Przedmiotem wynalazkujest przyrzad do pomiaru oporu ruchu nitki po nitkach.Znany sposób pomiaru sil tarcia (oporu ruchu) nitki o nitke to metoda W.M. Kozy (W.M. Koza — Text.Ros. J. str. 639, 45/1975 r.) polegajaca na utworzeniu dwóch plaszczyzn pokrytych nitkami i na pomiarze sil tarcia miedzy tymi plaszczyznami. Metoda ta wymaga specjalnego pracochlonnego oprzyrzadowania i odpowied¬ niego przygotowania prób, jest pracochlonna i nie dajaca rzeczywistego obrazu sil tarcia (oporu ruchu) nitki o nitke w porównaniu z warunkami jakie maja miejsce w procesie technologicznym.Znana jest metoda lindberga—Gralena (Przeglad Wlókienniczy 10/78 str.483) opublikowana w 1948 r.(Text.Res.J. 18/1948 r. str. 287). Metoda ta polega na pomiarze sil tarcia (oporu ruchu) wystepujacych w kon¬ takcie wzdluznym nici. Metoda ta nie odzwierciedla rzeczywistych warunków jakie maja miejsce w procesie formowania tkaniny, gdzie kontakt pomiedzy nicmi osnowy i watku nie jest wzdluzny lecz pod katem prostym.Ponadto metoda ta daje wyniki obciazone bledami wynikajacymi z bezwladnosci i oporu rolek prowadzacych.Celem wynalazku jest stworzenie warunków pomiaru zblizonych do warunków rzeczywistych wystepuja¬ cych w procesie formowania tkaniny.Cel ten osiagnieto przez opracowanie przyrzadu, którego korpus ma kztalt ceownika z uchwytem, korzy¬ stnie z przezroczystymi sciankami bocznymi, w których znajduja sie co najmniej po dwa otwory z prowadnikami rozmieszczonymi symetrycznie wzgledem prostopadlych do siebie plaszczyzn symetrii przyrzadu. Na scianie przedniej przyrzadu znajduja sie skale liniowe i skale katowe umieszczone centrycznie wzgledem osi prowadni¬ ków.Przyrzad wedlug wynalazku symuluje warunki, które maja miejsce w procesach technologicznych, w zwia¬ zku z czym uzyskane wyniki pomiarów odzwierciedlaja rzeczywiste wielkosci oporu ruchu nitki po nitkach.Przyrzad wedlug wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok ogólny przyrzadu, a fig. 2 — polozenie nitek w momencie rozpoczecia ruchu i w trakcie ruchu.Przyrzad zbudowany jest z przezroczystego korpusu 1 w ksztalcie ceownika (np. ze szkla organicznego) posiadajacego w górnej czesci uchwyt 4 sluzacy do zamocowania przyrzadu w górnych szczekach maszyny wytrzymalosciowej.2 115449 W sciankach 2 i 3 przyrzadu znajduja sie po dwa otwory z prowadnikami 5 umieszczonymi symetrycznie wzgledem prostopadlych do siebie plaszczyzn symetrii tego pizyizadu. Przednia scianka 2 pizyizadu posiada skale liniowe 8 i skale katowe 9 umieszczenie centiycznie wzgledem osi prowadników 5. W otwory z prowadnika¬ mi 5 wpiowadza sie równolegle po jednej nitce 6 i obciaza z dwóch konców silami Wo. Nitki te stanowia swobodna podpoie dla ruchomej nitki 7 przerzuconej nad nitkami 6. Po uprzednim zzeiowaniu urzadzenia rejestrujacego maszyny obciaza sie ruchoma nitke 7 z jednego konca sila We, a drugi koniec mocuje sie w dol¬ nych sczekach maszyny wytrzymalosciowej.Nastepnie maszyne uruchamia sie rejestrujac sile Wt dzialajaca na górne aczeki. Z otrzymanego zapisu odczytuje sie wielkosc sily Wt (biorac ja jako wartosc srednia), a nastepnie oblicza wielkosc sily tarcia T (nazywana równiez oporem ruchu) wedlug wzoru: Wt-Wc T= -We cos a gdzie a jest to kat odchylenia kierunku dzialania sily Wx wynikajacy z przemieszczenia sie polozenia miejsca kontaktu A ruchomej nitki 7 z nitka 6 w trakcie trwania pomiaru, co obrazuje schemat przedstawiony na fig. 2.Zachowujac odleglosc pomiedzy osia pozioma przechodzaca przez pare oczek prowadników 5 od miejsca zakleszczenia ruchomej nitki 7 w dolnych szczekach maszyny wytrzymalosciowej wieksza od 400 mm mozna pomijac wplyw kata a na wynik pomiaru.Do oceny wielkosci liniowych i katowych przemieszczania sie miejsca kontaktu A i B ruchomej nitki 7 z nitka 6 sluza skale liniowe 8 i skale katowe 9 umiesczone centiycznie wzgledem osi prowadników 5.Podczas ruchu nitki po nitkach wystepuja nie tylko sily oporu tarcia, ale równiez takiejak opór wynikaja¬ cy ze sztywnosci nitki (przedzy), jej scisliwosci, paralelizacji wlókien itd. Elementy te uwzglednia przyrzad wedlug wynalazku stad tez termin sila tarcia mozna zastapic okresleniem opór ruchu. Przyrzad zezwala na badanie wielkosci oporu mchu w funkcji naprezen kazdej z nitek i szybkosci przesuwu nitki po nitce.Przyrzad z racji swej prostoty moze byc stosowany u wszystkich uzytkowników maszyn wytrzymaloscio¬ wych. Daje zawsze porównywalna geometrie ukladu nitek co zezwala na jednoznaczna interpretage wyników pizy zachowaniu tych samych wartosci Woi We oraz predkosci dolnej szczeki maszyny wytrzymalosciowej.Zastrzezenie patentowe Przyizad do pomiaru oporu ruchu nitki po nitkach, któiego korpus ma ksztalt ceownika z uchwytem, znamienny tym, ze korpus (1) jest korzystnie przezroczysty i posiada w sciankach (2 i 3) co najmniej po dwa otwoiy z prowadnikami (5) umieszczonymi symetrycznie wzgledem prostopadlych do siebie plasczyzn symetrii przyrzadu, przy czym na sciance przedniej (2) znajduja sie skale liniowe (8) i skale katowe (9)umies- czone centiycznie wzgledem osi prowadników (5).115 449 Fios115 449 fi Fi9 Z f i ,1. i \u.'A/« V -ft !U m1 Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 45 zl PL