Znane stopy zelaza, odporne na dzia¬ lanie wysokiej temperatury o duzej za¬ wartosci chromu i wegla, sa zwykle kru¬ che i nieciagliwe, Przy wytwarzaniu przyrzadów pracu¬ jacych przy wysokich temperaturach sto¬ sowanych do licznych celów, pozadane jest uzycie stopu posiadajacego zdolnosc wydluzania sie.Kruchy odlew nie nadaje sie zwlaszcza do obróbki a takze nie moze pracowac w warunkach, w których jest narazony na uderzenia.Zastosowanie zas ciagliwego stopu u- mazltwia na^et usuniecie odksztalcen od¬ lewów zapomoca ap, prostowania tychze, przyczem nie zachodzi obawa pekania odlewu.Wspomniane powyzej niedogodnosci moga byc usuniete przez stosowanie sto¬ pu, stanowiacego przedmiot niniejszego wynalazku; stop ten wyróznia sie z po¬ miedzy znanych juz podobnych stopów ze¬ laza tern, ze zawiera nikiel, chrom i krzem oraz male ilosci wegla.Stopy zelaza, zawierajace wzimianko^ wane powyzej domieszki sa juz znane, zwlaszcza stopy o duzej odpornosci na wytrawianie lub podobne dzialania che- miczne, Znane jest równiez zastosowanie po¬ wyzszych stopów w przyrzadach lub przed*miotach odpornych na dzialanie kwasów, stopy t9 znamienne sa jednak nieznaczna zksil&.rto$cfa krzemuj sa twarde oraz ma¬ lo wytrzymale a dzialanie wysokich tem¬ peratur.Pomimo tego stppy powyzsze wyma¬ gaja zwykle obróbki termicznej, celem zwiekszenia ich odpornosci na dzialanie kwasów, obróbka zas cieplna nie daj& sie pogodzic z odpornoscia na dzialanie wy¬ sokich temperatur.Nastepnie w zastosowaniu do odpor¬ nych nad zialanie kwasów stopów zelaza z chromem, niklem i weglem znana jest calkowita lub czesciowa zamiana niklu na krzem, która ma na celu zwiekszenie od¬ pornosci na dzialanie kwasów oraz ulat¬ wienie mechanicznej obróbki stopu; jednak stopy te, po wiekszej czesci, nie sa odpor¬ ne w wysokich temperaturach oraz ze wzgledu na inne wlasciwosci wogóle nie nadaja sie do wyrobu przedmiotów prze¬ znaczonych do pracy w wysokiej tempe¬ raturze, pomimo tego stopy powyzsze sa, wskutek malej zawartosci wegla, trudno- topliwe oraz zle sie odlewaja.Znane sa wreszcie stopy zawierajace jednoczesnie wegiel, mangan, chrom, ni¬ kiel i krzem i posiadajace znaczna od¬ pornosc na utlenianie przy wysokiej tem¬ peraturze oraz na dzialanie gazów spali¬ nowych.Wiekszosc stopów tych posiada jednak niepozadana zdolnosc hartowania sie w uzyciu, wobec czego stopy te nie nadaja sie do wytwarzania przedmiotów podle¬ gajacych dzialaniu wysokiej temperatury.Wzmiankowane ostatnio stopy traca przy ich zastosowaniu (t. j. podczas o- chladzania ich po wyzarzeniu) calkowicie swa ciagliwosc, sa nadzwyczaj kruche i rozpryskuja sie po uplywie krótkiego o- kresu czasu* Zapomoca doswiadczen zostalo ustalo¬ ne, ze przy pewnej zawartosci wegla, chromu, niklu i krzemu stop posiada wla¬ snosci najwiecej odpowiednie do zastoso¬ wania go do wyrobu przedmiotów podle¬ gajacych wysokim temperaturom, przy- czem stop ten jest pozbawiony zdolnosci hartowania sie w uzyciu.Stopy zelaza, zawierajacego do 1 % we¬ gla z chromem powinny zawierac conaj- mniej 23% chromu, aby byly dostatecznie odporne na dzialanie wysokich temperatur.Dodanie niklu do powyzszego stopu nadaje mu pewna ciagliwosc, ujawniajaca sie przy zawartosci niklu okolo 3% i wzra¬ stajaca wraz ze zwiekszeniem sie zawar¬ tosci niklu; stop taki, zwlaszcza przy za¬ wartosci niklu okolo 30% lub wiecej, po¬ siada jednak te wade, ze hartuje sie w uzyciu, samohartownosc stopu, wzrastaja¬ ca wraz ze zwiekszeniem zawartosci we¬ gla, daje sie usunac przez obnizenie za¬ wartosci chromu, przyczem jednak stop jest malo odporny w wysokich tempera¬ turach.Wynalazek niniejszy polega na zmniej¬ szeniu zawartosci chromu w stopie zelaza z niklem, chromem' i weglem, oraz doda¬ niu krzemu w takim stopniu, zeby stop stracil zdolnosc hartowania sie w uzyciu, a pozostal jednak odporny na dzialanie wysokich temperatur.Z powyzszego wynika, ze chrom moze byc zastapiony w pewnych granicach przez krzem bez wplywu na odpornosc stopu w wysokich temperaturach.Zawartosc krzemu waha sie od 0,3 do 3%, przyczem zawartosc chromu moze byc dbnizona do 16 —20%.Zaleca sie utrzymywac zawartosc niklu w granicach od 12 do 20%; zwiekszenie zawartosci niklu ponad wskazana powy¬ zej norme powoduje nieznaczne tylko u- szlachetnienie stopu, nie równowazace znacznego wzrostu kosztów wytwarzania stopu. Zdolnosc hartowania sie stopu za¬ lezy od zawartosci wegla.Stopy o przytoczonym ostatnio skla¬ dzie nie zawieraja wegla i nie posiadaja — 2 —zdolnosci hartowania sie w uzyciu, wobec czego zbedne jest dodawanie do nich krzemu.Poniewaz zdolnosc hartowania sie sto¬ pu w uzyciu wzrasta w miare wzrostu za¬ wartosci w nim wegla, powyzsze stopy, zawierajace wegiel, moga byc zastosowy- wane dopiero po dokonaniu zamiany pew¬ nej ilosci chromu na krzem, równowazacy wplyw wegla i zmniejszajacy zdolnosc hartowania sie stopu* Ponizej przytoczony jest tytulem przy¬ kladu sklad trzech stopów odpornych na wysokie temperatury i nie posiadajacych zdolnosci hartowania sie: 1. 19% chromu 20% niklu 0,5% krzemu 0,2% wegla. 2. 18% chromu 19% niklu 1,5% krzemu 0,6% wegla. 3. 17% chromu 18% niklu 2,5% krzemu 0,9% wegla.Zawartosc wegla nalezy jednak utrzy¬ mywac w granicach od 0,4 do 1%, najle¬ piej okolo 0,6%, poniewaz wieksza za¬ wartosc wegla obniza mechaniczne wlasci¬ wosci stopu.Przy malej zawartosci wegla zwieksza sie wprawdzie ciagliwosc stopu, lecz wzra¬ staja niepomiernie trudnosci przy odlewa¬ niu stopu.Zaleca sie utrzymywac zawartosc niklu nieco wyzsza od zawartosci chromu (np. o 1%)» poniewaz stop posiada przy takim skladzie lepsze wlasnosci mechaniczne, np. wieksza kowalnosc, oraz daje sie * z latwoscia odlewac.Stopy przytoczone powyzej posiadaja te wade, iz nie sa spawalne.Niedogodnosc ta moze byc usunieta za- pomoca zwiekszenia zawartosci manganu, równowazacego dzialanie wzglednie wy¬ sokiej zawartosci krzemu, przyczem two¬ rzace sie podczas topienia stopu tlenki u- suwaja sie latwiej do zuzli.Cechy znamienne opisanych stopów stanowia: bardzo znaczna odpornosc na dzialanie wysokich temperatur, gietkosc, zdolnosc odlewania sie z latwoscia, spa- walnosc, latwosc obróbki, przyczem wla¬ snosci powyzsze zachowane zostaja rów¬ niez po wyzarzeniu i zahartowaniu. PL