Tor kolejowy nalezy, jak "wiadomo, co pewien czas poprawiac, a mianowicie pod¬ nosic, czyli podbijac niektóre podklady, w celu odpowiedniego zniwelowania toru, Dotychczas w praktyce wysokosc po¬ trzebnego podnoszenia podkladów okresla sie jedynie na podstawie doswiadczenia, poniewaz niema przyrzadu do scislego o- kreslenia wysokosci, na która nalezy pod¬ niesc kazdy opuszczony podklad.Chcac zniwelowac tor nalezycie, trzeba wziac pod uwage nietylkó wielkosc stalego widocznego obnizenia sie pewnego odcinka toru, gdy nie jest on obciazony pociagiem, lecz równiez wielkosc chwilowego osiada¬ nia niektórych podkladów podczas przeta¬ czania sie ponad niemi obciazonych osi wa¬ gonowych.Sluzba drogowa nie posiada dotychczas zadnych srodków, zapómoca których mo¬ glaby okreslic scisle wielkosci tych dwóch rodzajów obnizenia podkladów.Przedmiotem niniejszego wynalazku sa przyrzady, zapomoca których mozna do¬ kladnie wymierzyc wielkosci obu tych ob¬ nizen podkladów toru. Korzystajac z tych przyrzadów, robotnicy zajeci niwelowa¬ niem toru kolejowego moga okreslic z la¬ twoscia ilosc podsypki lub tlucznia, który nalezy podbic pod kazdy obnizony pod¬ klad.Zapomoca jednego przyrzadu mozna zmierzyc wielkosc ugiecia, czyli osiadania podkladu pod przechodzacym pociagiem, a zapomoca drugiego — wielkosc stalego, wi¬ docznego obnizenia sie podkladu, przytem ten ostatni przyrzad sklada sie z lunety ni¬ welacyjnej, barwnej tarczy niwelacyjnej i azurowej tarczy, zaopatrzonej w po- dzialke.Na rysunkach uwidoczniono tytulem przykladu jedno z najprostszych wykonan , *wyAakLzku)l prz^czem fig. 1 przedstawia wi¬ dok boczny* z * czesciowym przekrojem pierwszego przyrzadu do okreslania wielko¬ sci osiadania podkladu pod przechodza¬ cym pociagiem, fig, 2 — widok tego przy¬ rzadu zgóry, fig, 3 — widok boczny drugie¬ go przyrzadu niwelacyjnego umieszczone¬ go na szynach, do okreslania wielkosci sta¬ lych obnizen podkladów toru, fig. 4, 5 i 6 — przekroje poprzeczne tego przyrzadu ni¬ welacyjnego wzdluz plaszczyzn A—A, B—B i C—C na fig. 3, przedstawiajace trzy zasadnicze czesci skladowe tego przy¬ rzadu, fig. 7 — widok boczny z czesciowym przekrojem pewnej odmiany pierwszego przyrzadu, majacej postac wycinka kola, fig. 8 — widok tego ostatniego przyrzadu zgóry, fig. 9 i 10 — widok zboku i zgóry przyrzadu, zapomoea którego mozna wy¬ mierzyc osiadanie calego szeregu podkla¬ dów jednoczesnie, fig. 11 — widok boczny z czesciowym przekrojem skladanego trój¬ noga, fig. 12 — widok zboku lunety niwela¬ cyjnej, z dwoma zaciskami do przymoco¬ wania, fig. 13 — widok od czola jednego takiego zacisku, fig. 14 — widok zprzodu azurowej tarczy niwelacyjnej z podzialka.Przyrzad do okreslania pierwszego ro¬ dzaju wielkosci osiadania podkladów, t. j. pod przechodzacym pociagiem, uwidocznio¬ ny na fig. 1—2, sklada sie zasadniczo z czesci nieruchomej, opartej na podsypce i z czesci ruchomej, opartej na podkladzie i poruszajacej sie wraz z nim, przyczem amplitude wahan podkladu wzgledem jego polozenia nieruchomego podaje na tym przyrzadzie -wskazówka, poruszajaca sie wzgledem wspomnianej czesci nierucho¬ mej, opartej na podsypce.Czesc nieruchoma przyrzadu przed¬ stawionego na fig. 1—2 sklada sie z trój¬ noga /, opartego na podsypce 2 ponad podkladem 3, nie dotykajac go jednak* Czesc ruchoma przyrzadu sklada sie natomiast z lekkiego zderzaka. 4, przesu¬ wajacego sie z malem tarciem w tulejce 5, osadzonej w czesci srodkowej trójnoga 1 i opierajacego sie bezposrednio lub zapo- moca stopy 6 na górnej powierzchni pod¬ kladu, który to zderzak jest przyciskany stale do powierzchni tego podkladu spi¬ ralna sprezyna 7, która górnym swym kon¬ cem opiera sie na tulejce 5 od dolu, a dol¬ nym koncem — na pierscieniu 8, przymo¬ cowanym do zderzaka 4.Na zderzak 4 ponad trójnogiem 1 nalo¬ zony jest lekki pierscien 9, przesuwajacy sie po tym zderzaku z lekkiem tarciem, przyczem wielkosc przesuniecia tego pier¬ scienia wzdluz zderzaka. 4 moze byc zmie¬ rzona zapomoca pionowej linijki 10 z po¬ dzialka, przymocowanej do trójnoga.Chcac zmierzyc uginanie sie, czyli o- siadanie podkladu pod ciezarem pociagu ustawia sie mocno trójnóg na podsypce 2 toru, zaglebiajac w niego ostrza 11, które- mi sa zakonczone pionowe nogi tego trój¬ noga, a nastepnie, lecz jeszcze przed przej¬ sciem pociagu, nalezy opuscic pierscien 9 na tulejke 5, przesuwajac w tym celu ku dolowi pierscien ten po zderzaku 4. Pod¬ czas przetaczania sie kolejno osi wagono¬ wych ponad danym podkladem, najpiesrw osiada on, a nastepnie po przejsciu kola podnosi sie, przyczem zderzak 4, naciska¬ ny sprezyna 7, porusza sie wraz z tym pod¬ kladem, powtarzajac |wszystkie jego ru¬ chy. Gdy zderzak 4\ opuszcza sie wraz z podkladem, to pierscien 9 pod wplywem nieruchomego trójnoga przesuwa sie do góry zderzaka 4. Po przejsciu calego po¬ ciagu pierscien 9 zatrzyma sie w polozeniu 9', którego wysokosc ponad trójnogiem równa sie maksymalnemu zaglebieniu sie tego podkladu w podsypce, i wielkosc tego zaglebienia mozna z latwoscia odczytac na podzialce 10, umieszczonej zboku.Na fig. 3—6 uwidoczniono urzadzenie do wymierzania stalego obnizenia sie pew¬ nego punktu jednego toku szyn me obcia- — 2 —zonych pociagiem, wzgledem linji niwela¬ cyjnej, laczacej dwa inne punkty tego to¬ ku szyn, znajdujace sie po obu stronach wspomnianego obnizonego punktu.Urzadzenie to posiada lunete niwela¬ cyjna 12, w której polu widzenia umie¬ szczona jest pozioma nitka.Lunete 12 ustawia sie nieruchomo na szynie 13 i równolegle do osi tej szyny, za¬ pomoca dwu sprezynujacych zacisków 14, obejmujacych glówke szyny w taki sposób, iz zagiete konce tych zacisków opieraja sie na powierzchniach bocznych jej glówki, zas górna wklesla czesc 14* zacisku opiera sie na powierzchni tocznej szyny.Poza tem lunete niwelacyjna 12 usta¬ wia sie jeszcze poziomo w kierunku po¬ przecznym szyn zapomoca poziomnicy 15 i w tym celu lunete 12 przechyla sie odpo¬ wiednio na boki zapomoca jej zacisków 14, az pbziomnica 15 wskaze prawidlowe jej poziome polozenie. Luneta 12 jest osadzo¬ na na podstawie 16 tak, iz mozna ja zlekka obracac w plaszczyznie pionowej na czopie 18 zapomoca srubki regulacyjnej 17.Lata niwelacyjna fig. 6 ma postac pro^ stokatnej tarczy 19, 19' z blachy, której powierzchnia podzielona jest na szerokie, znajdujace sie jeden nad drugim, paski pomalowane w odrebnych barwach, jak np. na niebiesko i bialo, które to paski sa od¬ dzielone od siebie linja pozioma 20, przy- ozem tarcza ta jest oparta na szynie zapo¬ moca zacisku 21, podobnego do zacisku 14, podtrzymujacego lunete 12.Konstrukcyjnie biorac, powyzsza tarcza jest prostopadla do osi podluznej jej zaci¬ sku. Linje 20 — 20, rozgraniczajaca po¬ wierzchnie 19, 19', pomalowane na odrebne barwy, mozna ustawic scisle poziomo za¬ pomoca poziomnicy 22, obracajac w tym celu zlekka na boki tarcza zapomoca jej zacisków 21, w takim jednak stopniu, aby wklesnieta czesc srodkowa tych zacisków stykala sie zawsze z powierzchnia toczna szyity 13.Pionowa odleglosc linji poziomej 20-— 2& od powierzchni tocznej szyny równa sie pionowej odleglosci osi optycznej lunety równiez od powierzchni tocznej szyny, gdy omawiane urzadzenie niwelacyjne jest u- mieszczone na szynach, i wtedy, po wyce¬ lowaniu lunety 12 w kierunku tarczy niwe¬ lacyjnej 19, 19', nitka pozioma tej lunety zbiega sie z obrazem linji poziomej 20—20 laty niwelacyjnej w lunecie. Posrednia la¬ ta niwelacyjna (fig. 5) ma postac azuro¬ wej tarczy z podzialka, która to tarcza sklada sie z pewnej ilosci, np. z czterech, pianowych padzialek 23, pomiedzy któremi znajduja sie prostokatne okienka 24. Tar¬ cze zl podzialka ustawia sie na szynie za¬ pomoca zacisku 25, podobnego do opisanych poprzednio, przyczem ustawia sie ja tak, aby pionowe podzialki 23 znajdowaly sie w plaszczyznie prostopadlej do osi szyny.Uskutecznia sie to zapomoca poziomnicy 26, obrifeajac odpowiednio tarcze na boki na jej zacisku 25.Poszczególne podzialki 23 tarczy po¬ sredniej sa wykonane po obu stronach kre¬ sek zerowych, których odleglosc od po¬ wierzchni tocznej szyny równa sie piono¬ wej odleglosci osi optycznej lunety, jak i odleglosci linji poziomej 20—20 barwnej tarczy niwelacyjnej, od tej powierzchni tocznej szyny i wówczas trzy punkty opar¬ cia wszystkich trzech czesci przyrzadu, a mianowicie hmety, barwnej tarczy 19, 19' i azurowej tarczy 24 z podzialka, znajdu¬ ja sie na jednej linji widzenia.Chcac wykonac pomiar zapomoca tego urzadzenia nalezy postepowac w sposób nastepujacy.Jezeli chodzi np. o wymierzenie stalego widocznego obnizenia sie podkladu, znaj¬ dujacego sie w punkcie D, wzglednie dwóch punktów repecowych E, F, uwazanych za prawidlowe i znajdujacych sie po jednej i po drugiej stronie punktu D na tym samym toku szyn, to wtedy w punkcie E ustawia sie barwna tarcze niwelacyjna 19, w punk- — 3 —cie F — lunete 12 i w punkcie D tarcze 24 z podzialka, a nastepnie ustawia poziomni- ce tych przyrzadów tak, aby pecherzyki ich znajdowaly sie pomiedzy kreskami srodkowemi, poczem skierowuje sie lune¬ te 12 na linje 20—20 barwnej tarczy 19 i w tym celu obraca sie lunete na czopie 18 zapomoca srubki 17 tak, aby pozioma nitka lunety zbiegla sie z obrazem lin ji poziomej 20—20 tej tarczy, poczem odocytuje sie zapomoca tej lunety, nie poruszajac jej, podzialke na tarczy 23, wskazujaca, np, w milimetrach, stale obnizenie sie punktu D szyny, czyli podkladu bedacego w tym punkcie.Dzieki temu, iz tarcza 24 posiada kilka podzialek 23, mozna niwelowac tok szyn nawet na lukach.Zapomoca pierwszego (fig. 1 i 2) jak i drugiego (fig. 3—6) przyrzadu niwelacyj¬ nego mozna wymierzyc szybko dwie wiel¬ kosci okreslajace wysokosc, na która nale¬ zy podniesc dany podklad, a wiec i ilosc tlucznia lub podsypki, która nalezy pod¬ bic pod ten podklad w celu prawidlowego zniwelowania toru.Odmiane przyrzadu do wymierzania o- siadania podkladu pod przejezdzajacym pociagiem, uwidocznionego na fig. 1 i 2, przedstawiaja fig, 7 — 14. Przyrzad ten sklada sie z ramienia 31, obracajacego sie poziomo na pionowym drazku 4, na któ¬ rym ramie to moze byc równiez zamocowa¬ ne nieruchomo zapomoca nakretki skrzy¬ delkowej 32.Na koncu ramienia 31 znajduje sie lu¬ kowa podzialka 31a, wzgledem której po¬ rusza sie wskazówka 33, obracajaca sie z pewnem tarciem na czopie 34, które to tar¬ cie mozna regulowac dowolnie, i w tym ce¬ lu czop 34 (fig. 8) posiada glówke 35, któ¬ ra mozna docisnac z pewna sila do wska¬ zówki 33, dokrecajac w mniejszym lub wiekszym stopniu nakretke 36, nasrubowa- na na drugi koniec czopa 34 i cisnaca na pierscien 37, obejmujacy ten czop.Wskazówka 33 jest umocowana ztylu ramienia 31, lecz jej ostrze jest wygiete w miejscu 38 tak, iz znajduje sie zprzodu te¬ go ramienia 31 i porusza sie po lukowej po- dzialce 3Ia.Na czopie 34 obok pierscienia 37 obra¬ ca sie z lekkiem tarciem dzwignia 39 ze zderzakiem 40, którego dolny koniec opie¬ ra sie na górnej powierzchni podkladu 3.Dzwignia 39 znajduje sie pod wplywem sprezyny 41, opartej jednym koncem na ramieniu 31 w taki sposób, iz zderzak 40 jest przyciskany stale do podkladu 3.Wskazówka 33 posiada wystep 42 za¬ czepiajacy od spodu o dzwignie 39. Gdy przyrzad jest nieczynny, to dzwignia" 39 opiera sie na sciankach 31b gniazda, mie¬ szczacego sprezyne 41 i wówczas wska¬ zówka wskazuje zero, gdyz wystep 42 za¬ czepia o dzwignie 39.Na fig, 7 przyrzad jest przedstawiony w stanie przygotowanym do dzialania.Podczas przebiegania osi wagonów po¬ nad danym podkladem, podklad ten zagle¬ bia sie w podsypce, przyczem zderzak 40 pod naciskiem sprezyny 41 waha sie rów¬ niez i pociaga za soba dzwignie 39, która, zaczepiajac o wystep 42, obraca wskazów¬ ke 33 i zatrzymuje ja w najwiekszem od¬ chyleniu wskutek ciernego osadzenia wska¬ zówki na osi obrotu 34.Na fig. 9 i 10 jest uwidoczniony przy¬ rzad, zapomoca którego mozna wymierzyc najwieksze uginanie sie, czyli osiadanie kilku podkladów jednoczesnie, i w tym ce¬ lu drazki 4 przyrzadu opisanego powyzej osadzone sa w zaciskach 43, przymocowa¬ nych do plaskownika zelaznego 44 zapo¬ moca nakretek skrzydelkowych 45, który to plaskownik mozna przesuwac pionowo na obu koncach na dwóch palikach 46, wbitych w podloze toru.Drazek 4 moze byc równiez osadzony w trójnogu, opisanym poprzednio, przy¬ czem trójnóg ten moze byc skladany, wów¬ czas jego poszczególne nogi sa nalozonejedne Ha drugie zapómdca pierscieni la, Ib, lc (fig. 11) na drazek 4 i zaopatrzone w odpowiednie srubki ustalajace. Chcac zlozyc ten trójnóg, nalezy jedynie obrócic jego nogi na drazku 4 tak, aby sie zeszly w jednej plaszczyznie.Lukowa podzialka 31a, wskazujaca naj¬ wieksze osiadanie podkladów, jest wyko¬ nana w zaleznosci ód stosunku odleglosci zderzaka 40 i ostrza wskazówki 33 do osi obrotu 34.Jezeli zwiekszyc dlugosc wskazówki 33 bez jednoczesnego zwiekszenia dlugosci dzwigni 39, to wtedy wielkosc przesuwu konca tej wskazówki zwiekszy sie przy tej samej wielkosci osiadania podkladu, czy¬ li ze czulosc tego przyrzadu mozna w ten sposób dowolnie zwiekszyc.Dzwignia 39 moze posiadac dwa ramio¬ na niekoniecznie w jednej linji, a wtedy na drugie z tych ramion dziala sprezyna nie w kierunku pionowym, lecz prostopa¬ dlym do drugiego ramienia, skierowanego w dlowolnym kierunku. Sprezyna moze byc przytem umieszczona tak, aby pociagala dzwignie, a nie cisnela na nia, jak to bylo opisane powyzej.Na fig. 12 i 13 uwidocznione sa zaciski do ustawienia lunety niwelacyjnej na szy¬ nie.Kazdy z tych zacisków sklada sie z cze¬ sci sprezynujacej 46, przynitowanej do czesci sztywnej 47, zaopatrzonej w srubke ustalajaca 48.Lunete ustawia sie na szynie stosownie do wskazan poziomnicy 15 w taki sposób, aby plaszczyzna niwelacyjna lunety byla ? pionowa i aby niwelacja byla dokonana sci¬ sle zapomoca poziomej nitki w polu widze¬ nia lunety.W lukach toru kolejowego niwelacje zapomoca powyzszego niwelatora wykony¬ wa sie korzystajac z pola widzenia lunety, która przestawia sie kilkakrotnie z miejsca na miejsce.Zapomoca obracania srubek 48 zaci¬ sków 14 w odpowiednim kierunku mozna nakierowac raz tylko pionowa plaszczyzne niwelacyjna lunety Wzdluz cieciwy luku, przyczem dzieki szerokosci azurowej tar¬ czy z podzialka mozna bez ponownego u- stawiania lunety zmierzyc obnizenia wszystkich punktów tego luku i wtedy barwna tarcza niwelacyjna jest ustawiona *ia koncu cieciwy luku.Ilosc punktów ustawiania lunety zmniej¬ sza sie w tych warunkach do minimum.Azurowa tarcza 24 z podzialka, uwi¬ doczniona na fig. 14, sklada sie z pieciu pionowych podzialek 23 i czterech prosto¬ katnych okienek 24, przyczem liczby po¬ dzialek sa odwrócone, aby mogly byc la¬ two odczytywane przy pomocy lunety.Kazda podzialka jest podzielona linja zerowa na dwie czesci, z których jedna wzrasta ku górze, a druga ku dolowi, przy¬ czem pierwsza daje poprawki dodatnie, a druga — ujemne. Aby niwelujacy nie mógl omylic sie, druga czesc kazdej podzialki pomalowana jest np. na czerwono, co ozna¬ cza, ze poprawka odczytywana na czerwo¬ nym tle jest ujemna. PL