Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do ksztaltowania uzebien beczkowatych kól zebatych na obrabiarkach do uzebien.Znane sa urzadzenia do ksztaltowania uzebien beczkowatych kól zebatych w procesie obróbki oparte na zasadzie kopiowania bezposredniego i nadaznego oraz zmiany odleglosci narzedzia od przedmiotu obrabia¬ nego przez odksztalcenie sprezystego elementu laczacego stól z przedmiotem obrabianym z korpusem obrabiarki.Powazna wada mechanizmów opartych na zasadzie kopiowania bezposredniego jest koniecznosc dociskania rolki do wzornika znaczna sila. Wymaga to stosowania utwardzonych wzorników i ogranicza wydajnosc obrabiarki ze wzgledu na koniecznosc obróbki przy malych silach skrawania. Stosowanie sprezyn dla /równowazenia promieniowej sily skrawania, szczególnie przy wiekszych obciazeniach, prowadzi do powstania drgan na skutek zmniejszenia sztywnosci ukladu obrabiarka-uchwyt-przedmiot obrabiany- narzedzie. Wad tych nie posiadaja urzadzenia do kopiowania nadaznego, ale sa zlozone i wymagaja znacznego rozbudowania obrabiarki.Urzadzenie krzywkowe wedlug patentu Stanów Ameryki Pólnocnej nr 2927510, w którym docisk krzywki do elementu przesuwanego za pomoca sprezyny zostal zastapiony dociskiem hydraulicznym, wymaga rozbudowy obrabiarki o odpowiedni uklad hydrauliczny.Inne znane urzadzenia wedlug patentu Republiki Federalnej Niemiec nr 1140430, w którym zmiana odleglosci przedmiotu obrabianego od narzedzia podczas ksztaltowania beczkowatej linii zeba odbywa sie przez uginanie plaskiej sprezyny laczacej stól obrabiarki z korpusem odznacza sie równiez mala sztywnoscia i odpornoscia na drgania.Znane inne urzadzenia równiez wedlug patentu nr 30718997 Stanów Ameryki Pólnocnej, polegajace na tym, ze zmiana odleglosci nacinanych uzebien od narzedzia odbywa sie na skutek skrecenia wrzeciennika z przedmiotem obrabianym wokól osi prostopadlej do osi przedmiotu obrabianego a podstawy wrzeciennika, powoduje niesymetrycznosc linii zebów beczkowatych.Znane z polskiego opisu patentowego nr 43103 urzadzenia, w którym przesuw stolu z przedmiotem obrabianym uzyskiwany jest za pomoca ukladu pretowo-przegubowego sterowanego prowadnica ustawiona pod pewnym katem w stosunku do kierunku ruchu moze miec zastosowanie tylko do obrabiarki z ruchomym stolem. Niezaleznie od tego w ukladzie tym, wystepuje kilka przegubów i prowadnic, które obnizaja dokladnosc ksztaltowania. Uzyskiwana krzywa linia jest niesymetryczna wzgledem plaszczyzny symetrii kola obrabianego prostopadlej do jego osi.POLSKA RZECZPOSPOLITA LUDOWA v^ft URZ40 PATENTOWY PRL2 lit 972 Wedlug patentu nr 1031081 Niemieckiej Republiki Demokratycznej urzadzenia, w którym narzedziejest prowadzone po luku kolowym dzieki zamocowaniu wrzeciona frezarskiego na ramie skretnej wokól osi przechodzacej przez plaszczyzne symetrii kola obrabianego prostopadla do jego osi, komplikuje znacznie uklad kinematyczny obrabiarki. Niezaleznie od tego zmiana promienia luku linii zeba moze sie odbywac tylko skokowo.Równiez wedlug patentu polskiego nr 154264 urzadzenie, w którym sanie suportu narzedziowego sa polaczone z saniami stolu obrabiarki poprzez mechanizm zmiany ruchu prostoliniowego na obrotowy, mechanizm zmiany polozenia, sprzeglo rozlaczne przekladnie redukujaca oraz mechanizm zmiany ruchu obrotowego na posuwisto-zwrotny, jest obarczony wada z braku mozliwosci zastosowania do obrabiarki ze stolem nieruchomym.Urzadzenie znane z polskiego opisu patentowego 84974, które polega na tym, ze w suporcie narzedzio¬ wym jest umocowany mechanizm zamiany ruchu obrotowego na posuwisto-zwrotny, któregoelement ruchu posuwisto-/w rolnego jest polaczony z suwakiem narzedziowym poruszajacym sie po prowadnicach w suporcie, a element wykonujacy ruch obrotowy, jest skrecany za pomoca mechanizmu zamiany ruchu prostoliniowego na obrotowy, jest stosunkowo zlozone.Istota urzadzenia do ksztaltowania uzebien beczkowatych kól zebatych zlozone z mechanizmu do zamiany ruchu posuwistego prostoliniowego na prostoliniowy posuwisto-zwrotny oraz przekladni o zmien¬ nym przelozeniu jest to, ze posiada dwa ramiona polaczone ze soba przegubem oraz element zabudowany w prowadnicach loza obrabiarki, prostopadlych do prowadnic stolu i polaczony przegubowojednym koncem z tymi ramionami a drugim koncem z suportem narzedziowym za pomoca przekladni dzwigniowej. Jedno z tych ramion jest polaczone przegubowo jednym koncem z saniami stolu, a drugie ramie jednym koncemjest polaczone przegubowo z lozem.Inne urzadzenie bardziej zlozone posiada dwa ramiona polaczone ze soba przegubem oraz element zabudowany w prowadnicach loza obrabiarki, prostopadlych do prowadnic stolu i polaczony przegubowo jednym koncem z tymi ramionami, a drugim koncem z suportem narzedziowym poprzez srube pociagowa, przekladnie redukcyjna, mechanizm zmiany przelozenia czyli przekladnie gitarowa, sprzeglo rozlaczne i poprzez mechanizm zamiany ruchu obrotowego na prostoliniowy czyli kolo zebate, zebatka.Inne urzadzenie posiada dwa ramiona polaczone przegubem oraz element zabudowany w prowadnicach suportu narzedziowego. Element polaczony jest ze sruba pociagowa za posrednictwem mechanizmu zmiany ruchu obrotowego na prostoliniowy czyli przekladni kolo zebate, zebatka, przekladni redukcyjnej, sprzegla rozlacznego i przekladni zmiany przelozenia czyli przekladni gitarowej. Jedno z ramion jednym koncemjest polaczone przegubem z suwakiem narzedziowym prowadzonym w prowadnicach, prostopadlych do osi przedmiotu obrabianego za posrednictwem elementu w jarzmie, natomiast drugie ramie polaczone jest za pomoca przegubu z suportem narzedziowym.W innym urzadzeniu sa dwa ramiona polaczone przegubem oraz element zabudoany w prowadnicach suportu narzedziowego i polaczony z przekladnia kolo zebate, zebatka. Kolo zebate zabudowane jest w korpusie suportu narzedziowego, zas zebatka jest umocowana na korpusie stojaka równolegle do osi przedmiotu obrabianego. Jedno / ramion jednym koncem jest polaczone przegubem z suwakiem narzedzio¬ wym, prowadzonym w prowadnicach do osi przedmiotu obrabianego za posrednictwem elementu wjarzmie, natomiast drugie ramie polaczone jest za pomoca przegubu z suportem narzedziowym.W urzadzeniu wedlug wynalazku wzgledny ruch krzywoliniowy narzedzia wzdluz linii zeba w plaszczy¬ znie osiowej kola zebatego obrabianego jest uzyskiwany na skutek skojarzenia przesuwu narzedzia w kierunku równoleglym do osi przedmiotu obrabianego i przesuwu stolu lub suwaka narzedziowego w suporcie w kierunku prostopadlym do jego osi.Zaleta urzadzenia wedlug wynalazku jest prosta konstrukcja i zwiazana z tym duza dokladnosc ksztaltowania uzebien kól zebatych. Urzadzenie moze byc stosowane w obrabiarkach specjalnych i obrabiar¬ kach adaptowanych do ksztaltowania uzebien beczkowatych kól zebatych z ruchomym i nieruchomym stolem. Dodatkowa zaleta urzadzenia jest mozliwosc uzyskiwania linii zebów w przekroju osiowym o bardzo malej wypuklosci.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. I i 2 przedstawiaja przekroje wzdluzne urzadzenia na obrabiarce z ruchomym stolem, a fig. 3 i 4 — przekroje wzdluzne obrabiarki z nieruchomnym stolem.Ze stolem 1 obrabiarki, na którym jest mocowany przedmiot obrabiany 2jest polaczone przegubem 3 ramie 4, które drugim koncem poprzez przegub 5 laczy sie z elementem 6 oraz z ramieniem 7, które za posrednictwem przegubu Sjest polaczone zlozem 9. Element 6jest umocowany w lozu obrabiarki za pomoca prowadnic 10 prostopadlych do prowadnic 11 stolu obrabiarki. Z elementem 6 za posrednictwem przegubu 12 jest polaczona dzwignia jednoramienna 13, podparta jednym koncem z jarzmem za posrednictwem sworznia 14 o loze 9 obrabiarki, zas drugim koncem za posrednictwem sworznia 15jest zaczepiona o suport 16. Przegub Sjest przymocowany do elementu 6 za posrednictwem elementu 17 prowadzonego wjarzmie lt119972 3 równoleglym do prowadnic 11 stolu. Przelozenie dzwigni 13 oraz dlugosci ramion 4 i 7 sa nastawne, co umozliwia uzyskanie róznych wartosci strzalki wybrzuszenia uzebien kolaobrabianego przy róznych dlugos¬ ciach skoku suportu narzedziowego 16. Podczas ruchu roboczego suportu 16, element 6zostaje przesuniety wraz z przegubem 12 w dól. Dzieki temu stól z przedmiotem obrabianym 2 poruszany za posrednictwem ramion 4 i 7 zostaje odsuwany od narzedzia 19. W polozeniu ramion 4 i 7, w którym znajduja sie one / przegubami 3, 5 i 8 w jednej plaszczyznie równoleglej do prowadnic U stolu, stól znajduje sie w polozeniu najdalszym od suportu narzedziowego 16. Po przekroczeniu tego polozenia nastepuje zblizenie stolu do narzedzia 19. Dla ulatwienia przesuwu san stolu 1 po prowadnicach II, w przypadku duzych oporów ruchu, mozliwe jest zastosowanie sprezyny, silownika hydraulicznego lub innych urzadzen nie pokazanych na rysunku, które dociskaja stól 1 do ramion 4 i 7.Urzadzenie wedlug wynalazku przedstawione na fig. 2 rózni sie od wariantu przedstawionego na fig. 1, tylko tym, ze dla uzyskania przemieszczenia przegubu 5, element 6 jest polaczony z suportem 16 za posrednictwem lancucha kinematycznego /lozonego z przekladni kola zebatego 19 — zebatka 2§, sprzegla rozlacznego 21. przekladni gitarowej 22 o zmiennym przelozeniu, przekladni redukcyjnej 23 i przekladni sruba pociagowa 24 — nakretka 25.Urzadzenie przedstawione na fig. 3jest przeznaczone do stosowania na obrabiarkach ze stolem nieru¬ chomym i rózni sie od poprzednich tym. ze jest wbudowane w suporcie obrabiarki. Suwak narzedziowy 26 prowadzon w prowadnicach 27 w suporcie 16 w plaszczyznie wzdluznej obrabiarki jest polaczony z korpusem suportu 16 za posrednictwem ramion 4 i 7. Ramie 4jednym koncem za pomoca przegubu 3 jest polaczone z suwakiem narzedziowym 26 a drugim koncem za posrednictwem przegubu S z ramieniem 7, które drugim koncem za pomoca przegubu Sjest przymocowane do korpusu suportu narzedziowego 16.Przegub Sjest polaczony z elementem 6 prowadzonym w prowadnicach 16 równoleglych do osi przedmiotu obrabianego 2. za posrednictwem elementu 17 w jarzmie 18 prostopadlym do osi przedmiotu obrabianego.Do elementu 6jest przymocowana zebatka 20 wspólpracujaca z kolem zebatym 19 osadzonym na walku 2S.Na walku tym jest tez osadzone kolo zebate stozkowe 29 wspólpracujace z kolem 36 przesuwnym po walku 31. Walek 31 jest polaczony za posrednictwem sprzegla rozlacznego 21 i przekladni gitarowej 22 ze sruba pociagowa 24 napedu suportu.Na fig. 4 jest przedstawione urzadzenie wedlug wynalazku wedlug wariantu, w którym element 6 jest polaczony z korpusem suportu narzedziowego 16 za posrednictwem lancucha kinematycznego zlozonego z przekladni zebatka 20 kolo zebate 19. sprzegla rozlacznego 21. przekladni gitarowej 22 i kola zebatego 32 osadzonego w suporcie narzedziowym 16. które wspólpracuje z zebatka 33 przymocowana do stojaka 24 obrabiarki.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do ksztaltowania uzebien beczkowatych kól zebatych zlozone z mechanizmu do zamiany ruchu posuwistego prostoliniowego na prostoliniowy posuwisto-zwrotny oraz przekladni o zmiennym przelozeniu, znamienne tym. ze posiada dwa ramiona (4) i (7) polaczone ze soba przegubem (5), oraz element (6) zabudowany w prowadnicach (10) loza (9) obrabiarki, prostopadlych do prowadnic (U) stolu (1) i polaczony przegubowo jednym koncem z ramionami (4) i (7), a drugim koncem z suportem narzedziowym (16) za pomoca dzwigni jednoramiennej (13), przy czym jedno z ramion (4) jest polaczone przegubowo jednym koncem z saniami stolu (1) a drugie ramie (7)jednym koncemjest polaczone przegubowo zlozem (9). 2. Urzadzenie do ksztaltowania uzebien beczkowatych kól zebatych zlozone z mechanizmu do zamiany ruchu posuwistego prostoliniowego na prostoliniowy posuwisto-zwrotny oraz przekladni o zmiennym przelozeniu, znamienne tym, ze posiada dwa ramiona (4), (7) polaczone ze soba przegubem (S) oraz element (6) zabudowany w prowadnicach (10) loza obrabiarki, prostopadlych do prowadnic (U)stolu (1) i polaczony przegubowo jednym koncem z ramionami (4), (7) a drugim koncem z suportem narzedziowym (16) poprzez srube pociagowa (24), przekladnie redukcyjna (23), mechanizm zmiany przelozenia czyli przekladnie gita¬ rowa (22), sprzeglo rozlaczne (21) i poprzez mechanizm zamiany ruchu obrotowego na prostoliniowy czyli kolo zebate (19), zebatke (20) przy czym jedno z ramion (4) jest polaczone przegubowo jednym koncem z saniami (1) stolu, a drugie ramie (7) jednym koncem jest polaczone przegubowo z lozem (9). 3. Urzadzenie do ksztaltowania uzebien beczkowatych kól zebatych zlozone z mechanizmu do zamiany ruchu posuwistego prostoliniowego na prostoliniowy posuwisto-zwrotny oraz przekladni o zmiennym przelozeniu, znamienne tym, ze posiada dwa ramiona (4), (7) polaczone przegubem (5) oraz element (6) zabudowany w prowadnicach (10) suportu narzedziowego (16), który to element (6) polaczony jest ze sruba pociagowa (24) za posrednictwem mechanizmu zamiany ruchu obrotowego na prostoliniowy czyli prze¬ kladni kolo zebate (19), zebatka (20), przekladni redukcyjnej (29), (30) sprzegla rozlacznego (21), przekladni zmiany przelozenia czyli przekladni gitarowej (22), przy czym jedno z ramion (4) jednym koncem jest polaczone przegubem (3) z suwakiem narzedziowym (26), prowadzonym w prowadnicach (27), prostopad-4 119 972 lych do osi przedmiotu obrabianego (2) 2a posrednictwem elementu (17) w jarzmie (1S), natomiast drugie ramie (7) polaczone jest za pomoca przegubu (8) z suportem narzedziowym (li). 4. Urzadzenie do ksztaltowania uzebien beczkowatych kól zebatych zlozone z mechanizmu do zamiany ruchu posuwistego prostoliniowe na prostoliniowego posuwisto-zwrotny ora/ przekladni o zmiennym przelozeniu, zwnieane tym, ze posiada dwa ramiona (4). (7) polaczone przegubem (S) oraz element (6) zabudowany w prowadnicach (10) suportu narzedziowego (16), który to element (6) polaczony jest z przekladnia kolo zebate (32), zebatka (33), a kolo zebate (32) zabudowane jest u korpusie suportu narzedzio¬ wego (16), zas zebatka (33) jest umocowana na korpusie stojaka (24) równolegle do osi przedmiotu obrabianego (2), przy czym jedno z ramion (4) jednym koncem jest polaczone przegubem (3) z suwakiem narzedziowym (26) prowadzonym w prowadnicach (27), prostopadlych do osi przedmiotu obrabianego (2) za posrednictwem elementu (17) w jarzmie (18), natomiast drugie ramie (7) polaczone jest za pomoca przegubu (8) z suportem narzedziowym (16), ffig.1 fig 2119 972 fig. 3 2 26 3 27 A 5 17 10 7 24 fig. 4 PL