Przedmiotem wynalazku jest uklad do badania krot¬ nosci koincydencji zwlaszcza dla potrzeb fizyki jadro¬ wej.Znanym przyrzadem stosowanym do badania krot¬ nosci koincydencji jest rejestr koincydencyjny "16 — 5 Channel Discriminator Coincidence Register" firmy LRS z USA, który ,ma 16 kanalów wejsciowych dolaczo¬ nych do wejscia bramkujacego oraz równolegle pola¬ czony uklad odczytywania stanu kanalów w systemie CAMAC. Informacja o niskich krotnosciach moze byc 10 uzyskana zarówno przy wykorzystaniu kontrolnego wyj¬ scia sumujacego jak i cyfrowego wyjscia z rejestru.W przypadku wykorzystania kontrolnego wyjscia su¬ mujacego nalezy dolaczyc równolegle kilka analizato¬ rów jednokanalowych ustawionych na odpowiednie 15 krotnosci koincydencji. Krotnosc koincydencji mozna równiez okreslic wykorzystujac polaczenie wyjscia cy¬ frowego z komputerem.Obydwa uklady do okreslenia krotnosci koincydencji wymagaja wspólpracy dodatkowych przyrzadów i sa 20 klopotliwe w zastosowaniu i zestrojeniu.Celem wynalazku jest opracowanie samodzielnego ukladu pozwalajacego okreslac krotnosc koincydencji a takze badac jej widmo.Cel ten zostal osiagniety przez zbudowanie ukladu 25 wyposazonego w 16-wejsciowy rejestr koincydencyjny z dolaczonym precyzyjnym ukladem sumowania li¬ niowego poszczególnych bitew rejestru oraz ukladem cyfrowym okrestenia poszczególnych krotnosci koincy¬ dencji. 30 Istota wynalazku jest to, ze wejscia koincydencyjne i bntykoincydencyjne ukladu koincydencji sa polaczone odpowiednio z wejsciem bramkowania przez uklad kon¬ troli czasu otwarcia bramek oraz szeregowe polacze¬ nie ukladu opóznienia nanosekundowego i ukladu kontroli impulsu wyjsciowego.Wejscia rejestru sa polaczone z bromkami i z ukla¬ dem kontroli impulsu wyjsciowego, a jego wyjscia z lampkami kontrolnymi przez uklady sterujace, z wyjs¬ ciem liniowym przez uklad liniowego sumowania i z ukla¬ dem wyjsciowym krotnosci koincydencji przez cyfro¬ wy uklad sumowania i dekoder binarno dziesietny. Jed¬ noczesnie uklad wyjsciowy krotnosci koincydencji jest polaczony z ukladem kontroli impulsu wyjsciowego przez uklad opózniajacy oraz posiada wyjscia krotnos¬ ci koincydencji zerowej, pierwszej, drugiej, trzeciej, czwartej i sumy pozostalych.Uklad posiada regulowany czas otwarcia bramki wejsciowej od 20—200 ns. Wejscia bramek moga byc otwarte tylko raz na jeden cykl pracy ukladu regulo¬ wany od 0,5—5 us. Uklad pozwala na precyzyjne ba¬ danie widma krotnosci koincydencji jak równiez' na wykorzystywanie wyjsc krotnosci np. do celu filtrowa¬ nia widma koincydencji zawierajacego kwanty y o dlu¬ gich kaskadach.Przedmiot wynalazku jest blizej omówiony w oparciu o przyklad wykonania, którego schemat blokowy przed¬ stawiono na rysunku.Uklad wedlug wynalazku posiada 16 bramek 1 ste¬ rowanych równolegle na wejsciu bramkujacym 2 przez 115 77311 3 uklad koincydencyjny 3 i dolaczonych równolegle do poszczególnych wejsc rejestru 4. Wejscia koincyden¬ cyjne 5 \ antykoincydencyjne 6 ukladu koincydencji 3 sq polaczone odpowiednio z wejsciem bramkowania 7 przez uklad kontroli czasu 8 otwarcia bramek 1 oraz szeregowe polaczenie ukladu opózniajacego 9 i uklad kontroli impulsu wyjsciowego 10.Wejscia rejestru 4 sa polaczone z bramkami 1 i z ukladam kontroli dlugosci impulsu wyjsciowego 10, a jego wyjscia z lampkami kontrolnymi 11 przez ukla¬ dy sterujace 12f z wejsciem liniowym 13 przez uklad liniowego sumowania 14 i z ukladem wyjsciowym krot¬ nosci koincydencji 15 przez cyfrowy uklad sumowania 16 i dekoder binarno dziesietny 17.Uklad wyjsciowy krotnosci koincydencji 15 jest po¬ laczony z ukladem kontroli impulsu wyjsciowego 10 przez uklad opózniajacy 18 oraz posiada wyjscia krot¬ nosci koincydencji zerowej, pierwszej, drugiej, trzeciej, czwartej i sumy pozostalych odpowiednio na wyjsciach 19, 20, 21, 22, 23 i 24.Dzialanie opisanego powyzej ukladu jest nastepujace.Impuls bramkujacy podany na wyjscie 7 wyzwala uklad kontroli czasu 8 otwarcia bramek 1 i uklad kontroli impulsu wyjsciowego 10. Impuls z ukladu kon¬ troli czasu 8 otwiera bramki wejsciowe 1 poprzez uklad koincydencyjny 3, natomiast impuls z ukladu kontroli impulsu wejsciowego 10 odblokowuje rejestr 4, po¬ przez uklad opóznienia nanosekundowego 9 jest do¬ laczony do wejscia anlykoincydencyjnego 6, a przez uklad opóznienia 18 do ukladu wyjsciowego krotnosci koincydencji 15.Otwarte bramki 1 oczekuja na przyjscie impulsów na wejsciach kanalowych 25 i wtedy wlaczaja odpo¬ wiednie bity rejestru 4. Wyjscia rejestru koincydencyj¬ nego sa wykorzystywane dla trzech celów: wytworze¬ nie liniowego widma krotnosci koincydencji, otrzyma¬ nie informacji o poszczególnych krotnosciach koincy¬ dencji i do indykacji czestosci rejestracji koincydencji w poszczególnych kanalach rejestru. 773 4 Wytworzenie liniowego widma krotnosci na wyjsciu 13 uzyskuje sie przy pomocy precyzyjnego ukladu su¬ mowania liniowego 14.Otrzymanie wyjsc dla poszczególnych krotnosci uzys¬ kuje sie przez sumowanie cyfrowe zawartosci rejestru 4 z wyjsciem binarnym, dekodowanie binarno dzie¬ sietne 17, a nastepnie bramkowanie gotowej infor¬ macji przez uklad kontroli impulsu wyjsciowego 10 poprzez uklad opóznienia 18 niezbedny ze wzgledu na czasy propagacji przy przygotowaniu zdekodowanej in¬ formacji cyfrowej. 15 Zastrzezenie patentowe Uklad do badania krotnosci koincydencji, zwlaszcza dla potrzeb fizyki jadrowej wyposazony korzystnie w sze¬ snascie kanalów wejsciowych, znamienny tym, ze wejs- 20 cie koincydencyjne (5) i antykoincydencyjne (6) ukla- ' du koincydencji (3) dolaczonego do wejscia (2) bra¬ mek (1) z wejsciem kanalowym (25) sa polaczone od- / powiednio z wejsciem bramkowania (7) przez uklad kontroli czasu (8) otwarcia bramek (1) oraz szerego- 25 we polaczenie ukladu opóznienia nanosekundowego (9) i ukladu kontroli impulsu wyjsciowego (10), wejscia re¬ jestru (4) sa polaczone z bramkami (1) i ukladem kon- v troli impulsu wyjsciowego (10), a jego wyjscia z lamp¬ kami kontrolnymi (11) przez uklady sterujace (12), 30 z wyjsciem liniowym (13) przez uklad liniowego sumo¬ wania (14) i z ukladem wyjsciowym krotnosci koincy¬ dencji (15) przez cyfrowy uklad sumowania (16) i de¬ koder binarno dziesietny (17), jednoczesnie uklad wyjs¬ ciowy krotnosci koincydencji (15) jest polaczony z ukla- 35 dem kontroli impulsu wyjsciowego (10) przez uklad opózniajacy (18) oraz posiada wyjscie krotnosci koin¬ cydencji zerowej, pierwszej, drugiej, trzeciej, czwartej i sumy pozostalych odpowiednio na wyjsciach (19, 20, 21,22,23,24). \115 773 10 18 25 Jh 1 U 16 13 12 17 15 24 23 22 21 20 19 PL