Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania nowych pochodnych l,3,3a,6,7,7a-heksahydrodi- benzo(4,5:8,9)-3a,6-etenoizoindolu o ogólnym wzorze przedstawionym na rysunku, w którym R oznacza atom wodoru lub nizsza grupe alkilowa. Zwiazki te wywieraja korzystne dzialanie terapeutyczne i moga znalezc zastosowanie w lecznictwie, a takze sluzyc do wytwarzania innych cennych polaczen.Sposobem wedlug wynalazku poddaje sie 9-alkiloaminometyloantracen reakcji z kwasem akrylowym lub jego estrem metylowym albo etylowym, ewentualnie w obecnosci katalizatorów, jak chlorek glinowy lub cynkowy, po czym redukuje sie wytworzony l-okso-2-alkilo- l,3,3a,6,7,7a-hcksahydrodibenzo(4,5:8,9)-3a,6- etenoizoindol wodorkiem litowoglinowym. W przypadku otrzymania zwiazku o wzorze, w którym R oznacza grupe metylowa, zwiazek ten mozna w razie potrzeby poddac reakcji demetylowania, np za pomoca fosgenu lub cyjanku bromu.Otrzymane sposobem wedlug wynalazku nowe pochodne l,3,3a,6,7,7a-heksahydrodibenzo(4,5:8,9)- 3a,6-etenoizoindolu uzyskuje sie w zaleznosci od sposobu ich wydzielania, w wolnej postaci lub w postaci ich soli z kwasem nieorganicznym albo organicznym.Badania farmakologiczne zwiazków otrzymywanych sposobem wedlug wynalazku wykazaly, iz zwiazki te powoduja uspokojenie u zwierzat, zmniejszenie wrazliwosci na dotyk, zmniejszenie ruchliwosci, wydluzenie czasu trwania narkozy, obnizenie cisnienia krwi i zwolnienie akcji serca, zwiekszenie amplitudy oddychania oraz poglebienie hipotermii rezerpinowej.Sposób wedlug wynalazku ilustruja nastepujace przyklady, w których procenty oznaczaja procenty wagowe, a stopnie temperatury podano w stopniach Celsjusza: Przyklad I. Do roztworu 22g 9-metyloaminometylantracenu w 250cm3 ksylenu dodaje sie 10,7g kwasu akrylowego i ogrzewa calosc do wrzenia przez 20 godzin, dodajac co kilka godzin porcjami dalsze 10,7 g kwasu akrylowego. Nastepnie dodaje sie 2 g sproszkowanego bezwodnego chlorku cynku i ogrzewa do wrzenia przez dalsze 20 godzin. Po ochlodzeniu roztwór przemywa sie woda, a nastepnie 5% lugiem sodowym i znowu woda. Po oddestylowaniu ksylenu pozostalosc krystalizuje sie z benzyny, otrzymujac z wydajnoscia 72% l-okso-2-metylo-l,3,3a-6,7,7a-heksahydrodibenzo(4,5:8l9)-3a,6-etenoizoindol w postaci przezroczystych krysztalów o temperaturze topnienia 135-136°.Do zawiesiny 2,3 g wodorku litowoglinowego w 50cm3tetrahydrofuranu wkrapla sie w ciagu 30 minut roztwór 5,2g l-okso-2-metylo-1,3,3a,6,7,7a-heksahydrodibenzo(4,5:8,9)-3a,6-etenoizoindolu w 30cm3 tetrahydrofuranu. Wytworzona mieszanine ogrzewa sie do wrzenia w ciagu 12 godzin. Nastepnie nadmiar2 120 836 wodorku litowoglinowcgo rozklada sie woda, nieorganiczny osad odsacza i przemywa eterem. Roztwór odparowuje sie na wyparce do sucha, a pozostalosc oczyszcza na kolumnie wypelnionej zasadowym tlenkiem glinu, eluujac toluenem. Otrzymany produkt krystalizuje sie z metanolu, otrzymujac z wydajnoscia 73% 2- metylo-lv3,5a,6,7,7a-heksahydrodibenzo(4,S:8,9)-3at6-etenoizoindol o temperaturze topnienia 97-98,5°.Przyklad U. Do roztworu ll,8getyloaminometyloantracenuw 100 cm3 deka liny dodaje sie 4 g kwasu akrylowego i ogrzewa calosc do wrzenia przez 30 godzin, dodajac w ciagu kilku pierwszych godzin jeszcze v 3,5 g kwasu akrylowego. Produkt wydziela sie sposobem opisanym w przykladzie I, otrzymujac po krystalizacji z benzyny z wydajnoscia 66% l-okso-2-etylo-l,3,3a,6,7l7a-heksahydrodibenzo(4,5:8,9)-3a,6- etenoizoindol w postaci bezbarwnych krysztalów o temperaturze topnienia 170-171°. W dalszym ciagu postepuje sie sposobem opisanym w przykladzie I. Otrzymuje sie z wydajnoscia 71% 2-etylo-l,3,3a,6,7,7a- heksah^drodibenzo(4,5:8,9)-3a,6-etenoizoindol o temperaturze topnienia 105-107°.Przyklad HIT Postepuje sie sposobem opisanym w przykladzie I, po czym do roztworu 5,75g otrzymanego tym sposobem 2-metylo-l,3,3a,6,7,7a-heksahydrodibenzo(4,5:8,9)-3a,6 120cm3 toluenu wkrapla sie w temperaturze pokojowej 35cm3 benzenu, zawierajacego 3,3g fosgenu.Mieszanine reakcyjna miesza sie przez 25 godzin, a nastepnie pozostawia na 10 godzin. Po odsaczeniu osadu chlorowodorku substratu przesacz oddestylowuje sie do sucha na wyparce obrotowej. Do pozostalosci dodaje sie 60cm3 wody, 30cm3 dioksanu, 1 dcm3 stezonego kwasu solnego i ogrzewa do lagodnego wrzenia przez 3 godziny. Po odbarwieniu weglem aktywowanym oddestylowuje sie 2/3 rozpuszczalnika. Po oziebieniu krystalizuje chlorowodorek l,3,3a,6,7,7a-heksahydrodibenzo(4,5:8t9)-3a,6-etenoizoindolu o temperaturze rozkladu 321-324°. Wydajnosc produktu po krystalizacji wynosi 72%. Po uwzglednieniu zregenerowanego substratu wydajnosc demetylowania wynosi powyzej 90%.Zastrzezenie patentowe Sposób otrzymywania nowych pochodnych l,3,3a,6,7,7a-heksahydrodibenzo(4,S:8,9)-3a,6-etenoizo- indlu o ogólnym wzorze przedstawionym na rysunku, w którym R oznacza atom wodom lub nizsza grupe alkilowa, zMMieany tym, ze 9-alkiloaminometyloantracen poddaje sie reakcji z kwasem akrylowym lub jego es trem metylowym albo etylowym, ewentualnie w obecnosci katalizatorów, jak chlorek glinowy lub cynkowy, a wytworzony l-okso-2-alkilo-1,3,3a,6,7,7a-heksahydrodibenzo(4,5:8,9)-3a,6-etenoizoindol pod¬ daje sie redukcji wodorkiem litowoglinowym, po czym w przypadku otrzymania zwiazku o ogólnym wzorze przedstawionym na rysunku, w którym R oznacza grupe metylowa, zwiazek ten poddaje sie ewentualnie reakcji demetylowania.Pracownia Poligraficzna UPPRL. Naklad 120 egz.Cena 100 zl PL