Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie sterujace otwarciem zaworu butli tlenowej aparatu ucieczkowego, zwlaszcza stosowanego w górnictwie.Znany z polskiego opisu patentowego nr 32 178 aparat ratowniczy posiada butle tlenowa zamykana zaworem, który jest otwierany przy wyciaganiu ze skrzynki maski i weza. Polaczenie tasmy, sluzacej do wyciagania maski, z dzwignia otwierajaca zawór butli tlenowej,jest wykonane w postaci sprzegla, które rozlacza sie samoczynnie, gdy ta dzwignia zaworowa osiaga polozenie odpowiadajace otwartemu zaworowi. Dla otwarcia zaworu butli konieczne jest uzycie elementów posredniczacych; tasmy, sprzegla i lancuszka. Taka konstrukcja wydluza droge od pociagniecia tasmy do odchylenia przez lancuszek dzwigni zaworu, czyli czas na uruchomienie aparatu. Duza ilosc uzytych elementów nie eliminuje mozliwosci zaciecia sie aparatu, wymaga równiez duzej starannosci przy przygotowaniu aparatu do pelnej jego gotowosci.Inny aparat stosowany w górnictwie posiada kadlub zamykany pokrywa, do kadluba moco¬ wana jest butla tlenowa która zamykana jest zaworem zakonczonym wrzecionem. Osadzona na wrzecionie dzwignia sterowana jest recznie, przez obrót dzwigni nastepuje uruchomienie aparatu.W razie potrzeby uzycia aparatu ucieczkowego pierwsza czynnoscia po zdjeciu i odrzuceniu pokrywy aparatu jest otwarcie zaworu butli, umozliwiajace wyplyw tlenu z butli.W razie koniecznosci naglego uzycia aparatu ucieczkowego np. w górnictwie, w przypadku zagrozenia wyrzutem, kiedy widocznosc jest ograniczona, a niepokój i strach przed zywiolem paralizuje ruchy, nawet proste czynnosci sa trudne do wykonania. Zwykly ruch przestawienia dzwigni moze decydowac o zyciu ludzkim.Celem wynalazku jest prosta konstrukcja urzadzenia gwarantujaca niezawodnosc dzialania przy równoczesnym wyeliminowaniu ingerencji czlowieka w czynnosci zwiazane z otwarciem zaworu.W konstrukcji urzadzenia wedlug wynalazku w stanie zamknietym aparatu wrzeciono jest podatne obrotowo w kierunku otwarcia zaworu zamykajaca pokrywa i kazde odlaczenie pokrywy natychmiast powoduje otwarcie zaworu butli tlenowej. Elementem posredniczacym w otwarciu jest2 121 446 jedynie dzwignia, a otwarcie doplywu tlenu nie wymaga zadnych bezposrednich dzialan poza odlaczeniem pokrywy. Dla uzskama podatnosci wrzeciona w kierunku otwarcia zaworu,urzadze¬ nie wedlug wynalazku moze miec nasadzona na wrzeciono i zwiazana z nim dzwignia, która powierzchnia jezyc/ka dociskana jest skretna sprezyna do zderzaka pokrywy. Utrzymanie dzwigni w pozycji zamknietej zaworu pr/v zdjetej pokrywie umozliwia zapadka, która wspólpracuje z wycinkiem zapadkowego kola dzw igni. Zapadka jest odchylona od dzwigni sprezyna nasadzona na przedluzeniu osi wspornika kadluba. Sprezyna skretna odchylajaca dzwignia w kierunku otwarcia zaworu nasadzona jest na tuleje, nalozona na wrzeciono zaworu. Jeden koniec sprezyny umie¬ szczony jest w otworze dzwigni, a drugi oparty o sciane kadluba aparatu.Uzyskanie podatnosci wrzeciona w kierunku otwarcia zaworu moze byc zrealizowane przez osadzone na wrzeciono i zwiazany z nim krazek opasany biegnaca w jego rowku i zaczepiona na nim linka. Linka zakonczona jest utwierdzona do kadluba aparatu sprezyna naciagowa dociska¬ jaca jezyczek krazka do zderzaka pokrywy aparatu. W rozwiazaniu tym krazek nalozony jest na kolnierz tulei i posiada przelotowe otwory polozone w osi gwintowanej otworów tulei. Polaczenie krazka z tuleja uzyskane jest najkorzystniej para wkretów. Utrzymanie krazka w pozycji zamknie¬ tej zaworu przy zdjetej pokrywie zrealizowane jest w tym rozwiazaniu przez zatyczke. Zatyczka wspólpracuje z otworem bocznej sciany kadluba aparatu, polozonej w plaszczyznie obrotu jezyczka i opiera sie o jego powierzchnie.Urzadzenie sterujace wedlug wynalazku zapewnia samoczynne otwarcie zaworu butli, elimi¬ nujac wplyw czlowieka na te czynnosci. Dzieki stosowaniu urzadzenia wedlug wynalazku znacznie ulega skróceniu czas niezbedny do uzyskania pelnej gotowosci aparatu do uzycia.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladach wykonania na rysunku w którym fig. 1 przedstawia urzadzenie w widoku od strony zaworu przy przekroju przez wrzeciono zaworu, fig. 2 — przekrój wzdluz A-A z fig. 1, fig. 3 — inne wykonanie urzadzenia w widoku od strony zaworu przy przekroju przez wrzeciono zaworu, fig. 4 — przekrój wzdluz B-B z fig. 3. / W urzadzeniu wedlug fig. 1 i 2, na wrzeciono 1 zaworu butli tlenowej nasadzonajest obrotowo tuleja 2, na której powierzchnie nalozona jest skretna sprezyna 3. Jednym koncem sprezyna 3 opiera sie o boczna sciane 4 kadluba 5 aparatu, zas drugi wygiety koniec umieszczony jest w otworze 6 dzwigni 7. Dzwignia 7 osadzona jest otworem na radelkowane zakonczenie wrzeciona 1, tworzac polaczenie przenoszace moment obrotowy dzwigni na wrzeciono. Do dolnej czesci kad¬ luba 5 aparatu umocowany jest spornik 8, z którym poprzez os 9 powiazanajest obrotowo zapadka 10. Na przedluzeniu osi 9, poza spornikiem 8 nalozona jest skretna sprezyna U, jednym koncem oparta o kadlub 5 a drugim zagietym o zapadke 10. Naciag sprezyny 11 powoduje odginanie zapadki 10 w kierunku od dzwigni 7. Zapadka 10 zebem 12 wspólpracuje z wycinkiem zapadko¬ wego kola 13 dzwigni 7. W górnej czesci dzwigni 7jest jezyczek 14, z którym wspólpracuje zderzak 15 mocowany do wspornika 16 pokrywy 17 zamykajacej aparat. Zderzak 15 w czesci wspólpracuja¬ cej z wypuklym jezyczkiem 14 ma powierzchnie zaokraglona i jest wkrecany do spornika 16 oraz kontrolowany nakretka 18. Do bocznej sciany 4 kadluba umocowanyjest wspornik 19 zakonczony gumowym amortyzatorem 20. W stanie zlozonym aparatu, gdy pokrywa 17 zamykajaca aparatjest zalozona i mocowana z kadlubem 5 a aparat gotowy do dzialania, dzwignia 7 znajduje sie w skrajnym polozeniu i zamyka, oddzialywujac na wrzeciono 1 przeplyw tlenu z butli. Sprezyna 3 nalozona na tuleje 2 jest naprezona i jej sila wywiera nacisk powierzchnia jezyczka 14 dzwigni 7 na zderzak 15. Zab 12 zapadki 10 nie wspólpracuje z wycieciami wycinka zapadkowego kola 13, bowiem zapadka 10 pod wplywem sprezyny U odchylona jest od dzwigni. Aparat jest gotów do uzycia. W razie potrzeby uzycia aparatu, z chwila zwolnienia jego pokrywy 17 zostaje ona odrzucona sila napietej sprezyny 3, od uderzenia jezyczka 14, dzwigni 7 o zderzak 15 pokrywy 17.Obrót dzwigni 7 a wraz z nia wrzeciono 1 powoduje otwarcie zaworu butli i przeplyw tlenu do dalszych elementów aparatu. Dla ochrony przed uderzeniem dzwigni 7 o kadlub 5 aparatu jest on wyposazony w gumowy amortyzator 20 tlumiacy uderzenie. Po uzyciu aparatu, zamkniecie zaworu butli nastepuje w wyniku recznego obrotu dzwigni 7 do pozycji wyjsciowej i sprzegnieciejej wyciec w zapadkowym kole 13 z zebem 12 zapadki 10. Z chwila nalozenia pokrywy 17 na kadlub 5aparatu i jej zamkniecia pod wplywem zderzaka 15 nastepuje lekki obrót dzwigni 7 ku dolowi i zwolnienie zeba 12 zapadki 10 z kontaktu z wycieciami w zapadkowym kole 13 dzwigni 7. Aparat ponownie gotów jest do uzycia.121446 3 Urzadzenie gwarantuje mozliwosc regulacji polozenia dzwigni 7 a tym samym wrzeciona 1 zaworu butli, dzieki kilku wycieciom na zapadkowym kole 13 oraz regulacji wkreconego i kontro¬ lowanego zderzaka 15. Wyposazenie dzwigni 7 w kilka otworów pod sprezyne 3 umozliwia równiez regulacje sily naciagu sprezyny.W drugim przykladzie wykonania wedlug fig. 3 i 4, na wrzeciono 1 zaworu butli tlenowej mocowanej wraz z pozostalymi elementami aparatu, do jego kadluba 5 nasunieta jest tuleja 21 sprzegnieta z radelkowanym zakonczeniem 22 wrzeciona, tworzac polaczenie przenoszace moment obrotowy z wrzeciona na tuleje. Tuleja 21 unieruchomiona jest na wrzecionie 1 podkladka 23 i nakretka 24. Na zewnetrzna powierzchnie tulei 21 nalozony jest podcieciem krazek 25 powiazany z kolnierzem 26 tulei dwoma wkretami 27 polozonymi po przeciwnych stronach osi tulei.Wkrety 27 przechodza przez przelotowe otwory 28 w krazku 25 i wkrecone sa w gwintowane otwory 29 tulei 21. Na zewnetrznym obwodzie krazek 25 posiada rowek 30pod linke 31 zaczepiona w miejscu, w którym rowek przechodzi w jezyczek 32. Przy zamknietej pokrywie 17 aparatu powierzchnia jezyczka 32 oparta jest o zderzak 33. Linka 31 biegnaca w rowku 30 krazka 25 i opasujaca krazek przebiega wzdluz podstawy kadluba 5 i zakonczona jest sprezyna 34 zaczepiona swym koncem do haczyka 35 zwiazanego w boczna sciana 4 kadluba aparatu. W plaszczyznie obrotu jezyczka 32 w bocznej scianie 4 kadluba 5 aparatu znajduje sie przelotowy otwór z którym wspólpracuje zatyczka 36 mocowana oddzielnie, najkorzystniej do paska stanowiacego wyposaze¬ nie aparatu.W stanie zlozonym aparatu, gdy pokrywa 17 aparatu zamyka kadlub 5 i jest z nim polaczona, jezyczek 32 krazka 25 pod dzialaniem sprezyny 34 opiera sie o zderzak 33 pokrywy 17, a wrzeciono 1 zajmuje skrajne polozenie zamkniecia zaworu butli tlenowej. Zatyczka 36 nie jest umieszczona w otworze bocznej sciany 4 kadluba 5. Z chwila utycia aparatu, po otwarciu pokrywy 17, sila napietej sprezyny krazek 25 a wraz z nim wrzeciono 1 wykonuje obrót. Z obrotem krazka 25 wraz z wrzecionem 1 nastepuje otwarcie zaworu butli tlenowej aparatu i przeplyw tlenu do ustnika.W celu ponownej gotowosci aparatu pojego uzyciu, po napelnieniu butli tlenem naciagana jest sprezyna 34 przez obrót krazkiem 25 w polozenie nieco ponizej poziomu zderzaka 33. W otwór bocznej sciany kadluba 5 zakladana jest zatyczka 36 blokujaca jezyczek 32, umozliwiajac swo¬ bodne nalozenie pokrywy 17 na kadlub aparatu. Z chwila nalozenia pokrywy 17 na kadlub 5 aparatu i po wyjeciu zatyczki 36 z otworu, aparat jest gotów do uzycia.Mozliwosc zamocowania wkretów 27 w wybranych otworach z szeregu otworów 28 i 29 na obwodzie krazka 25 i tulei 21 mogacych sie przemieszczac wzgledem siebie, umozliwia latwa regulacje zaworu butli tlenowej.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie sterujace otwarciem butli tlenowej aparatu ucieczkowego, którego zakonczony wrzecionem zawór butli tlenowej mocowany jest do kadluba aparatu zamknietego pokrywa, znamienne tym, ze wrzeciono (1) jest podatne obrotowo w kierunku otwarcia zaworu i utrzymy¬ wane w pozycji zamknietej pokrywa (17) aparatu. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze osadzona na zakonczeniu wrzeciona (1) i zwiazana z nim dzwignia (7) powierzchnia jezyczka (14) dociskana jest skretna sprezyna (11) do zderzaka (15) pokrywy (17). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze obwód dzwigni (7) posiada wycinek zapadkowego kola (13), z którym wspólpracuje odchylana od dzwigni (7) sprezyna (11) zapadka (10). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze skretna sprezyna (3) nasadzona jest na tuleje (2) nalozona na wrzeciono (1) zaworu i jeden koniec sprezyny (11) umieszczony jest w otworze (6) dzwigni (7), a drugi oparty o sciane kadluba (5) aparatu. 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze zapadka (10) osadzonajest obrotowo na osi (9) mocowanej w wsporniku (8) kadluba (5), a na przedluzeniu osi nalozona jest obrotowo skretna sprezyna (U), której jeden koniec dociska zapadke (10), a drugi opiera sie o kadlub (5) aparatu.4 121446 6. Urzadzenie wedlug zastrz. I, znamienne tym, ze osadzony na wrzeciono (l)i zwiazany z nim krazek (25) opasany jest biegnaca w jego rowku (30) i zaczepiona na nim linka (31) zakonczona utwierdzona sprezyna (34) dociskajaca jezyczek (32) krazka do zderzaka (33) pokrywy (17) aparatu. 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze krazek (25) nalozony jest na kolnierz tulei (21) i posiada przelotowe otwory (28) polozone w osi gwintowanych otworów (29) tulei (21), w które umieszczane sa wkrety (27) laczace krazek (25) z tuleja (21). 8. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze w plaszczyznie obrotu jezyczka (14), boczna sciana (4) kadluba (5) aparatu posiada otwór pod zatyczke(36). &£121446 -i-^ 2*24 ELfL PL