prze¬ wodu 24 do przestrzeni roboczej cylindra 10, skad przez otwór wylotowy 29 o bar¬ dzo duzym przekroju, który laczy sie bez¬ posrednio z powietrzem zewnetrznem, u- chodzi nazewnatrz. W odgalezieniu 241 o- sadzony jest kurek regulacyjny 38.Tuleja 30, która moze sie swobodnie przesuwac w cylindrze silnikowym 10, po¬ siada otwór 31, pokrywajacy sie w pew-, nych chwilach z otworem 28 lub 29. W wy¬ drazeniach 351, 352 tulei 30 (fig. 3) umie¬ szczone sa sprezyny 341 i 34?, które badz wystaja do wnetrza tulei 30, badz przeciw¬ nie sa pograzone we wnekach 361, 362 cy¬ lindra 10. Na fig. 2 i 3 widoczna jest spre- - 2zyna 341, która wystaje z tulei 30, podczas gdy sprezyna 34? schowana jest we wnece 362 cylindra 10.Silnik opisany powyzej dziala w spo¬ sób nastepujacy. W polozeniu bezruchu tlok pomocniczy 13 i suwak tlokowy 17 zajmuja polozenie, przedstawione na fig. 4, przyczem miedzy suwakiem 17 i tlokiem pomocniczym pozostawiony jest otwartym waski otwór wlotowy 20 do sprezonego po¬ wietrza.Sprezone powietrze z przewodu 24, przeplywajac przez waski otwór 20, roz¬ preza sie. W ten sposób przestrzen 40 na¬ pelnia sie powietrzem, którego cisnienie stopniowo wzrasta az do chwili, kiedy ci¬ snienie, wywierane na powierzchnie 131 tlo¬ ka 13, zrównowazy skladowa ciezaru zlo¬ bu i ciezaru wegla, który na nim jest u- mieszczony, i cisnienie atmosfery na po¬ wierzchnie 132 tloka.Kiedy cisnienie, wywierane przez po¬ wietrze w przestrzeni 40 osiagnie przewa¬ ge, tlok 13 przesuwa sie w kierunku ozna¬ czonym strzalka 41 (fig. 4), pociagajac za soba tlok 12 silnika i zlób 1 (fig. 1).Przy koncu tego ruchu trzon 16 (fig. 4 i 2) za posrednictwem krazka 19 zabiera suwak 17 i przesuwa go w kierunku strzal¬ ki 41, wskutek czego otwór wlotowy 20 dla sprezonego powietrza zostaje zamkniety.Poczawszy od tej chwili, powietrze w przestrzeni 40 zostaje calkowicie zamknie¬ te miedzy tlokiem 13 i dnem cylindra 11 poprzez otwory w tarczy suwaka tlokowe¬ go 17. Powietrze to tworzy w ten sposób elastyczna poduszke, która zabezpiecza powietrzne zawieszenie zlobu.Dla wprowadzania w ruch tego zrówno¬ wazonego calkowicie zespolu wystarczy bardzo slaba sila.Ruch ten uzyskuje sie w sposób naste¬ pujacy.Kiedy zlób znajduje sie w swem gór¬ nem polozeniu i poszczególne czesci silni¬ ka zajmuja polozenia przedstawione na fig. 5, wówczas otwór 31 tulei 30 pokrywa sie z otworem 28 cylindra 10 silnika. Tuleje 30 utrzymuje w tern polozeniu sprezyna 341, osadzona we wnece 361 cylindra 10.Kurek 38 jest otwarty i sprezone powie¬ trze z przewodu 241 (fig. 2 i 5) przecho¬ dzi przez otwory 28 i 31, przesuwajac tlok 12 silnika w odwrotnym kierunku, ozna¬ czonym strzalka 45.Uklad tloków jest poruszany w lewo sprezonem powietrzem, rozprezajacem sie w przestrzeni 40, doplywaj acem do niej przez otwór 20. Odleglosc strony tylnej tloka 13 od krazka 19 jest nastawiona w ten sposób, iz suwak tlokowy 17, przesu¬ wany powyzszym krazkiem zupelnie zamy*- ka otwór 20 z chwila, gdy otwór 31 tulei rozrzadczej 30 pokrywa sie calkowicie z o- tworem 28 (fig. 5).W opisanym zespole dzialaja wówczas nastepujace sily (fig. 6): skladowa Ph, dzialajaca w kierunku przesuwania sie cie¬ zaru P na zlobie 1, sila napedowa/ FM dzialajaca na tlok 12 silnika i cisnienie atmosferyczne Pa, dzialajace na tloki 12 i 13. Wypadkowa tych równoleglych wzgle^ dem siebie sil powoduje przesuw tloków 12 i 13 w kierunku strzalki 45.Z drugiej zas strony powietrze zawarte w przestrzeni 40, oddzielone tlokiem 13 i sprezane przy przesuwie tego tloka, wy¬ wiera na ten ostatni stale wzrastajace ci¬ snienie, przeciwdzialajace przesuwaniu sie tego tloka w kierunku strzalki 45.Suma wyszczególnionych wyzej trzech* sil jest jednakze wieksza od nacisku, wy¬ wieranego na tlok 13 przez powietrze za¬ warte w przestrzeni 40, wskutek czego tlo¬ ki 12 i 13 przesuwaja sie w kierunku strzalki 45 i sprezaja powietrze w prze¬ strzeni 40. Opadanie zlobu w kierunku po¬ suwania wegla jest powolniejsze od pod¬ noszenia sie zlobu, co sprzyja przesuwa¬ niu sie na nim wegla. Sprezone powietrze wchodzi do cylindra roboczego 10 dopóki tlok 12 nie zajmie polozenia, 121 (fig. 5) i — 3 -mbe uderzy o ipr^zyne 3#. Wówczas tule¬ ja 30 przesuwa *siewraz z tlokiem i2 w tóertttfku str&altó 45, wskutek czego otwór 31 przestaj pokrywac sie z otworem 28; wlirt sprezonego powietrza zostaye prze- rwany i wreszcie otwór 31 laczy sie z o- tworetn 29 (lig. 7|, Wskutek czego na¬ stepuje wylot powietrza pednego z ro¬ boczej przestrzeni cylindra za tlokiem 12.Jednoczesnie sptsezyna 34l wchodzi we »w«gl^tóenie 362 w cylindrze W i unierucho¬ mia tuleje 3Q w powozeniu, w którem odby¬ wa sie wylot sprezonego powietrza ped¬ nego.Wtedy powietrze zamkniete w prze¬ strzeni 40, które podczas ©puszczania sie zlobu spreza sie adjaba&ycznie, gromadzac w sdbie pewien zasób energji, rozpreza sie i przesuwa raptownie zespól tloków 12\ i 13 "w kierunku przeciwnym kierunkowi, o- znaezonemu strzalka 45, co powoduje dosc raptowne podnoszenie sie zlobu 1.W koncu tego ruchu tlok 12 uderza o sprezyne 341, jak to jest wskazane na fig. 2, i przesuwa tuleje 30 do jej polozenia pierwotnego ffig.5), to jest do polozenia, w którem otwory 31 i 28 pokrywaja sie wzajemnie i umozliwiaja nowy wlot spre¬ zonego powietrza do cylindra 10. Nastep¬ nie przebieg powyzej opisany rozpoczyna sie na nowo.W ten sposób zlobowi nadaje sie prze¬ suwy, przy których ruch na dól zlobu od¬ bywa sie dosyc wolno, natomiast rozpre¬ zanie powietrza zaariknietego w przestrze¬ ni 40, a oo za tern idzie, i podnoszenie sie zlobu nastepuje bardzo szybko, poniewaz powietrze pedne moze swobodnie wycho¬ dzic przez szeroki otwór 29. Warunki tego ruchu sa zupelnie odpowiednie do prawi¬ dlowego przesuwania sie wdól wegla w zlobie.Sile pedna, dzialajaca na tlok 12, a tern samem i charakterystyke ruchu postepowo- zwrofnego tego ukladu mozna dowolnie re¬ gulowac zapomoca wiekszego lub mniejsze¬ go otwierania kurka 38, regulujac w ten sposób dowolnie szybkosc ruchu tego ukla¬ du w zaleznosci od dlugosci i szerokosci uruchomianego zlobu.Jezeli powietrze w przestrzeni 40 zo¬ stalo zamkniete w nadmiernej ilosci, to tlok 13 przy przesuwaniu sie w kierunku odwrotnym do kierunku strzalki 45 spowo¬ duje ugiecie sprezyny 34l przez tlok 12, a przesuwajac sie dalej, otwiera otwór 25, wskutek czego nadmiar zawartego w prze¬ strzeni 40 powietrza uchodzi nazewnatrz.Jezeli zas przeciwnie, obciazenie zlobu jest zbyt duze w stosunku do ilosci powie¬ trza zamknietego w przestrzeni 40, wów¬ czas skok opuszczania sie tloka 13 w kie¬ runku strzalki 45 zostaje przedluzony.Dzieki temu suwak tlokowy 17 przesuniety zapomoca tloka 13, otwiera otwór 20, po¬ zwalajac w ten sposób wejsc pewnej dodat¬ kowej ilosci sprezonego powietrza z prze¬ wodu 24.Jezeli obciazenie zfcbu jest tak znacz¬ ne, ze cisnienie powietrza w przestrzeni 40 przy koncu skoku staje sie wieksze od ci¬ snienia w przewodzie 24, to powrotnemu u- chodzeniu powietrza do przewodu 24 za¬ pobiega zawór wsteczny 22 dotad, dopóki przy przesuwaniu sie tloka 13 na nowo w kierunku przeciwnym kierunkowi strzalki 45 cisnienie powietrza w przestrzeni 40 nie staje sie nizszem od cisnienia w przewo¬ dzie 24, wskutek czego nastepuje doplyw dodatkowy sprezonego powietrza. Te ilo¬ sci dodatkowego powietrza wyrównuja równiez nieuniknione uchodzenie sprezo¬ nego powietrza przez nieszczelnosci na obwodzie tloka 13.Urzadzenie powyzej opisane zabezpie¬ cza w stanie bezruchu powietrzne i samo¬ czynne zawieszenie zlobu niezaleznie od jego obciazenia. Jak bowiem bylo wyja¬ snione (fig. 4), powietrze sprezone wycho¬ dzace z przewodu 24 przez otwór 20 podle¬ ga dlawieniu, a wiec cisnienie w komorze 40 stopniowo wzrasta az do chwili, kiedy _ 4 —staje sie ono wystarczajace dla przesuwa¬ nia tloka pomocniczego 13 w kierunku strzalki 41. W ten sposób otrzymuje sie sa¬ moczynne regulowanie cisnienia powietrza w przestrzeni 40 w zaleznosci od wlasnego ciezaru zlobu i jego obciazenia.Wydatek sprezonego powietrza, pobie¬ ranego z komory 40 do napedu suwaka 50, jest zrównowazony przez dodatkowy do¬ plyw powietrza przez otwór 20, który ma miejsce przy kazdym skoku tloków 12 i 13 w kierunku przeciwnym do ruchu przesu¬ wanego materjalu. Rozchód ten jest sto¬ sunkowo nieznaczny, nie przekraczajacy strat, zachodzacych wskutek nieszczelnosci tloka 13.Nalezy zaznaczyc, ze wskutek tych nieuniknionych strat otwór wlotowy 20 nie jest nigdy calkowicie zamkniety, lecz przy kazdym opisanym wyzej ruchu przesacza sie minimalna ilosc powietrza, wyrównu¬ jac tern samem straty przez nieszczelnosci tloka 13 oraz wywolane ruchami suwa¬ ka 7O1.Ponadto straty przez otwór 25 nie by¬ waja równiez nigdy bardzo znaczne, gdyz nawet przy pokaznem zmniejszeniu sie la¬ dunku przenoszonego przez* zlób materja¬ lu, ilosc tego straconego powietrza jest je¬ szcze o wiele nizsza od ilosci zuzywanej przez cylinder roboczy 10 do tego napedu.Wykresy, przedstawione na fig. 8 — 10 wyjasniaja szczególowo wszystkie warun¬ ki pracy powyzej opisanego urzadzenia.Na wykresie podlug fig. 8 w prostokat¬ nym ukladzie spólrzednych na linji odcie¬ tych sa oznaczone dlugosci zlobu, przy- czem ciezar zlobu obciazonego okreslony jest waga 100 kg na metr biezacy; zalozo¬ no równiez, ze kat pochylenia tego zlobu równa sie 15°. Na linji zas rzednych ozna¬ czone sa prace w kilogramometrach, wy¬ konywane na drodze jednego suwu przez rózne sily dzialajace na ten uklad.W ten sposób otrzymano nastepujace proste. 1. Tc: praca wykonana przez sklado¬ wa P j, ciezaru P zlobu wraz z obciazeniem przenoszonego materjalu (fig. 6 i 8), 2. Tc+Ta: praca wykonana przez skladowa ciezaru P h plus praca cisnienia atmosferycznego P a dzialajacego na rózni¬ ce powierzchni tloków pomocniczego 13 i roboczego 12 (poniewaz Ta jest wielkoscia stala, niezalezna od dlugosci zlobu, prosta wiec Tc-\-Tajest równolegla do Ta). 3. Tad: praca adjabatycznego spreza¬ nia powietrza w przestrzeni 40, znajduja¬ cego sie za tlokiem 13. 4. Tc+TA+T M (Tm—jest to praca, która zalozono jako prace stala, rozwija¬ na przez cisnienie F powietrza sprezonego, dzialajacego na tlok 12 silnika powietrzne¬ go).Róznica rzednych prostej Tc-\-Ttt-\-T AI i prostej Tad przedstawia nadmiar pracy, jakim sie rozporzadza dla przezwyciezenia oporu przy opuszczaniu sie zlobu. To opu¬ szczanie sie moze byc zawsze uskutecznia¬ ne, poniewaz prosta Tc-\-Ta-\-TM znajduje sie powyzej prostej Tad o pewna wielkosc, wieksza od sumy prac oporów biernych, powstajacych podczas opuszczania sie zlobu.W celu regulowania tego nadmiaru pra¬ cy, jakim rozporzadza sie przy opuszcza¬ niu sie zlobu, wystarczy regulowac sile na- pedna F A/ powietrza sprezonego zaleznie od dlugosci zlobu; prosta Tc + TaA-T M znajduje sie nieco wyzej prostej Tad, wskutek czego obie proste sa nieco oddalo¬ ne od siebie o pewna wartosc, która przed¬ stawia nadmiar rozporzadzalnej pracy, przezwyciezajacej opory bierne przy opu¬ szczaniu sie zlobu.Takie regulowanie moze byc uzyskane przez wieksze lub mniejsze przymykanie kurka 38 w przewodzie 241 (fig. 2 i 11), mozna wiec w ten sposób dowolnie regu¬ lowac sile napednaF^ dzialajaca na tlok 12 (fig. 6). Z wykresu (fig. 8) widac rów¬ niez, ze róznica rzednych prostej Tad i - 5 -prostej Tc+Taprzedstawia nadmiar pra¬ cy, niezbedny przy rozprezaniu sie adja- batyczneni powietrza pokonywujacego o- pory, wystepujace przy podnoszeniu sie zlobu. Opory te sa znaczne, poniewaz skla¬ daja sie one glównie z oporów powstaja¬ cych wskutek tarcia o powierzchnie prze¬ suwajacego sie po zlobie materjalu prze¬ noszonego. Opory te sa proporcjonalne do dlugosci zlobu.Jest bardzo korzystnem, ze prosta Tad wznosi sie bardziej stromo ku górze, niz prosta Tc + Ta. Róznica rzednych tych dwóch prostych jest równiez proporcjonal¬ na do dlugosci zlobu.Z wykresu (fig. 8) wynika poza tern, ze przy obliczeniach silnika nalezy dobrac ta¬ ka dlugosc skoku, a tern samem i taki sto¬ pien sprezenia, aby suma prac wykonywa¬ nych przez: 1) sprezone powietrze, oddzialywuja¬ ce na tlok roboczy 12, 2) skladowa pozioma P h ciezaru zlo¬ bu /, 3) cisnienie atmosferyczne, dzialajace na róznice powierzchni tloków 12 i 13, byla wieksza od pracy adjabatycznego sprezania powietrza odizolowanego w przestrzeni 40, tworzacego poduszke po¬ wietrzna i oporów biernych.W powyzszych przykladach zalozono, ze sila silnika bedzie nastawiana zapomo- ca scisle okreslonego stopnia otwarcia kur¬ ka 38. Jezeli przez nieuwage kurek ten zo¬ stanie otworzony za duzo i wpusci nad¬ miar powietrza roboczego, sila rozwijana przez ten nadmiar zostanie szybko zuzyta wskutek niewielkiego przedluzenia skoku tloka, dzieki czemu w silniku nie zajdzie uderzenie, ani tez nie bedzie silnik zbytnio naprezony.Te zalete wyjasniaja wykresy, przed¬ stawione na fig. 9 i 10. Wykres na fig. 9 przedstawia zmiany w pracach w zalezno¬ sci od skoku silnika: Ta (praca cisnienia atmosferycznego), Ta +T M(T M— praca tloka silnika) i Tad (praca adjabatycznego sprezania odizolowanego w przestrzeni po¬ wietrza 40). Wykres ten byl wykonany w warunkach najniekorzystniejszych, to jest przy obciazeniu równem zeru, w tym bo¬ wiem wypadku cisnienie powietrza odizo¬ lowanego w przestrzeni 40 jest tylko nieco wieksze od cisnienia atmosferycznego.Wedlug tego wykresu krzywa Tadpod¬ nosi sie bardzo stromo do góry i przecina prosta Ta +T nr w punkcie, odpowiadaja¬ cym skokowi silnika, równym w przyblize¬ niu dziewietnastu centymetrom. Jezeli jed¬ nak obciazenie zlobu zacznie wzrastac, dlugosc skoku coraz bardziej sie zmniej¬ sza i zostaje doprowadzona do dwunastu centymetrów, kiedy dlugosc zlobu równa sie szescdziesieciu metrom (fig. 10).Silnik przedstawiony na fig. 2 — 7 po¬ siada skok staly, jednakze aby on mógl sluzyc do napedu zlobów o róznym kacie nachylenia bylby pozadany silnik o zmien¬ nym skoku. Tymczasem praca zlobu o du¬ zym kacie nachylenia wymiaga gwaltów- nych wstrzasów o malej amplitudzie, t. j. silnika o krótkim, lecz szybkim skoku, natomiast zlób o malym kacie nachylenia pracuje korzystniej przy wstrzasach la¬ godniejszych, lecz o duzych amplitudach, co wymaga silnika o bardzo dlugim skoku Wynalazek niniejszy obejmuje równiez urzadzenia, umozliwiajace samoczynna zmiane skoku silnika. Ta odmiana wyna¬ lazku wyróznia sie tern, ze tlok pomocni¬ czy jest polaczony z suwakiem, który sie przesuwa pod dzialaniem sily bezwladno¬ sci i steruje tlokiem silnika wtedy, gdy tlok pomocniczy usuwa przeciwdzialanie sprezanego adjabatycznie powietrza za¬ wartego w przestrzeni 40 (fig. 2 i 11). f Fig. 11—13 przedstawiaja jedno wyko¬ nanie powyzszej odmiany wynalazku, w której suwak tloczkowy 50 ma postac dwóch polaczonych tloczyskiem walców, slizgajacych sie w skrzynce 51, przymoco¬ wanej do tloka pomocniczego 13. — 6 -Tloczysko 52 tego suwaka przechodzi przez skrzynke 51 nazewnatrz i konczy sie w postaci strzemiaczka 53, w którem osa- ' dzony jest klin 54 o dwóch powierzchniach skosnych 541, 542. Plaska sprezyna 55, przymocowana w miejscu 56 do skrzynki 51 wchodzi swym wolnym koncem w wy¬ zlobienie 57 klina 54.Klin 54 moze sie stykac ze zderzakiem 64, umocowanym w cylindrze 10.Suwak 50 steruje wlotem dwóch prze¬ wodów 60 i 61, z których pierwszy prowa¬ dzi do zamknietej przestrzeni 40 z powie¬ trzem, drugi zas — do przestrzeni zamkniec tej pomiedzy tlokami 12 i 13, w której pa¬ nuje cisnienie atmosferyczne.Przewód 66 prowadzi do przestrzeni 67, zawartej miedzy dwiema sciankami su¬ waka, i laczy sie za posrednictwem giet¬ kiego przewodu 68 z glównym suwakiem 70, regulujacym rozrzad powietrza sprezo¬ nego w cylindrze silnikowym 10. Tloczko¬ wy suwak glówny 70 o dwóch tlokach 7O1, 7(fi opiera sie o sprezyne 71 i steruje otwo¬ rem wlotowym 72 do powietrza sprezone¬ go oraz otworem wylotowym 73 i otworem 74, prowadzacym do cylindra 10 silnika.Urzadzenie opisane powyzej dziala w sposób nastepujacy: poczatkowo zlób 1 (fig. 6), jak równiez tloki 12 i 13 zajmuja polozenie górne, a obciazony suwak 50 zajmuje polozenie wskazane na fig. 12. Ci¬ snienie sprezonego powietrza w przestrze¬ ni 4Q oddzialywa zapomoca przewodu 60, komory 67 1 przewodów 66 i 68 na górna powierzchnie tloka 701 suwaka 70. Pod wplywem tego cisnienia suwak przesuwa sie w kierunku oznaczonym strzalka 75 w cylindrycznej komorze, uginajac sprezyne 71, dzieki czemu nastepuje polaczenie prze¬ wodów 72 i 74 i zaczyna sie wlot sprezone¬ go powietrza z przewodu 241 poprzez prze¬ wód 72 i otwór 74 do przestrzeni roboczej silnika i oddzialywanie na tlok 12 silnika, który to tlok przesuwa sie wówczas w kie¬ runku strzalki 76 a co zatem idzie—prze- stew zlobu w szczególowo przy omawianiu dzialania u- rzadzenia, przedstawionego na fig. 2 — 7.Powietrze zamkniete w przestrzeni 40 spreza sie ^adjabatycznie, przyczem cisnie¬ nie to osiaga taka wartosc, ze wywierany na tlok pomocniczy 13 nacisk jest mniej¬ szy od nacisku, powodujacego przesuw wdól tloków 12 i 13 i zldjfou 1. Jednocze¬ snie suwak 50 juz po zatrzymaniu sie tlo¬ ków 12 i 13 pod wplywem swej bezwladno¬ sci, przesuwa sie w skrzynce 51 dalej w pierwotnym kierunku wskazanym przez strzalke 77 i zamyka przewód tSO, otwiera¬ jac jedmoczesnie przewód 61. Temu rucho¬ wi suwaka nie przeszkadza klin 54, ponie¬ waz pod dzialaniem plaskiej sprezyny 55, która naciska nan stale zgóry, opuszcza sie on ku dolowi (fig. 13). Przestrzen 67 w skrzynce suwaka 50 (fig. 12), przewody 66 i 68 oraz komora górna 7# suwaka 70 sa wiec polaczone w ten sposób z atmosfera.Wówczas, wobec spadku cisnienia w ko¬ morze 73 do atmosferycznego, napiecie sprezyny 71 jest dostateczne do uskutecz¬ nienia przesuwu suwaka 70 w kierunku przeciwnym do wskazanego przez strzal¬ ke 75, by polaczyc w ten sposób otwór 74 i przewód 73, wskutek czego tichodzi .po¬ wietrze z przestrzeni roboczej cylindra 10 silnika, a zamkniete w przestrzeni 40 spre¬ zone powietrze rozpreza sie gwaltownie i przesuwa zespól tloków 12 i 13 oraz zlób / do ich polozen górnych w kierunku rów¬ niez przeciwnym do wskazanego przez strzalke 76.Niema zadnej poferzdby, aby zatrzy¬ mywanie tloków 12 i 13 bylo gwaltowne w celu wywolania dalszego ruchu suwaka 50 juz po zatrzymaniu sie tych tloków. Pew¬ nosc i nalezyte dzialanie zalezy wylacznie od starannego wykonania oraz gatunku u- zytej do smarowania oliwy.Suwak 50 i jego klin 54 poruszaja sie w kietianku, wskazanym przez strzalke 76.Przy koncu suwu powrotnego Min 54 ttde- — 7 —rza swa dolna skosna scianka 54* o nieru¬ chomy zderzak 64 (fig. 13) i wsuwa sie wskutek tego pionowo w kierunku strzalki 79 w strzemie 53, powodujac przesuw suwa¬ ka 50 w kierunku przeciwnym do kierunku wskazanego przez strzalke 77. Suwak ten powraca w ten sposób samoczynnie w po¬ lozenie wskazane na fig. 12, a tern samem zabezpiecza ponownie nacisk, jaki wywie¬ ra/sprezone odizolowane w przestrzeni 40 powietrze na suwak 70.Nastepnie powietrze sprezone wchodzi do cylindra 10 silnika i przebieg opisany powyzej rozpoczyna sie na nowo.Trzeba zaznaczyc, ze w opisanem urza¬ dzeniu rozrzad sprezonego powietrza w cylindrze 10 zalezy od przeciwdzialania powietrza sprezonego w przestrzeni 40, stanowiacego poduszke powietrzna. Dlu¬ gosc skoku silnika zmienia sie wskutek te¬ go zaleznie od obciazenia. Przy pewnej o- kreslonej dlugosci zlobu skok ten bedzie bardziej krótki (dziesiec do dwunastu cen¬ tymetrów), jezeli kat pochylenia zlobu wzrasta, i przeciwnie —-skok silnika wzra¬ sta i staje sie dluzszy (dwadziescia do dwudziestu pieciu centymetrów), jezeli kat nachylenia zlobu maleje.Wyniki powyzsze przedstawione sa wy- kreslnie na fig. 14 i 15. Wykres na fig. 14 jest identyczny z wykresem na fig. 9, przy¬ czem prosta Ta +T A,k przedstawia wy- padfek, gdy rozrzad uskutecznia suwak 50.Wykres ten wskazuje, ze suw teoretyczny przy pochyleniu równem zeru i pominieciu oporów biernych dochodzi do dwudziestu czterech centymetrów.Wykres na fig. 15 jest identyczny z wy¬ kresem na fig. 10, przyczem pokazana jest równiez prosta Ta A- Tc -\- T M% jako su¬ ma prac wykonywanych przez cisnienie atmosferyczne, dzialajace na tlok pomoc¬ niczy 13 prac ciezaru i silnika, sterowane¬ go suwakiem. Prosta ta wykonana jest na wykresie przy zalozeniu najwiekszego ob¬ ciazenia i kacie nachylenia zlobu równem 15°. Ona przecina krzywa Tad w tym sa¬ mym punkcie, co i prosta Ta + Tc+ T M przyczem odcieta tego punktu odpowiada suwowi silnika, który równa sie w danym wypadku dwunastu centymetrom. Wynika stad, ze przy najwiekszem obciazeniu i ka¬ cie pochylenia równym 15°, suw bedzie zawsze ten sam, niezaleznie od ukladu roz¬ rzadu. Jezeli zas kat pochylenia staje sie mniejszy od 15°, wówczas suw silnika ste¬ rowanego suwakiem stopniowo wydluza sie z dwunastu do dwudziestu czterech cen¬ tymetrów.Wynalazek opisano w zastosowaniu do silnika napedzajacego ruchomy zlób górni¬ czy. Jednakze wynalazek dotyczy szeregu urzadzen opisanych, niezaleznie od ich za-* stosowania w poszczególnych wypadkach. PL