Przedmiotem wynalazku jest zawór grzybkowy, zwlasz¬ cza do silnika spalinowego, chlodzony wymuszonym kra¬ zeniem plynu chlodzacego, szczególnie zawór, którego trzonek zawiera co najmniej dwa wzdluzne kanaly chlodza¬ ce, a którego grzybek jest zaopatrzony w kanal chlodzacy w przyblizeniu obwodowy, i w co najmniej dwa kanaly promieniowe laczace kanaly wzdluzne i kanal obwodowy.Znane zawory tego, typu sa na ogól utworzone z kilku czesci polaczonych przez skrecanie, spawanie lub lutowanie.W znanym zaworze trzonek stanowi równiez czesc cen¬ tralna grzybka a wokól tej czesci centralnej jest nalozona czesc, pierscieniowa tworzaca zewnetrzny obwód grzybka zaworu. Ta konstrukcja umozliwia obróbke kanalów w po¬ staci rowków na odpowiednich powierzchniach badz w jed¬ nej z czesci laczonych badz w drugiej. Po polaczeniu dwóch czesci kanaly znajduja sie wewnatrz grzybka. Niedogodno¬ scia tego zaworu jest, ze w celu zapewnienia dobrej szty¬ wnosci i szczelnosci, czesci wspólpracujace czesci laczo¬ nych musza byc starannie obrobione i spawane lub luto¬ wane i musza byc dokladnie kontrolowane. Wytwarzanie takiego zaworu jest wiec'trudne, a w wyniku tego drogie.W innym znanym zaworze wytwarza sie trzonek i grzy¬ bek jako jeden element stosujac wyciecia kolowe w plas¬ kiej powierzchni grzybka w jego srodku. Umozliwia to ' wykonanie na widocznych powierzchniach wyciec kanalów w postaci otwartych rowków. Nastepnie umieszcza sie w wycieciu odpowiedni element, który mocuje sie przez spawanie lub lutowanie. Takie rozwiazanie ma niedo¬ godnosci opisane powyzej a ponadto z racji znacznej wiel- 10 15 20 25 30 kosci, otrzymuje sie konstrukcje, której rozszerzalnosc cieplna jest nie kontrolowana.Aby uniknac znacznego wyciecia w srodku grzybka jest równiez znane wytwarzanie zaworu z jednego tylko elementu i nacinanie na plaskiej powierzchni grzybka glebokich rowków, które po zamknieciu spoina w poblizu plaskiej powierzchni tworza zadane wewnetrzne kanaly. Ale takze w tym zaworze, poniewaz spoina jest dluga i znajduje sie na plaskiej powierzchni grzybka, jej wykonanie musi byc staranne i dokladnie kontrolowane a problem nie¬ kontrolowanej rozszerzalnosci nie byl rozwiazany, ponie¬ waz glebokie rowki stanowily stosunkowo glebokie wy¬ brania.Celem wynalazku jest zawór, który nie mialby niedo-- godnosci znanych zaworów.W celu wyeliminowania tych niedogodnosci wykonano zawór grzybkowy, zwlaszcza do silnika spalinowego, chlo¬ dzonego wymuszonym krazeniem plynu chlodzacego, którego trzonek zawiera co najmniej dwa wzdluzne kanaly chlodzace, a którego grzybek zawiera kanal chlodzacy w okolicy obwodowy i usytuowany w plaszczyznie w przy¬ blizeniu równolegle do dolnej plaszczyzny grzybka, i co najmniej w dwa promieniowe kanaly laczace kanaly wzdluz¬ ne i kanal obodowy. Zgodnie z wynalazkiem kanaly usy¬ tuowane w grzybku zaworu sa utworzone przez odcinki kanalów prostoliniowych, które zaczynaja sie od obwodu grzybka i maja wyloty na zewnatrz, przy czym kanal obwo¬ dowy ma ksztalt wielokatny, zas kanaly prostoliniowe maja zaslepione wyloty. 118 522118 522 3 Zgodnie z wynalazkiem kanaly promieniowe moga byc usytuowane w plaszczyznie kanalu obwodowego lub moga byc nachylone w stosunku do niego, Wedlug korzystnego przykladu wykonania kanaly pro¬ mieniowe zaczynaja sie ód powierzchni zewnetrznej strefy grzybka polaczonej z trzonkiem i zaokraglonej w kierunku osi zaworu, i ^przechodza przez kanal wzdluzny majac wylot w kanale obwodowym.Wedlug innej cechy wynalazku kanaly promieniowe moga zaczynac sie od obwodowej powierzchni walcowej grzybka, a kazdy kanal wzdluzny moze byc skojarzony z kilkoma kanalami promieniowymi.Wedlug wynalazku kanaly prostoliniowe w grzybku sa wykonane przez wiercenie z powierzchni zewnetrznej grzybka.Kanaly usytuowane w grzybku sa utworzone z odcinków kanalów prostoliniowych, które maja wyloty na zewnatrz, umozliwia to zgodnie z glówna cecha wynalazku, wytwa¬ rzanie zaworu jako jednego elementu.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zawór w widoku w kierunku wzdluz strzalki FI oznaczonej na fig. 2, fig. 2 —zawór w przekroju wzdluz linii II-Il ozna¬ czonej na fig. 1, fig. 3 — drugi przyklad wykonania zaworu, w widoku wzdluz strzalki F3 oznaczonej.na fig. 4, fig. 4 — zawór w przekroju wzdluz linii IV-IV oznaczonej na fig. 3, fig. 5 — trzeci przyklad wykonania zaworu, w widoku wzdluz strzalki F5 oznaczonej na fig. 6, fig. 6 — zawór w przekroju wzdluz linii VI-VI oznaczonej ha fig. 5, fig. 7 — czwarty przyklad wykonania zaworu, w widoku wzdluz strzalki F7 oznaczonej na fig. 8, fig. 8f— zawór w przekroju wzdluz linii VIII-VIII oznaczonej na fig. 7.We wszystkich przedstawionych przykladach wykonania zawór grzybkowy chlodzony wymuszonym krazeniem plynu chlodzacego sklada sie z trzonka zaworowego 1 'i grzybka zaworowego 2. Grzybek zaworowy 2 zawiera czesc w przyblizeniu cylindryczna 3 i czesc 4, która w kie¬ runku trzonka zweza sie wzdluz krzywej. Poniewaz wyna¬ lazek dotyczy konstrukcji czesci tworzacej grzybek 2, trzonek jest niepokazany na rysunku.Trzonek 1 zawiera, dwa wzdluzne kanaly dla krazenia plynu chlodzacego, kanal 5 do doprowadzania plynu i kanal 6 do odprowadzania plynu. We wszystkich przykladach wykonania grzybek 2 zaworu jest zaopatrzony w kanal 7 w przyblizeniu obwodowy, który jest usytuowany w plasz¬ czyznie w przyblizeniu równoleglej do dolnej plaszczyzny 8 grzybka. Kanal podluzny 5 do doprowadzania plynu chlo¬ dzacego jest polaczony z kanalem 7 przez co najmniej jedent promieniowy kanal 9 do doprowadzania plynu, a kanal podluzny 6 dó odprowadzania,plynu jest polaczony przez co najmniej jeden kanal promieniowy 10 do odprowa¬ dzania plynu z kanalem 7.Na. rysunkach przedstawiono, ze w kazdym przykladzie wykonania kanal obwodowy 7 jest utworzony przez kp-r lejne: odcinki kanalu prostoliniowego U, które zaczynaja sie od powierzchni obwodowej czesci walcowej, 3 grzybka do nastepnego kanalu. 11 wzdluz cieciwy plaszczyzny ko¬ lowej grzybka* Kazdy kanal U ma wylot jednym, koncem na, zewnatrz a drugim, koncem w przyleglym,, kanale UU Tak utworzony kanal obwodowy ma wiec ksztalt wielo- Kazdy kanaA promieniowy 9* Ift jest utworzony przez odcinek kanalu prostoliniowego, który zaczyna, sie od zewnetrznej powierzchni lub od obwodu; grzybka* majac wylot na zewnatrz, i laczy kanal podluzny 5 albo 6 z ka¬ nalem 7.Wszystkie kanaly prostoliniowe 9, 10, 11 sa zatkane wpoblizu ich wylotu na zewnatrz zapomoca odpowiedniego* 5 szczelnego zamkniecia takiego jak na przyklad korki 12 wkrecone lub wcisniete w konce kanalów przylegle do- powierzchni zewnetrznej grzybka i przymocowane przez spawanie, lutowanie, klejenie lub podobnie.Prostoliniowe kanaly 9, 10, 11 moga byc wykonane 10 w grzybku za pomoca kazdego odpowiedniego srodka.Moga byc one wykonane przez wiercenie z powierzchni zewnetrznej grzybka.Wynika stad, ze zawór wedlug wynalazku, dzieki szcze¬ gólowemu wykonaniu kanalów usytuowanych w grzybku, 15 moze byc utworzony z jednego tylko elementu. Jednakze wynalazek nie wymaga wytwarzania zaworu tylko z jednego elementu.Po opisaniu podstawowych cech wynalazku, wspólnych wszystkim przykladom wykonania, zostana nastepnie 20 opisane szczególy kazdego przykladu wykonania. Róznice miedzy tymi przykladami wykonania polegaja zwlaszcza na ilosci odcinków prostoliniowych 11 tworzacych kanar wielokatny 7.Na fig. 1 i 2 przedstawiono korzystny przyklad wyko- 25 nania. Kanal 7 jest utworzony z osmiu odcinków kanalu prostoliniowego 11. Kazdy kanal podluzny 5, 6 jest pola¬ czony z kanalem 7 przez tylko jeden kanal promieniowy 9, 10. Jak pokazano na fig. 2, kazdy kanal promieniowy 9, 10 ma wylot na zewnatrz w miejscu 13 usytuowanym 30 w czesci 4 grzybka, o zarysie krzywoliniowym. Zatem ka¬ nal promieniowy 9 do doprowadzania plynu zaczyna sie w miejscu 13 powierzchni, zewnetrznej grzybka, przechodzi przez kanal podluzny 5 do doprowadzania plynu a naste¬ pnie ma wylot w odcinku 11 kanalu 7, który znajduje sie 35 w przyblizeniu na wprost miejsca 13 wlotu. Z fig. 2 wynika, ze kanaly promieniowe 9, 10 sa nachylone w stosunku do plaszczyzny kanalu 7. Kanaly 9, 10 sa równolegle wzgledem siebie. Ten przyklad wykonania jest korzystny, poniewaz zapewnia symetryczne rozmieszczenie kanalów w grzybku, 40 a to umozliwia kontrolowanie jego odksztalcen cieplnych.W przykladzie wykonania przedstawionym na fig. 3 i 4 zastosowano dwa kanaly promieniowe 9, 10 do doprowa¬ dzania i odprowadzania plynu. Te dwa kanaly sa usytuowa¬ ne w plaszczyznie kanalu 7. Wylot 14 kazdego kanalu pio- 45 mieniowego 9, 10 znajduje sie na walcowej powierzchni obwodowej 3 grzybka. Kazdy kanal, promieniowy 9, 10 laczy obwód grzybka z odpowiadajacymmukanalem wzdluz¬ nym przechodzac w przyblizeniu prostopadle przez prosto¬ liniowy odcinek 11 kanalu 7. Obydwa kanaly promieniowe 50 9, 10 sa, skierowane od odpowiadajacego im kanalu 5; 6 w przeciwnych kierunkach promieniowych; Osie tych dwóch kanalów promieniowych sa równolegle wzgledem siebie.Na fig. 5 i 6 przedstawiono trzeci przyklad wykonaniar 5$ który jest przystosowany do zaworów o duzej srednicy i da silników obciazonych wysoka temperatura.W tym przykladzie wykonania dwa promieniowe kanajy 9*lacza wzdluzny kanal 5 z kanalem 7, a dwa promieniowe^ kanaly powrotne 1Q lacza kanal 7 i wzdluzna kanal po** 60 wrotny 9 albo Hfc byly usytuowana* w tej; samej plaszczyznie piór nowej odpowiednio zj obydwóch? stron kanalu? wzdluznego 5 albo 6, przy czyim pionowa, plaszczyzna zawiera równiez os odpowiedniego: kanalu: wzdluznwr. Obydwie^ wymie?* w nione plaszczyzny przecinaja, sie korzystnie, w przyblizen118 522 5 niu pod katem prostym jak to przedstawiono na fig. 5.Poniewaz wszystkie kanaly promieniowe maja wyloty w miejscach 14 usytuowanych na zewnetrznej powierzchni walcowej 2 gpaybka.jak,ta jest pr7P,dstawione na.£ig. 5 i 6, to rozmieszczenie na krzyz dwóch par kanalów promienio¬ wych narzuca, zeby co najmniej jedna para kanalów miala wiekszy kat nachylenia w stosunku do plaszczyzny ka¬ nalu 7, niz para druga. Na.rysunku kanaly powrotne 10 sa bardziej nachylone. Promieniowe kanaly doprowadzajace 9 sa równiez nachylone w stosunku do plaszczyzny kanalu 7 ale jest równiez mozliwe usytuowanie ich w tej plasz¬ czyznie. — Na fig. 7 i 8 pokazano czwarty przyklad wykonania, w którym kazdy kanal podluzny 5, 6 jest zaopatrzony w trzy kanaly promieniowej 9, 10 rozmieszczone wokól kanalu wzdluznego tworzac katy w przyblizeniu równe parami.Wszystkie kanaly promieniowe maja wyloty 14 w poblizu obwodowej powierzchni zewnetrznej 3 grzybka. Na fig. 7 przedstawiono kanal 7 utworzony przez szesc odcinków prostoliniowych 11, a kazdy kanal prpmieniowy 9, 10 przechodzi przez kanal- 7 w miejscu spotkania sie dwóch odcinków kanalu prostpliniowegp^a wiec na wierzcholku wielokata.Z fig. 8 wynika, ze wyloty w kanalach wzdluznych, dwóch zespolów utworzonych z trzech kanalów, sa przesuniete pionowo w osi zaworu, przy czym nachylenie w stosunku do plaszczyzny kanalu 7, kanalów promieniowych jednego zespolu kanalów, jest rózne od nachylenia drugiego zespolu kanalów. Na rysunku przedstawiono promieniowe kanaly powrotne 10 majace wieksze nachylenie katowe. Doprowa¬ dzajace kanaly promieniowe 9 maja równiez nachylenie w stosunku do plaszczyzny kanalu obwodowego ale moglyby one równiez byc umieszczone w tej samej plaszczyznie.We wszystkich przykladach wykonania skutecznosc chlodzenia jest polepszona przez odpowiedni wybór prze¬ krojów poprzecznych kanalów.W tym celu kanaly podluzne, kanaly promieniowe, i wielo- katny kanal obwodowy sa calkowicie wypelnione, plynem chlodzacym o wymuszonym krazeniu. Przekrój poprzeczny. kazdegokanalu wzdluznego, promieniowego lub obwodowego jest przystosowany do wydatku przeplywajacego przez ten kanal. Predkosc przeplywu plynu chlodzacego jest jedna¬ kowa we wszystkfch kanalach. Aby spelnic ten korzystny warunek nalezy zwlaszcza wybrac przekroje poprzeczne kanalów tak, zeby w kazdym miejscu leanalów calkowita powierzchnia przeplywu miala te sama wielkosc.Na przyklad, dla przykladu wykonania przedstawionego nar fig. 5 i 6, w którym stosuje sie dwa promieniowe kanaly doprowadzajace plyn i dwa powrotne kanaly promieniowe, ten warunek jednakowego przeplywu moze byc spelniony nastepujaco: Zakladajac, ze wszystkie kanaly maja kolowe przekroje poprzeczne, i ze srednica kanalów podluznych jest równa D, kazdy kanal promieniowy musi umozliwic przeplyniecie polowy wydatku kanalu wzdluznego. Kazdy kanal promieniowy musi wiec miec srednice równa D/y/2.Przeplyw plynu przechodzacego przez kanal promieniowy rozdziela sie na wejsciu do kanalu obwodowego na dwa równe przeplywy czesciowe i skierowane w kierunkach przeciwnych, przyi czym srednica odcinków prostolinio¬ wych kanalu wielokatnego musi byc równa D/y/2.Opisany przyklad wykonania zostal podany jedynie tytulem przykladu i moga byc wprowadzone do niego liczne modyfikacje. Na przyklad liczba kanalów, które tworza kanal wielokatny i liczba kanalów promieniowych moga byc rózne. Na przyklad nachylenie kanalów pro- 6 mieniowych doprowadzajacych i/lub odprowadzajacych zamiast byc takie same w stosunku do plaszczyzny kanalu obwodowego moga miec rózne katy nachylenia. Jest po¬ nadto mozliwe nadanie wiejkszegp nachylenia kanalom 5 promieniowym doprowadzajacym niz kanalom promie¬ niowym odprowadzajacym.Zastrzezenia patentowe 1. Zawór grzybkowy, zwlaszcza do silnika spalinowego, 10 chlodzony wymuszonym krazeniem plynu chlodzacego, którego trzonek zawiera co najmniej dwa wzdluzne kanaly chlodzace, a którego grzybek zawiera kanal chlodzacy, w przyblizeniu obwodowy i usytuowany w plaszczyznie' w przyblizeniu równoleglej do dolnej plaszczyzny grzybka, 15 i co najmniej dwa w przyblizeniu promieniowe kanaly la¬ czace kanaly wzdluzne i kanal obwodowy, znamienny tym, ze kanaly usytuowane w grzybku zaworu sa utworzone przez odcinki kanalów prostoliniowych (9, 10, 11), które zaczynaja sie od obwodu grzybka (2) i maja wyloty .(13, 20 14) na zewnatrz, przy czym kanal obwodowy (7) ma ksztalt wielokatny zas kanaly prostoliniowe (9, ID, 11) maja za¬ tkane wyloty (13, 14). 2. Zawór wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze kanaly (9, 10, 11) zaczynajace sie od obwodu grzybka (2), sa 25 zatkane przez korki (12) przymocowane w wylotach ka¬ nalów prostoliniowych (9, 10, 11), korzystnie przez przy¬ krecenie lub wcisniecie i spawanie, lutowanie, klejenie. 3. Zawór wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze kanaly promieniowe (9, 10) sa usytuowane w przybli- 30 zeniu^w plaszczyznie kanalu wielokatnego (7). 4. Zawór wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze kanaly promieniowe (9, 10) sa nachylone w stosunku do plaszczyzny kanalu wielokatnego (7), i zaczynaja sie od zewnetrznej powierzchni cylindrycznej (3) grzybka (2). 35 5. Zawór wedlug zastrz/1 albo 2, znamienny tym, ze kanaly promieniowe. (9, 10) sa usytuowane od zewnetrznej powierzchni czesci (4) grzybka, która ma ksztalt o two¬ rzacej krzywoliniowej i laczy czesc walcowa (3) grzybka z trzonkiem (1) zaworu," i przechodza przez kanal wzdluzny 40 (5, 6) majac wylot w kanale wielokatnym (7). k. Zawór wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze jeden kanal promieniowy (9,10) jest skojarzony zjednym kanalem wzdluznym (5,6). - 7. Zawór wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze po dwa 45 kanaly promieniowe (9,10) sa skojarzone z jednym kanalem wzdluznym (5, 6) i zaczynaja sie od tego kanalu wzdluznego korzystnie w kierunkach przeciwnych, przy czym rzut na plaszczyzne kanalu wielokatnego (7) jednej pary kanalów promieniowych (9) skojarzonych z kanalem wzdluznym 50 (5) krzyzuje sie z rzutem innej pary kanalów promienio¬ wych (10) skojarzonych z innym kanalem wzdluznym (6), zas nachylenia katowe w stosunku do plaszczyzny kanalu wielokatnego (7), tych par kanalów promieniowych (9, 10) sa rózne wzgledem siebie. 55 8. Zawór wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze po trzy kanaly promieniowe (9,10) sa skojarzone z kazdym kanalem podluznym (5, 6) i korzystnie sa umieszczone wokól tego ostatniego w sposób w przyblizeniu regularny, przy czym nachylenia katowe w stosunku do plaszczyzny kanalu 60 wielokatnego (7) kanalów promieniowych (9) skojarzonych z kanalem wzdluznym (5), sa rózne od nachylenia katowego kanalów promieniowych (10) skojarzonych z innym ka¬ nalem wzdluznym (6). i 9. Zawór wedlug zastrz. 8, znamienny tym, ze kanal 65 wielokatny (7) ma ksztalt szesciokata, a kazdy kanal pro-118 522 mieniowy (9, 10) ma wylot w tym kanale wielokatnym (7) w poblizu wierzcholka szesciokata. 10. Zawór wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze co najmniej czesc (4) tworzaca grzybek (2) zaworu stanowi jeden element. 11. Zawór wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze caly zawór stanowi jeden element. 12. Zawór wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze kanaly prostoliniowe (9, 10, 11) zaczynaja sie od powierzchni zewnetrznej zaworu. 13. Zawór wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze kanaly wzdluzne (5, 6), kanaly promieniowe (9, 10) i wielokatny fanal obwodowy (7) *a chlodzacym o wymuszonym krazeniu. 8 14. Zawór wedlug zastrz. 13, znamienny tym, ze prze¬ krój poprzeczny kazdego kanalu wzdluznego (5, 6), pro¬ mieniowego (9, 10) lub obwodowego (7) jest dostosowany do wydatku przeplywajacego przez te kanaly, przy czym 5 predkosc przeplywu plynu* chlodzacego jest jednaleowa od wejscia do wyjscia. 15. Zawór wedlug zastrz. 14, znamienny tym, ze suma powierzchni przekrojów poprzecznych kanalów promie¬ niowych (9, 10)iskojarzonych z kanalem podluznym (5, 6) 10 jest równa powierzchni przekroju poprzecznego tego osta¬ tniego i jest równa calkowitej powierzchni przekrojów poprzecznych kanalu wielokatnego (7), poprzez który przeplywa plyn chlodzacy.-R*&*.LDD Z-d 2, z. 11120/1400/82, n. 95+20 egz.Cena 100 zl PL PL PL PL PL PL PL PL