Przy wiciu procesach technicznych, przedewszystkiem przy rozkladzie i eks¬ trakcji mineralów, zawieraj acych wegiel, przy uwodornianiu pod cisnieniem róznych gatunków wegli, smoly olejów mineralnych i t. p. materjalów otrzymuje sie miedzy in- nemi w wiekszej lub mniejszej ilosci pro¬ dukty, skladajace sie z mieszanin olejów z cialami stalemi, jak zweglonemi pozosta¬ losciami, popiolem lub innemi zanieczy¬ szczeniami, np. masami kontaktowemi. Za¬ chodzi przytem czesto trudnosc oddziele¬ nia czesci stalych od oleju.Spostrzezono, ze znacznie latwiej od¬ dzielic wspomniane stale skladniki od olei¬ stych, jezeli wiruje sie mieszanine z do¬ datkiem cieczy, które rozpuszczaja dobrze olej. Jako takie wchodza przedewszystkiem w rachube aromatyczne weglowodory, jak benzen, toluen, ksylen, albo hydroaroma- tyczne weglowodory, jak czterohydronafta- len, albo weglowodory zawierajace chlor, jak chloroform, chlorek metylenu, albo tez mieszaniny bogate w te skladniki, jak ole¬ je smolowe z wegla brunatnego lub kamien¬ nego, lub tez ich frakcje , wzglednie pro¬ dukty uwodornienia. Jezeli wiruje sie np. jakis produkt otrzymany przy uwodornie¬ niu pod cisnieniem pewnych wegli brunat¬ nych sam dla siebie, to czestokroc nie na¬ stepuje zadne oddzielenie. O ile dodano jednak okolo 30% jednego z wyzej wy-mieniónych produktów, to daje sie juz cze¬ sto osiagac oddzielenie na zimno latwo przy pomocy zwyklych wirówek. W prze¬ ciwstawieniu do/zwykle stosowanych eks- trakcyj ten sposób pracy posiada te spe¬ cjalna przewage, ze zuzywa sie znacznie mniej rozpuszczalnika/Rozpuszczalnik po¬ zostaly w stalym materjale mozna otrzy¬ mac zpowrotem przez ogrzewanie luib trak¬ towanie para wodna. Przy daleko siegaja- cem odolejeniu pozostalosci jest czesto ce¬ lowem wirowac tenze kilkakrotnie z dodat¬ kiem roztpuszczaln ików, przyczem mozna takze stosowac rozmaite rodzaje rozpu¬ szczalników. V W wielu przypadkach moze byc wska¬ zane, przedewszystkiem przyprzeróbce po¬ zostalosci z uwodornieniem pod cisnie¬ niem, np. pozostalosci wegli kamiennych, bogatych w asfalt, dodawac rozpuszczal¬ nik do materjalu przerabianego tak dlugo, dopóki tenze jest goracy, np. przy 150° i powyzej, dlatego ze oddzielenie stalych czesci latwiej nastepuje w cieple niz w niz¬ szych temperaturach. Ten sposób pracy jest stosowany przy takich pozostalosciach, które posiadaja wysoki purikt zestalania.Okazalo sie takze, ze przy niektórych na goraco otrzymanych mieszaninach za¬ chodza przy oziebieniu pewne ztmiany, któ¬ re np. spowodowane sa przez kondensacje i ze substancje, zawierajace weglowodory otrzymane na goraco, twardnieja po ozie¬ bieniu, -sa czestokroc trudniej rozpuszczal¬ ne, anizeli takie, które traktuje sie natych¬ miast na goraco rozpuszczalnikiem bez o- ziebiania. Mozna takze postepowac w ten sposób, ze rozpuszczalniki ogrzewa sie przed zuzyciem ich do mieszanin z substan¬ cjami, które maja byc przerobione. Celo- wem jest takie postepowanie, ze przy prze¬ róbce pozostalosci pochodzacych z uwo¬ dornienia pod cisnieniem goracy produkt wychodzacy z pieca, bedacy pod cisnie¬ niem, oziebia sie przez wibrysniecie -zimne¬ go lufo nieco ogrzanego rozpuszczalnika do temperatury, w której chce sie prze¬ prowadzic wyladowywanie. W tym przy¬ padku osiaga sie znaczna oszczednosc ciepla. Do tego nalezy jeszcze dodac, ze produkty rozcienczone w ten sposób sa wiecej ruchome, np. daja sie pompowac, i ze ma miejsce bardzo staranne przemie¬ szanie' produktu przerabianego z rozpu¬ szczalnikiem.Mozna i w ten sposób postepowac, ze z mieszaniny usuwa sie przez wirowanie bez rozpuszczalnika czesc przyczepionego ole¬ ju, olej wydala sie z wirówki przez wymy¬ cie woda i nastepnie wiruje sie dalej re¬ szte pozostalosci, która jeszcze zawiera duzo oleju, dodajac benzenu lub t. p. we¬ glowodorów. Mozna tez wirowac kilka ra¬ zy z rozmaitemi rozpuszczalnikami.Poza tern jest celowem dodawafc srodki zwilzajace, jak np. w rdzeniu alkylowane kwasy sulfonowe aromatycznych weglowo¬ dorów, smole (zellpech), nasycone i nie¬ nasycone kwasy tluszczowe, ich sole i t. d. w roztworze wodnym, które obluzowuja spójnosc pomiedzy cialami stalemi i przy- czepionemi olejami. W niektórych przypad¬ kach, zaleznych od natury olejów, poza¬ dane jest przeprowadzenie procesu w sro¬ dowisku alkalicznem.Celowem jest takie uksztaltowanie wi¬ rówki, aby dodahy rozpuszczalnik, wzgled¬ nie srodek zwilzajacy, mógl dobrze przeni¬ kac pozostalosc. W ten sposób otrzymuje sie pozostalosc prawie zupelnie wolna od oleju.Przyklad I. Jezeli wirowac okreslona ilosc odpadkowego szlamu, pochodzacego od uwodornienia pod cisnieniem wegla bru¬ natnego przy 100° bez jakiegokolwiek do¬ datku, to otrzymuje sie, praktycznie biorac, olej nie zawierajacy wegla, jednakze wyrzu¬ cona pozostalosc zawiera okolo 40% oleju; jezeli jednak szlam wymieszac z 0,5 do 0,6- krotna iloscia wagowa benzenu i wirowac mieszanine, to po ostudzeniu otrzymuje sie równiez czysty olej, lecz taka pozostalosc — 2 —zawiera tylko jeszcze 6% czesci rozpu- - szczallnychi w benzenie, Benzen mozna o- trzymac latwo z oleju zpowrotem przez de¬ stylacje z para wodna lub bez niej tak sa¬ mo, jak i ilosc benzenu pozostala w wyo¬ drebnionej pozostalosci wynoszacej 3—5%.Podobne rezultaty otrzymuje sie przez do¬ danie chlorku metylenu, ksylenu i tym podobnych zwiazków.Przyklad IL Miesza sie pozostalosc o- trzymana przy uwodornieniu pod cisnie¬ niem wegla brunatnego z 30% frakcja smo¬ ly wegla brunatnego o punkcie wrzenia 250—300°, poza tern z równa iloscia wo¬ dy zadana nieco izopropylonaftalenosulfo- nianem sodu i nastepnie wiruje sie miesza¬ nine przy 100°. Nastepuje latwo rozdzial na trzy wanstwy, jpozostalosc, olej i wo¬ da.Przyklad III. Wiruje sie szlam, opada¬ jacy przy uwodornianiu pod cisnieniem wegla brunatnego, bez jakiegokolwiek do¬ datku przy 130°. Otrzymuje sie przytem jedna czesc oleju zawarta w szlamie, która sie oddziela i pozostalosc, która pozostaje w wirówce, zawierajaca 40 — 45% czesci rozpuszczalnych w benzenie. Do niej doda¬ je sie Vs dox/2 jej ilosci wagowej benzyny ciezkiej, otrzymanej takze przy hydrowa- niu pod cisnieniem i wiruje sie dalej. Tym sposobem daje sie wieksza czesc zawartego w pozostalosci oleju usunac.Przyklad IV. Miesza sie szlam opadaja¬ cy przy uwodornieniu pod cisnieniem we¬ gla brunatnego z polowa ilosci wagowej benzyny ciezkiej, dodajac 0,25% oleiny i 0,25% amonjaku, wiruje mieszanine przy 90—95° i przemywa mala iloscia benzyny ciezkiej. Otrzymuje sie, praktycznie biorac, olej czysty i pozostalosc zawierajaca 18% czesci rozpuszczalnych w benzenie, które glównie skladaja z dodanej benzyny ciez¬ kiej. Czesci te daja sie, praktycznie bio¬ rac, zupelnie usunac z osadu, jezeli prze¬ mywa sie goracym 25% roztworem wod¬ nym oleiny z amonjakiem (lub czerwieni tureckiej) tak dlugo, dopóki ciecz przemy¬ wajaca przechodzi czysta i wolna od ben¬ zyny. Pozostalosc zawiera wtedy tylko jeszcze 1,4% czesci rozpuszczalnych w ben¬ zenie. Z cieczy przemywajacej straca sie czesc oleista przez zobojetnienie lub slabe zakwaszenie i wyodrebnia wyciagiem; jeze¬ li oddzielona ciecz, sluzaca do przemywa¬ nia, zadaje sie ponownie odpowiednia ilo¬ scia amonjaku, to mozna ja znowu z tym samym skutkiem uzyc do przemywania.Przyklad V. Pozostalosc, otrzymana przy uwodornianiu pod cisnieniem wegla bru¬ natnego, która obok popiolu i wegla bogate¬ go w popiól zawiera jeszcze 50—60% cze¬ sci rozpuszczalnych w benzenie, wiruje sie przy 180° nieprzerwanie. Udaje sie przy¬ tem otrzymac olej wolny od czesci stalych i pozostalosc zawierajaca okolo 30% cze¬ sci rozpuszczalnych w benzenie i trudno wrzacych. Osad ten miesza sie na goraco z polowa ilosci lulb równa iloscia wa,gowa benzyny ciezkiej, otrzymanej przy uwo¬ dornianiu pod cisnieniem wegla brunatne¬ go, i jeszcze raz wiruje, przyczem otrzymu¬ je sie, biorac praktycznie;, olej zawarty w osadzie prawie w zupelnosci. Pozostalosc zawiera jeszcze benzyne ciezka, która moz¬ na latwo otrzymac zpowrotem przez ogrza¬ nie.Ten sposób pracy ma w porównaniu z jednorazowem wirowaniem z rozpuszczal¬ nikami bez poprzedzajacego wirowania te przewage, ze potrzeba mniej rozpuszczal¬ nika. PL