PL119751B1 - Method of manufacture of blends of monoazo acid dyeselejj - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymy¬ wania mieszanin kwasowych barwników monoazo¬ wych, o cechach mieszanin jednolitych, zawieraja¬ cych barwniki o ogólnych wzorach 1, 2 i 3, w któ¬ rych M i Mi oznaczaja atom wodoru, metalu alka¬ licznego lub metalu ziemi alkalicznej badz grupe amonowa i sa jednakowe lub rózne oraz ewentu¬ alnie barwniki o ogólnych wzorach 4 i/lub 5, w których Mi Mi maja podane wyzej znaczenia, a Ri i R2 oznaczaja równoczesnie atomy wodoru lub równoczesnie grupy metylowe.Omawiane mieszaniny barwników uzyskuje sie sposobem wedlug wynalazku, stosujac skladniki bierne do wytworzenia barwników monoazowych, wchodzacych w sklad mieszaniny, w postaci mie¬ szaniny izomerów metylopochodnych fenolu, otrzy¬ mywanej w wyniku rozfrakcjonowywania kwasu karbolowego, uzyskanego z przerobu smoly poga¬ zowej lub z fenolanów z wód sciekowych, zawie¬ rajacej mieszanine o-, m- i p-krezoli z domieszka ksylenoli i ewentualnie fenolu, znanej pod nazwa Trójkrezolu, albo w postaci mieszaniny izomerów metylopochodnych fenolu, zawierajacej o-, m- i p- -krezole. Indywidualne barwniki o ogólnych wzo¬ rach 1, 2, 3, 4.i 5 sa znane — nieznane sa nato¬ miast wskazane wyzej mieszaniny tych barwników.W syntezie barwników kwasowych nie stosowa¬ no równiez okreslonych wyzej mieszanin izome¬ rów metylopochodnych fenolu.Nieoczekiwanie stwierdzono, ze okreslone wyzej 15 20 25 30 mieszaniny kwasowych barwników monoazowych charakteryzuje wyzsza wydajnosc kolorystyczna w porównaniu z wydajnoscia kolorystyczna indywi¬ dualnych barwników sposród barwników wchodza¬ cych w sklad omawianych mieszanin. Ponadto okreslone wyzej mieszaniny barwników monoazo¬ wych wykazuja równiez wyzsza wydajnosc kolory¬ styczna, a wybarwienia maja odcien czerwienszy, w porównaniu z analogicznymi mieszaninami barw¬ ników, które zamiast barwników o ogólnych wzo¬ rach 1, 2 i 3 oraz ewentualnie barwników o ogól¬ nych wzorach 4 i/lub 5 zawieraja estry benzeno- sulfonowe, o- lub p-toluenosulfonowe, o- lub p- -chlorobenzenosulfonowe, o- lub p-nitrobenzeno- sulfonowe albo etery alkilowe lub hydroksyalki- lowe tych barwników w takim samym stosunku molowym.Oprócz tego stwierdzono, ze omawiane mieszani¬ ny barwników monoazowych w standartowych wa¬ runkach barwienia kapielowego wlókien poliami-J dowyeh i proteinowych wykazuja wysoki stopien wyczerpywania, nieoczekiwanie duzo wyzszy w po¬ równaniu ze stopniem wyczerpywania z kapieli w tych samych warunkach barwienia indywidualnych barwników wchodzacych w sklad omawianych mie¬ szanin.Sposobem wedlug wynalazku poddaje sie kwas 2-nitro-4'-aminodwufenyloamino-4-sulfonowy reak¬ cji dwuazowania i sprzega wytworzony zwiazek dwuazoniowy l jedna z wskazanych wyzej miesza- 119 7513 nin izomerów metylopochodnych fenolu, po czym produkt wyodrebnia sie z masy poreakcyjnej, po ewentualnym wysoleniu w temperaturze 5—95°C, np. za pomoca chlorku sodowego, przez odfiltro¬ wanie. Korzystnym jest stosowanie mieszanin izo- 5 merów metylopochodnych fenolu, zawierajacych nie mniej niz 36°/o molowych m-krezolu.Ponadto stwierdzono równiez nieoczekiwanie, ze zdwuazawany kwas 2-nitro-4'-aminodwufenyloami- no-4-sulfonowy sprzega znacznie szybciej z o- i m- 10 -krezolami, niz z p-krezolem, gdy reakcje sprze¬ gania prowadzi sie z mieszanina tych trzech izo¬ merów. Zjawisko to wykorzystano w sposobie we¬ dlug wynalazku do sterowania przebiegiem reakcji sprzegania, prowadzonej przy uzyciu mieszaniny 15 izomerów metylopochodnych fenolu, otrzymywanej w wyniku rozfrakcjonowywania kwasu karbolowe1 go. prowadzac bowiem reakcje sprzegania przy uzyciu wyzej wymienionej mieszaniny skladników biernych w nadmiarze w ilosci do 2 moli, korzyst- 20 nie 1,3—1,4 mola skladników sprzegajacych na 1 mol kwasu 2-nitro-4'-aminodwufenyloamino-4-sul- fonowego, uzyskuje sie mieszaniny barwników, da¬ jace wybarwienia bardziej jaskrawe, niz wybar¬ wienia uzyskiwane za pomoca mieszanin tych sa- 2$ mych barwników, wytwarzanych przy uzyciu sklad¬ ników biernych w ilosciach odpowiadajacym ste- chiometrycznym ilosciom tych skladników.Mieszaniny barwników otrzymywane sposobem wedlug wynalazku sa dobrze rozpuszczalne w wo- 30 dzie i barwia w dowolnym stadium przerobu wlók¬ na poliamidowe i proteinowe oraz skóre na dro¬ dze wyczerpywania z obojetnych lub slabo kwas¬ nych kapieli na kolor zólty o odcieniu czerwonym, wykazujac wysokie powinowactwo do barwionych 35 wlókien, a wybarwienia odznaczaja sie bardzo do¬ brymi trwalosciami na czynniki mokre, tarcie i swiatlo. Mieszaniny barwników otrzymywane spo¬ sobem wedlug wynalazku wykazuja ponadto wy¬ soka przydatnosc do barwienia* cisnieniowego i 40 druku wyrobów z wlókien poliamidowych. Miesza¬ niny barwników otrzymywane sposobem wedlug wynalazku moga byc stosowane równiez w kom¬ pozycjach z innymi barwnikami kwasowymi, z barwnikami metalokompleksowymi, bezposrednimi « lub zawiesinowymi do barwienia wlókien poliami¬ dowych i proteinowych oraz mieszanek tych wló¬ kien z innymi rodzajami wlókien.Mieszaniny barwników, otrzymywane sposobem wedlug wynalazku, w postaci past lub po wysu- 50 szeniu jako proszki sluza do wytwarzania srodków barwiacych w postaci proszków lub plynów. Srod¬ ki barwiace w postaci proszków zawieraja, obok mieszanin barwników, otrzymanych sposobem we¬ dlug wynalazku, srodki wypelniajace i/lub srodki 55 dyspergujace i zwilzajace i/lub srodki o dzialaniu antypylacym. Jako sroclki wypelniajace moga byc zastosowane np. chlorek sodowy, siarczan sodowy, fosforan sodowy, heksametafosforan sodowy, znany jako Polifos, mocznik, dekstryna lub glukoza. Jako 60 srodki dyspergujace moga byc uzyte np. sól dwu- * sodowa kwasu dwunaftalenometanodwusulfonowe- go, znana jako Dyspergator NNO, produkt dwu¬ etapowej kondensacji mieszaniny o-, m- i p-kre- zoli z formaldehydem i kwasem 2-naftolo-6-sulfo- 05 751 4 nowym o nieustalonej budowie chemicznej, otrzy¬ mywany sposobem wedlug patentów polskich nr nr 56114 i 66 780, znany jako Dyspergator S-65 albo produkt uboczny otrzymywania celulozy me¬ toda siarczynowania, zawierajacy sole sodowe kwa¬ sów ligninosulfonowych.Jako srodki zwilzajace moga byc zastosowane np. sól sodowa kwasu butylonaftalenosulfonowego, znana jako Nekalina S, sól sodowa kwasu dwu- butylonaftalenosulfonowego, znana pod nazwa Ne¬ kal BX lub sól sodowa sulfobursztynianu dwu-2- -etyloheksylowego, znana jako Zwilzacz SBO. Jako srodki o dzialaniu przeciwpylnym moga byc stoso¬ wane srodki oparte na olejach mineralnych lub silikonowych, np. mieszanina oleju wrzecionowego z emulgatorem niejonowym, znana pod nazwa Olan G. Srodki barwiace w formie plynu moga byc spo¬ rzadzane jako roztwory lub dyspersje w ukladach wodnych, wodno-rozpuszczalnikowych lub rozpusz¬ czalnikowych. Jako rozpuszczalnik* moga byc uzy¬ wane np. glikole mono-, dwu- i trójetylenowe, ich - etery i estry, polikole, mono-, dwu- i trójetanolo- aniliny, N-metylopirolidon, kwasy mrówkowy, octo¬ wy, propionowy, dwumetyloformamid i dioksan.Formy plynne moga zawierac ponadto substancje hydrotropowe i/lub okreslone powyzej srodki dys¬ pergujace i zwilzajace i/lub srodki biobójcze i/lub srodki stabilizujace pH. Jako substancje hydrotro¬ powe moga byc stosowane np. mocznik, tiomocz¬ nik, ich pochodne metylowe, kaprolaktam, ksyle- nosulfonian sodowy, amidy kwasowe. Jako srodki biobójcze moga byc uzyte pochodne krezoli, jak np. p-chloro-m-krezol, znany pod nazwa Raschid.Otrzymywane srodki barwiace maja zadana kon¬ centracje barwna, w formie proszków, sa niepylne i odznaczaja sie bardzo dobra rozpuszczalnoscia w zimnej i goracej wodzie i moga byc stosowane takze w kompozycjach z innymi srodkami barwia¬ cymi, zawierajacymi barwniki kwasowe, metalo- kompleksowe, bezposrednie lub zawiesinowe, do barwienia metodami okresowymi lub ciaglymi i do druku wlókien poliamidowych i proteinowych oraz mieszanek tych wlókien z innymi rodzajami wló¬ kien oraz do barwienia skóry.Wynalazek ilustruja, nie ograniczajac jego za¬ kresu, nastepujace przyklady, w których czesci i procenty oznaczaja czesci i procenty wagowe, a stopnie temperatury podano w stopniach Celsju¬ sza: Przyklad I. 30,9 Czesci kwasu 2-nitro-4'-ami- nodwufenyloamino-4-sulfonowego rozpuszcza sie w 500 czesciach wody z dodatkiem 17,3 czesci 30°/o lugu sodowego i mieszajac dodaje roztwór 7,2 cze¬ sci azotynu sodowego w 26 czesciach wody. Otrzy¬ many w ten sposób roztwór wkrapla sie do mie¬ szaniny 34,8 czesci stezonego kwasu solnego, 75 czesci wody i 225 czesci lodu, utrzymujac tempe¬ rature 5—10°. Zawiesine zwiazku dwuazoniowego miesza sie 2 godziny. 11*0 Czesci Trójkrezolu, za¬ wierajacego 54,7% m-krezolu, rozpuszcza sie w 75 czesciach wody z dodatkiem 13,3 czesci 30°/o lugu sodowego, mieszajac wsypuje 20 czesci weglanu sodowego i po dodaniu lodu powoli wprowadza suspensje zwiazku dwuazoniowego w temperaturze 0—5°C. Po zakonczeniu sprzegania ogrzewa sie119 751 otrzymana zawiesine do momentu rozpuszczania produktu i dodaje 5°/o chlorku sodowego w sto¬ sunku do objetosci. Osad produktu odfiltrowuje sie i przemywa ewentualnie 5°/o solanka. Otrzymuje sie 105 g pasty o zawartosci suchej masy 38%.Pasta po wysuszeniu i zmieleniu daje brunatny proszek, barwiacy z wodnych kapieli wlókna poli¬ amidowe i proteinowe oraz skóre na kolor zólty o odcieniu czerwonym. kapieli ,wodnej, ogrzanej do temperatury 40—45° i zawierajacej 0,2 czesci srodka barwiacego, otrzy¬ manego sposobem opisanym w przykladzie IV, 0,10 czesci srodka barwiacego w postaci proszku, za¬ wierajacego barwnik, który w postaci wolnego kwasu ma wzór 6, znanego pod nazwa Rubin po- lanówy 5BL, 0,5 czesci srodka barwiacego w po¬ staci proszku, zawierajacego barwnik, który w po¬ staci wolnego kwasu ma wzór 7, znanego pod na- Przyklad II. Postepujac sposobem opisanym 10 zwa Nylomine Blue AG lub Blekit alizarynowy w przykladzie I, przy uzyciu zamiast 11,0 czesci Trójkrezolu, zawierajacego 54,7% m-krezolu i 13,3 czesci 30% lugu sodowego odpowiednio 14,5 czesci Trójkrezolu o zawartosci 54,7% m-krezolu i 17,9 BG, 2,0 czesci srodka o dzialaniu wyrównujacym, np. Polanolu S, 2,4 czesci 60% kwasu octowego oraz 3,6 czesci octanu sodowego. Miesza sie 15 mi¬ nut, ogrzewa w ciagu 30—40 minut do temperatury czesci 30% lugu sodowego otrzymuje sie miesza- w wrzenia i kontynuuje barwienie w tej temperatu- nine barwników barwiaca wlókna poliamidowe i proteinowe oraz skóre na kolor zólty o odcieniu czerwonym. Uzyskane wybarwienia sa bardziej jas¬ krawe w porównaniu z wybarwieniami produktem rze w ciagu 45—60 minut. Nastepnie dzianine plu¬ cze sie i suszy. Otrzymuje sie wybarwienie w ko¬ lorze szarym.Przyklad VII. 100 Czesci tkaniny welnianej, otrzymanym sposobem opisanym w przykladzie I. 2° ' uprzednio wyplukanej w wodzie z dodatkiem srod- Przyklad III. Postepuje sie sposobem opisa- ków pioracych, wprowadza sie do 3000 czesci ka- nym w przykladzie I, stosujac zamiast 11,0 czesci pieli ogrzanej do temperatury 45° i zawierajacej Trójkrezolu, zawierajacego 54,7% m-krezolu, 10,8 1,0 czesc srodka barwiacego otrzymanego sposobem czesci mieszaniny zawierajacej 40% m-krezolu, 20% opisanym w przykladzie IV, 1,5 czesci Lodegalu o-krezolu i 40% p-krezolu. Otrzymany produkt 25 KLN, 2,0 czesci 80% kwasu mrówkowego i 15,0 barwi wlókna proteinowe i poliamidowe oraz skó- czesci siarczanu sodowego.* Miesza sie 15 minut, re na kolor zólty o odcieniu czerwonym. ogrzewa w ciagu 30—40 minut do temperatury Przyklad IV. Do urzadzenia homogenizuja- wrzenia i kontynuuje barwienie w tej temperatu- cego laduje sie kolejno 4000 czesci wody, 1050 cze- rze w ciagu 45—60 minut. Tkanine plucze sie i su- sci pasty mieszaniny barwników, zawierajacej 38% 30 szy. Otrzymuje sie wybarwienie w kolorze zóltym suchej masy, otrzymanej sposobem opisanym w o odcieniu czerwonym, przykladzie I, 396 czesci 87% Dyspergatora NNO oraz lug sodowy do pH=11,0. Calosc mieszajac Zastrzez en ia patentowe ogrzewa sie do temperatury 80—90°, sprawdza pH, 1. Sposób otrzymywania mieszanin kwasowych które powinno byc w granicach 10,5—11,5, dodaje 35 barwników monoazowych o cechach mieszanin jed- 8 czesci Olanu G i otrzymany roztwór suszy w nolitych, zawierajacych barwniki o ogólnych wzo- suszarni rozpylowej. Otrzymuje sie okolo 800 czesci niepylnego srodka barwiacego w postaci brunat¬ nego proszku, o bardzo dobrej rozpuszczalnosci w goracej, a szczególnie w zimnej wodzie.Postepujac sposobami opisanymi w przykladach I—IV, mozna zamiast weglanu, chlorku i wodoro¬ tlenku sodowego stosowac równowazne ilosci we¬ glanu, chlorku i/lub wodorotlenku amonu badz weglanów, chlorków, siarczanów, tlenków i/lub wo¬ dorotlenków potasowego, litowego i/lub magnezo¬ wego.Przyklad V. 120 Czesci srodka barwiacego otrzymanego sposobem opisanym w przykladzie I miesza sie z 30 czesciami srodka barwiacego w M postaci proszku, zawierajacego barwnik, który w postaci wolnego kwasu ma wzór 6, znanego pod nazwa Rubin polanowy 5BL (CI. Acid Red 299) oraz z 54 czesciami srodka barwiacego w postaci proszku, zawierajacego barwnik, który w postaci 55 wolnego kwasu ma wzór 7, znanego pod nazwa Nylomine Blue AG lub Blekit alizarynowy BG (C.I. 62055 Acid Blue 25). Calosc miesza sie w przystosowanych do tego urzadzeniach. Otrzymuje sie srodek barwiacy wlókna poliamidowe i protei- 60 nowe z obojetnych i slabo kwasnych kapieli na kolor brunatny.Przyklad VI. 100 Czesci dzianiny poliamido¬ wej, uprzednio wyplukanej w wodzie z dodatkiem rach 1, 2 i 3, w których M i Mi oznaczaja atom wodoru, metalu alkalicznego lub metalu ziemi alka¬ licznej badz grupe amonowa i sa jednakowe, lub 40 rózne oraz ewentualnie barwniki o ogólnych wzo¬ rach 4 i/lub 5, w których M i Mi maja podane wyzej znaczenia, a Ri i R2 oznaczaja równoczesnie atomy wodoru lub równoczesnie grupy metylowe, znamienny tym, ze kwas 2-nitro-4'-aminodwufe- 45 nyloamino-4-sulfonowy poddaje sie reakcji dwuazo- wania i sprzega wytworzony zwiazek dwuazonio- wy' z mieszanina izomerów metylopochodnych fe¬ nolu, otrzymywana w wyniku rozfrakcjonowywa- nia kwasu karbolowego, uzyskiwanego z przerobu 50 smoly surowej lub z fenolanów z wód sciekowych, zawierajaca mieszanine o-, m- i p-krezoli z do- < mieszka ksylenoli i ewentualnie fenolu albo z mie¬ szanina metylopochodnych fenolu, zawierajaca o-, m- i p-krezole. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie mieszanine izomerów metylopochodnych fenolu zawierajaca nie mniej niz 36°/t molowych m-krezolu. 3. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze mieszanine izomerów metylopochodnych fenolu, otrzymywana w wyniku rozfrakcjonowywania kwa¬ su karbolowego, stosuje sie w ilosci odpowiadaja¬ cej 1—2 molom skladników sprzegajacych na*! mol kwasu 2-nitro-4'-aminodwufenylóamino-4-sulfono- srodków pioracych, wprowadza sie do 3000 czesci 65 wego.119 751 ^^O^^O^^^O"0^ N02 CH3 wzór 1 NO. rum wz or 2 OM, wiór 3 NO, wior" N02 503H wz 0 NH2 wzór 7 Drukarnia Narodowa, Zaklad Nr 6, 106/83 Cena 100 zl PL

Claims (3)

1. Zastrzez en ia patentowe ogrzewa sie do temperatury 80—90°, sprawdza pH, 1. Sposób otrzymywania mieszanin kwasowych które powinno byc w granicach 10,5—11,5, dodaje 35 barwników monoazowych o cechach mieszanin jed- 8 czesci Olanu G i otrzymany roztwór suszy w nolitych, zawierajacych barwniki o ogólnych wzo- suszarni rozpylowej. Otrzymuje sie okolo 800 czesci niepylnego srodka barwiacego w postaci brunat¬ nego proszku, o bardzo dobrej rozpuszczalnosci w goracej, a szczególnie w zimnej wodzie. Postepujac sposobami opisanymi w przykladach I—IV, mozna zamiast weglanu, chlorku i wodoro¬ tlenku sodowego stosowac równowazne ilosci we¬ glanu, chlorku i/lub wodorotlenku amonu badz weglanów, chlorków, siarczanów, tlenków i/lub wo¬ dorotlenków potasowego, litowego i/lub magnezo¬ wego. Przyklad V. 120 Czesci srodka barwiacego otrzymanego sposobem opisanym w przykladzie I miesza sie z 30 czesciami srodka barwiacego w M postaci proszku, zawierajacego barwnik, który w postaci wolnego kwasu ma wzór 6, znanego pod nazwa Rubin polanowy 5BL (CI. Acid Red 299) oraz z 54 czesciami srodka barwiacego w postaci proszku, zawierajacego barwnik, który w postaci 55 wolnego kwasu ma wzór 7, znanego pod nazwa Nylomine Blue AG lub Blekit alizarynowy BG (C. 1. I. 62055 Acid Blue 25). Calosc miesza sie w przystosowanych do tego urzadzeniach. Otrzymuje sie srodek barwiacy wlókna poliamidowe i protei- 60 nowe z obojetnych i slabo kwasnych kapieli na kolor brunatny. Przyklad VI. 100 Czesci dzianiny poliamido¬ wej, uprzednio wyplukanej w wodzie z dodatkiem rach 1, 2 i 3, w których M i Mi oznaczaja atom wodoru, metalu alkalicznego lub metalu ziemi alka¬ licznej badz grupe amonowa i sa jednakowe, lub 40 rózne oraz ewentualnie barwniki o ogólnych wzo¬ rach 4 i/lub 5, w których M i Mi maja podane wyzej znaczenia, a Ri i R2 oznaczaja równoczesnie atomy wodoru lub równoczesnie grupy metylowe, znamienny tym, ze kwas 2-nitro-4'-aminodwufe- 45 nyloamino-4-sulfonowy poddaje sie reakcji dwuazo- wania i sprzega wytworzony zwiazek dwuazonio- wy' z mieszanina izomerów metylopochodnych fe¬ nolu, otrzymywana w wyniku rozfrakcjonowywa- nia kwasu karbolowego, uzyskiwanego z przerobu 50 smoly surowej lub z fenolanów z wód sciekowych, zawierajaca mieszanine o-, m- i p-krezoli z do- < mieszka ksylenoli i ewentualnie fenolu albo z mie¬ szanina metylopochodnych fenolu, zawierajaca o-, m- i p-krezole.
2. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie mieszanine izomerów metylopochodnych fenolu zawierajaca nie mniej niz 36°/t molowych m-krezolu.
3. 3. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze mieszanine izomerów metylopochodnych fenolu, otrzymywana w wyniku rozfrakcjonowywania kwa¬ su karbolowego, stosuje sie w ilosci odpowiadaja¬ cej 1—2 molom skladników sprzegajacych na*! mol kwasu 2-nitro-4'-aminodwufenylóamino-4-sulfono- srodków pioracych, wprowadza sie do 3000 czesci 65 wego.119 751 ^^O^^O^^^O"0^ N02 CH3 wzór 1 NO. rum wz or 2 OM, wiór 3 NO, wior" N02 503H wz 0 NH2 wzór 7 Drukarnia Narodowa, Zaklad Nr 6, 106/83 Cena 100 zl PL