Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do uru¬ chamiania cisnieniowych ukladów hamulcowych do sterowania zaworu hamulcowego wozu silnikowego oraz elektrycznego przelacznika przelaczajacego do bezstopniowego wlaczania poszczególnych stopni hamowania trójstopniowego ukladu hamulcowego.Znane jest na przyklad z opisu patentowego RFN ¦ nr 1122850 urzadzenie do uruchamiania cisnienio¬ wych ukladów hamulcowych zawierajace korpus, polaczony z obiadowa zamknieta za pomoca plyty nosnej. Do plyty nosnej zamocowany jest pedal po¬ laczony za pomoca przegubu kulowego z popycha- czem. Popychacz ma zgrubienie, które przy ruchu do dolu popychacza naciska na dzwignie urucha¬ miajaca zawór umozliwiajacy przeplyw sprezonego powietrza do przewodu hamulcowego i dalej do cy¬ lindra hamulca. Wlaczenie trzeciego stopnia hamo¬ wania w przypadku tego urzadzenia nastepuje przez nieznaczne docisniecie w dól pedalu hamulcowego, bez stopniowania.Znane sa ponadto urzadzenia uruchamiajace w za¬ worach hamulcowych wozów silnikowych, które zawieraja zwalniacze z trzema stopniami przela¬ czania. Te trzy stopnie przelaczania lub hamowania sterowane sa w przypadku pojazdów z cisnienio¬ wym ukladem hamulcowym, za pomoca przelaczni¬ ków elektrycznych i cisnieniowych, przy czym z reguly dwa pierwsze stopnie dzialania zwalniacza wlacza sie przed uruchomieniem hamulca ciernego za pomoca przelaczników elektrycznych, natomiast 20 25 trzeci stopien wlacza sie wkrótce po uruchomieniu hamulca ciernego za pomoca przelacznika cisnienio¬ wego.Sterowanie trzech stopni wlaczania tego urzadze¬ nia uruchamiajacego lub trzech przelaczników za pomoca tloka stopniowego zaworu hamulcowego wozu silnikowego ma jednak pewne wady. Element gumowy, umieszczony z reguly pomiedzy pedalem hamulcowym a tlokiem stopniowym i sluzacy jako element przenoszacy ruch, powoduje, podczas prze¬ laczania powrotnego lub wylaczania stopni hamowa¬ nia w wyniku powrotu elementu, scisnietego uprzednio za pomoca pedalu hamulcowego do pier¬ wotnej postaci, niepozadana histereze drogi, która w trzecim stopniu ulega dalszemu zwiekszeniu wskutek histerezy czynnika cisnieniowego.Zdarzalo sie niekiedy, ze drugi stopien wlaczal sie wstecz, podczas gdy trzeci stopien byl jeszcze wlaczony wskutek zsumowania sie histerezy, zalez¬ nej od elementu gumowego i czynnika cisnienio¬ wego.Wada znanych urzadzen jest równiez to, ze wla¬ czanie pierwszych dwóch stopni, które zachodzi przy biegu jalowym tloka stopniowego, dokonuje sie bez jakiegokolwiek wyczuwalnego mechaniczne¬ go punktu oporowego. Przelaczenie z pierwszego na drugi stopien wywoluje niepozadane tpstrzejsze przy¬ hamowanie, co moze miec nieprzyjemne skutki dla pojazdów, zdazajacych z tylu, oraz dla pasazerów, stojacych w autobusie. 115776115776 3 ' ,'". 4 Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcji urzadzenia uruchamiajacego, które nie ma wad urzadzen znanych ze stanu techniki.Istota wynalazku polega na tym, ze urzadzenie zawiera rame wahliwa zamocowana obrotowo na¬ przeciw plyty nosnej zespolu uruchamiajacego, zlo¬ zonego z pedalu i popychacza, sprezyne dla wstep¬ nego napiecia ramy w kierunku obrotu oraz zderzak usytuowany na plycie nosnej o który opiera sie rama wahliwa. Miedzy rama a pedalem istnieje ustalony wstepnie luz.Pedal* oraz rama wahliwa sa zamocowane obroto¬ wo za pomoca tego samego sworznia. Urzadzenie zawiera sworzen dla ustalania luzu miedzy rama wahliwa a pedalem oraz podkladki usytuowane mie¬ dzy dlugim ramieniem sprezyny i górna poprzeczka ramy, dla regulowania wstepnego napiecia sprezyny.W korzystnym rozwiazaniu urzadzenia wedlug wynalazku dolny koniec popychacza zawiera po¬ wierzchnie krzywkowe usytuowane w plaszczyznie pionowej i sluzace do prowadzenia dociskanej kulki usytuowanej w obudowie, przy czym otwór obudo¬ wy jest usytuowany mimosrodowo wzgledem sred¬ nicy zewnetrznej obudowy. Popychacz zawiera tak¬ ze pionowy kanalek prowadzacy, przechodzacy w górna powierzchnie krzywkowa.Elementy przelaczajace elektrycznego przelaczni¬ ka stopniowego, przewidziane dla kazdego stopnia hamowania, wspólpracuja za posrednictwem swych sprezynujacych czlonów przelaczajacych z dolnym koncem popychacza.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie uruchamiajace z trójstop¬ niowym- przelacznikiem elektrycznym, zamocowane bezposrednio na zaworze hamulcowym wozu silni¬ kowego w czesciowym przekroju, fig. 2 — urzadze¬ nie uruchamiajace z trójstopniowym przelaczni¬ kiem elektrycznym, stanowiace odrebna jednostke polaczone z zaworem hamulcowym wozu silnikowe¬ go za posrednictwem dzwigni zwrotnej i zespolu drazków w czesciowym przekroju, fig. 3 — przelacz¬ nik elektryczny z trzema stopniami przelaczania w widoku z góry, fig. 4 — przelacznik elektryczny z fig. 3 w widoku z kierunku oznaczonym strzal¬ ka X, fig. 5 — schemat trójstopniowego przelaczni¬ ka elektrycznego, fig. 6 — urzadzenie wlaczajace cisnienie przelaczania w czesciowym przekroju, fig. 7 — wykres cisnienia i przebiegu wlaczania w zaleznosci od drogi pedalu i od sily docisku pe¬ dalu, fig. 8 — inne rozwiazanie urzadzenia urucha¬ miajacego zawierajacego obudowana spirezyne naci¬ skowa w przekroju, fig. 9 — jeszcze inne rozwiaza¬ nie urzadzenia uruchamiajacego zawierajacego za¬ czepy kulowe w przekroju, a fig. 10 — zaczep ku¬ lowy z fig. 9 w czesciowym przekroju i wiekszej skali.W przedstawionym na fig. 1 i 2 zaworze hamulco¬ wym wozu silnikowego o znanej konstrukcji pomi¬ nieto szczególy zespolu tlokowego i zaworowego w obudowie zaworu, nie istotne dla objasnienia wy¬ nalazku, który dotyczy jedynie urzadzenia do uru¬ chamiania zaworu hamulcowego. Nie jest wiec nie¬ zbedny opis dzialania wlasciwego zaworu hamulco¬ wego wozu silnikowego do uruchamiania dwuobwo- dowego/roboczego ukladu hamulcowego.Urzadzenie uruchamiajace zawiera dzwignie uru¬ chamiajaca, majaca postac uwidocznionego na fig. 1 pedalu 1, a na fig. 2 pedalu 2, oraz popychacz 3, którego dolny koniec 4, zaopatrzony w pochyla po¬ wierzchnie pierscieniowa 4a, wspólpracuje z trzema ^czlonami przelaczajacymi 6, 7 i 8 elektrycznego prze¬ lacznika stopniowego 12, posiadajacego trzy elemen¬ ty przelaczajace 9, 10 i 11.Na figurze 1, 2 i 5 przedstawiono urzadzenie uru¬ chamiajace w polozeniu spoczynkowym tj. wtedy gdy zaden z trzech stopni przelaczania I, II i III elektrycznego przelacznika stopniowego 12 nie jest wlaczony.Elementy przelaczajace 9, 10 i 11 mozna przesta¬ wiac wzdluz wysokosci tak, iz poszczególne stop¬ nie przelaczania I, II i III, uwidocznione na fig. 5, mozna nastawiac stosownie do warunków uzytkowa¬ nia pojazdu.W celu wytworzenia wyczuwalnego punktu opo¬ rowego przed wlaczeniem drugiego stopnia hamo¬ wania za pomoca zwalniacza, pomiedzy kolnierza¬ mi pedalów 1, 2, osadzonych obrotowo na sworzniu 13 naprzeciw plyty nosnej 14, zamocowany jest równiez obrotowo na tulejkach 20 i 20a sworznia 13 zespól zlozony z dwóch poprzeczek 15 i 16 oraz z dwóch podluznie 17 i 18, stanowiacy rame wahli¬ wa 19.Ruch obrotowy pedalu 1, 2 jest ograniczony za pomoca zderzaka 14a, którego wysokosc mozna na¬ stawiac, umieszczonego na plycie nosnej 14. Umiesz¬ czona pomiedzy podluznicami 17 i 18 i centrowana za pomoca tulejek 20 i 20a sprezyna naciagowa 21, która przylega swym dlugim ramieniem 22 do gór¬ nej poprzeczki 16, a swym krótszym ramieniem 23 do zderzaka 24, jest napinana wstepnie przez rame wahliwa J9.Napiecie wstepne sprezyny 21 nastawia sie przez wstawienie podkladek 25 pomiedzy górna poprzecz¬ ka 16 a dlugie ramie 22 sprezyny 21.Wykres ha fig. 7 ilustruje dzialanie trójstopnio¬ wego ukladu przelaczajacego przy przelaczaniu zwalniacza.Przy nacisnieciu ku dolowi pedalu 1, 2 prze¬ mieszcza sie w _dól popychacz 3, 4 a czlon przelacza¬ jacy 6 elementu przelaczajacego 9 przesuwa sie pod dzialaniem sprezyny stosownie do pochylej powierz¬ chni pierscieniowej 4a, wlaczajac stopien I przela¬ czania zwalniacza. Przy dalszym dociskaniu noga 'w dól, pedal 1, 2 natrafia na zderzak 27 na ramie wahliwej 19, nastawiany za pomoca sworznia 26, tak, iz po wyczuwalnym punkcie oporowym pedal 1 lub pedal 2 porusza rame wahliwa 19 przeciw sta¬ lej sile sprezyny 21. Dopiero po tym punkcie oporo¬ wym czlon przelaczajacy 7 elementu przelaczajace¬ go 10 wlacza zgodnie z wykresem na fig. 7 stopien II przelaczania zwalniacza.Teraz przy dalszym dociskaniu w dól pedalu roz¬ poczyna sie wlasciwe dzialanie zaworu hamulco¬ wego wozu silnikowego, do ukladu hamulca cier¬ nego roboczego zostaje doprowadzone pewietrze pod cisnieniem i dopiero potem element przelaczajacy 11 wlacza — jak to uwidacznia wykres na fig. 7 — stopien III przelaczania zwalniacza. 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60t 115776 * 6 Na figurze 8 przedstawiono rozwiazanie w którym pozadany jest drugi punkt oporowy pomiedzy stop¬ niem II a stopniem III przelaczania. Na górnej po¬ przeczce 16 ramy wahliwej 19 zamocowany jest zderzak 28, przy czym przez odpowiedni dobór gru¬ bosci kolnierza mocujacego 28a zderzaka 28 moz¬ na jednoczesnie ustalic wielkosc sily napiecia wstep¬ nego sprezyny 21. W kubkowej obudowie 28b zde¬ rzaka 28 prowadzona jest sprezyna 29, której górny koniec opiera sie o sworzen 30. Napiecie wstepne sprezyny 29, a takze polozenie sworznia 30 jest na¬ stawiane za pomoca nakretki 30a.Dzialanie tego urzadzenia jest nastepujace.Przy docisnieciu w dól pedalu 1, 2 wlacza sie sto¬ pien I przelaczania przed zetknieciem sie pedalu 1 lub pedalu 2 ze sworzniem 30. Pokonanie napiecia sprezyny 29 stanowi pierwszy punkt oporowy. Przy dalszym dociskaniu w dól pedalu 1 lub pedalu 2, a tym samym sworznia 30 przeciw sile sprezyny 29, wlaczony zostaje stopien II przelaczania. Wazne jest przy tym, aby napiecie wstepne sprezyny 21 bylo o tyle wieksze od napiecia sprezyny 29, by rama wahliwa 19 wykonywala ruch w dól z pedalem 1 lub pedalem 2 dopiero wówczas, gdy zaczepiaja o sluzaca jako zderzak poprzeczke 16 ramy wahli¬ wej 19 a sila nacisku nogi na pedal 1 lub na pedal 2 pokonuje napiecie sprezyny 21, wskutek czego wy¬ czuwalny staje sie jednoczesnie drugi punkt oporo¬ wy. Po pokonaniu drugiego punktu oporowego i przy dalszym ruchu w dól przeciw sile sprezyny 21 wlacza sie stopien III zwalniacza, po uprzednim napowietrzeniu ukladu hamulca roboczego wskutek dzialania zaworu hamulcowego.Jeszcze inne rozwiazanie urzadzenia wedlug wy¬ nalazku przedstawiono na fig. 9. Zawiera ono obu¬ dowe 31, zamocowana do urzadzenia uruchamiajace¬ go, prowadzona w obudowie 31 napieta wstepnie sprezyne 32 oraz kulke 33, dociskana przez sprezy¬ ne 32 do popychacza 3, 4.Jak uwidoczniono w wiekszej skali na fig. 10, po- pychacz 3, 4 ma dwie powierzchnie krzywkowe 34, 35, oraz kanalek prowadzacy 38.Przy docisnieciu w dól pedalu 1 lub pedalu 2 wskutek jednoczesnego ruchu w dól popychacza 3, 4 kulka 33 zostaje docisnieta przez sprezyne 32 po¬ czatkowo do powierzchni krzywkowej 34. W tym zakresie ruchu wlaczony zostaje stopien I hamo¬ wania zwalniacza. Wyczuwalny pierwszy punkt opo¬ rowy powstaje wówczas, gdy kulka 33 przy dalszym ruchu w dól popychacza 3, 4 poprzez punkt przecie¬ cia obu powierzchni krzywkowych 34 i 35 zostaje docisnieta do drugiej powierzchni krzywkowej 35 przez sprezyne 32, przy czym wlacza sie stopien II przelaczania. Drugi punkt oporowy, przed wlacze¬ niem stopnia III jest wyczuwalny wówczas, gdy kulka 33 przejdzie przez punkt przeciecia 37, jaki tworzy powierzchnia krzywkowa 35 z kanalkiem prowadzacym 38.Polozenie punktów oporowych mozna równiez i w tym rozwiazaniu zmieniac przez obrót obudo¬ wy 31, przy którym kulka 33 przesuwa sie w góre i w dól wskutek mimosrodowego uksztaltowania otworu 31a obudowy 31 wzgledem srednicy ze¬ wnetrznej 31b.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do uruchamiania cisnieniowych ukladów hamulcowych posiadajace elektryczny przelacznik stopniowy do sterowania ukladu hamul¬ cowego wozu silnikowego, znamienne tym, ze za¬ wiera rame wahliwa (19), zamocowana obrotowo naprzeciw plyty nosnej (14) zespolu uruchamiajace¬ go, zlozonego z pedalu (1, 2) i popychacza (3), spre¬ zyne naciagowa (21) dla wstepnego napiecia ramy (19) w kierunku obrotu oraz zderzak (14a) usytuo¬ wany na plycie nosnej (14) o który opiera sie rama (19), przy czynTmiedzy rama (19) a pedalem (1, 2) istnieje ustalony wstepnie luz. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze pedal (1, 2) oraz rama wahliwa (19) sa zamoco¬ wane obrotowo za pomoca tego samego sworznia (13). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienne tym, ze zawiera sworzen (26, 30) dla ustalenia luzu miedzy rama wahliwa (19) a pedalem (1, 2). 4. Urzadzenie 'wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze miedzy dlugim ramieniem 22 sprezyny (21) a gór¬ na poprzeczka (16) ramy (19) usytuowane sa pod¬ kladki (25) dla regulowania wstepnego napiecia sprezyny (21). 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze sworzen (30) usytuowany pomiedzy pedalem (1, 2) a rama wahliwa (19) dociskany jest przez spre¬ zyne (29), osadzona w obudowie (28b). 6. Urzadzenie wedlug zastrz. 5, znamienne tym, ze sworzen (30) zawiera nakretke (30a) dla nastawie¬ nia wstepnego napiecia sprezyny (29). 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze dolny koniec (4) popychacza (3) ma powierzchnie krzywkowe (34, 35), usytuowane w plaszczyznie pio¬ nowej wspólpracujace z kulka (33), prowadzona w obudowie (31). 8. Urzadzenie wedlug zastrz. 7, znamienne tym, ze otwór (31a) obudowy (31) jest usytuowany mimo- srodowo wzgledem srednicy zewnetrznej (31b) obu¬ dowy (31). 9. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 albo 7, znamienne tym, ze popychacz (3) zawiera pionowy kanalek pro¬ wadzacy (38), przechodzacy w górna powierzchnie krzywkowa (35). 10. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze elektryczny przelacznik stopniowy zawiera ele¬ menty przelaczajace (9, 10, 11) dla kazdego stopnia hamowania, wspólpracujace za posrednictwem swych sprezynujacych czlonów przelaczajacych (6, 7, 8) z dolnym koncem (4) popychacza (3). 10 15 20 25 30 35 40 45 50115776115776 FIG.3 fl FIG. 5 3 ta 6 9 12 FIG.AjQ 10 L 8 11 ¥*.T 0 2 5 w -o n Sl- S C 300 2b0 200 150 100 50 0 1 I MfcC.VlOlhlCXHy punki . | Punkt wUcitnia, 61 i 1 f Puwkl K^<2cviia, 61 !l ! T- | | | i 1 1 1 | 1 j [\ J r^ ^ ^^ S lv S\ s / /, Opicn J. oporu cpitu )J cpicu H // 7 L 1 «HI tnie FIG. 7 i 12° 18° '2^° 30' Praesu his ci *ac ^ dw.^u115776 FIG. 8 28q 16 PL