Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania arkuszy ze stali krzemowej, nie orientowanej, o niskich stratach w ferromagnetyku.Wedlug znanego stanu techniki wlewki lub kesiska stalowe o odpowiednim skladzie chemicznym walcuje sie na goraco do otrzymania arkuszy stalowych, walcowanych na goraco, o posredniej grubosci, nastepnie wyzarza sie je i wreszcie walcuje na zimno do otrzymania arkuszy stalowych, walcowanych na zimno, majacych ostateczna grubosc od 0,35 mm do 0,70 mm. Arkusze stalowe, walcowane na zimno, tak otrzymane wyzarza sie w sposób ciagly w temperaturze okolo 900°C wciagu kilku minut w celu spowodowania rekrystalizacji i nastepnego wzrostu czastek krystalicznych.Arkusze stalowe, walcowane ha goraco, o posredniej grubosci wyzarza sie, jesli to pozadane, w celu ich ujednorodnienia, po czym walcuje sie je na zimno, jednokrotnie w celu uzyskania arkuszy stalowych, walcowa¬ nych na zimno, majacych ostateczna grubosc lub tez walcuje sie je na zimno dwukrotnie w celu uzyskania arkuszy stalowych, walcowanych na zimno, majacych ostateczna grubosc.Arkusze ze stali krzemowej, nie orientowanej, tak wytworzone zarówno sposobem jednokrotnego walcowa¬ nia na zimno, jak i sposobem dwukrotnego walcowania na zimno ocenia sie zwykle na podstawie strat w ferrofna- gnetyku.Straty w ferromagnetyku zaleza w przypadku stali krzemowej, nie orientowanej, od wielu czynników, np. tekstury, wielkosci ziaren i oporu wlasciwego stali. Wiadomo, ze jesli ziarna sa duze i opór wlasciwy duzy, to straty w ferromagnetyku sa male. Aby otrzymac arkusze ze stali krzemowej, nie orientowanej, majacej duze ziarna, trzeba zmniejszyc liczbe wtracen lub stracen szkodliwych dla wzrostu ziaren w operacji koncowej wyzarzania. Natomiast, w celu uzyskania duzego oporu wlasciwego do stali dodaje sie zwykle odpowiednie ilosci krzemu i aluminium w granicach umozliwiajacych dalsze walcowanie jej"na zimno.Stwierdzono za pomoca analizy rentgenowskiej, ze drobne stracenia lub wtracenia, 100 — 500 A, szkodliwe dla wzrostu ziaren w arkuszach ze stali nie orientowanej, zawierajacej wiecej niz 0,2% glinu, stanowia siarczki lub tlenosiarczki. Trzeba wiec zmniejszyc zawartosc tlenu i ciarki do bardzo malej zawartosci oraz2 115 305 zmniejszyc temperature, do której nagrzewa sie wlewki przed przeprowadzeniem walcowania na goraco, do mniej niz 1150°C. Kiedy wlewki podgrzewa sie do temperatury wyzszej niz 1150°C, siarczki lub tlenosiarczki rozpuszczaja sie w osnowie stali krzemowej i stracaja sie podczas operacji chlodzenia, po czym stracenia te w osnowie przeszkadzaja wzrostowi ziaren, pogarszajac zarazem wlasnosci magnetyczne.Tak wiec, w znanych sposobach trzeba stosowac niska temperature nagrzewania wlewków, nizsza od 1150°C, w celu uzyskania niskich strat w ferromagnetyku. Jest jednak korzystnym stosowanie wyzszej tempera¬ tury nagrzewania wlewka niz 1150°C ze wzgledu na latwosc walcowania na goracoc Poniewaz, jesli opór odksztalcania stali krzemowej, nagrzanej do temperatury nizszej od 1150°C znacznie wzrosnie, walcowanie na goraco staje sie bardzo utrudnione.Stwierdzono, ze przez dodanie niewielkich ilosci metali ziem rzadkich do stali krzemowej, majacej bardzo mala zawartosc tlenu i siarki, mozna zaglomerowac siarczki i tlenosiarczki w dosc duze skupiska o wymiarze np. 0,1 jum, które nie rozpuszczaja sie ani nie stracaja nastepnie mimo podgrzania do temperatury 11£Q— 1250°C Na skutek tego drobne stracenia szkodliwe dla wzrostu ziaren nie pojawiaja sie w operacji koncowego wyzarzania w osnowie ze stali krzemowej, nawet jesli wlewek podgrzeje sie do temperatury 1150-1250°C.Celem wynalazku jest podanie sposobu wytwarzania arkuszy ze stali krzemowej, nie orientowanej, o malych stratach w ferromagnety ku nadajacego sie do stosowania na skale przemyslowa,, Innym celem wynalazku jest podniesienie temperatury nagrzewania wlewków, a zatem i ulatwienie walco¬ wania na goraco.Znane jest z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3960616 stosowanie metali ziem rzadkich, jako srodka odsiarczajacego, do stali krzemowych nie orientowanych, natomiast nie jest znany fakt, ze dodanie metali ziem rzadkich do stopionej stali krzemowej, nie orientowanej, o niskiej zawartosci tlenu i siarki moze zapobiec pojawianiu sie drobnych wtracen w postaci siarczków lub tlenosiarczków, oraz znacznie polepszyc wlasnosci magnetyczne gotowego wyrobu, nawet w przypadku, jesli temperature nagrzewania wlewka podniesie sie do wymienionego, preferowanego zakresu 1150 - 1250 °C, w którym latwo walcuje sie wlewek na goraco.Wedlug wynalazku, sposób wytwarzania arkuszy ze stali krzemowej nie oreintowanej, o niskich stratach ferromagnetycznych polega na przygotowaniu stopionej stali zasadniczo zawierajacej nie wiecej niz 0,02% wago¬ wych wegla, 0,2 do 3,5% krzemu, 0,1 do 1,0% wagowych manganu i pozostalosc zasadniczo zelaza. Ciaglym odlewaniu stopionej stali az do otrzymania kesiska albo wlewka i walcowaniu wlewka do otrzymania kesiska, ogrzewaniu i walcowaniu na goraco kesiska az do uzyskania arkusza stalowego walcowanego na goraco, majacego posrednia grubosc. Nastepnie poddaje sie walcowaniu na zimno arkusz stalowy poprzednio walcowany na goraco az do otrzymania arkusza stalowego walcowanego na zimno majacego grubosc koncowa od 0,35 mm do 0,70 mm i poddaje sie wyzarzaniu koncowemu. Sposób wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze do stopionej stali o zawartosci siarki ponizej 0,007 % wagowych i tlenu ponizej 0,003% wagowych dodaje sie 0,001 do 0,03% wagowych pierwiastków ziem rzadkich, przy czym kesisko ogrzewa sie w temperaturze od 1150° do 1250°C.Przedmiot wynalazku zostal omówiony w oparciu o rysunki, na których fig. 1 przedstawia wykres wplywu temperatury nagrzewania wlewka na srednia wielkosc ziaren w przypadku stosowania kombinowanego sposobu jednokrotnego walcowania na zimno z ciaglym wyzarzaniem do temperatury 900°C, fig0 2/A/ i 2/B/— mikro- grafie wykonane w strumieniu elektronów przechodzacych, w powiekszeniu 10 000 razy, ukazujace wtracenia w arkusze ze stali krzemowej, nie orientowanej, zawierajacej i nie zawierajacej metale ziem rzadkich, fig. 3 — wyk¬ res wplywu zawartosci metali ziem rzadkich na straty w ferromagnetyku W^/^g w W/kg przy 1,5 tesli i 50 Hz w przypadku jednokrotnego walcowania na zimno, a fig. 4 - wykres wplywu zawartosci metali ziem rzadkich na straty w ferromagnetyku W-jc/cg w W/kg w przypadku dwukrotnego walcowania na zimno. W produkcji przemy¬ slowej stosuje sie metale ziem rzadkich, zwane dalej w skrócie REM, w postaci miszmetalu zawirajacego zasadni¬ czo cer (Ce), lantan (La), neodym (Nd), prazeodym (Pr) i samar (Sm) oraz ich mieszanine lub siarczki.Wiadomo, ze REM maja duze powinowactwo chemiczne do siarki czy tlenu, a zwiazki takie jak /REM/S oraz /REM/202S tworza sie w reakcji w kapieli stalowej. Dlatego tez REM stosuje sie do odsiarczania oraz do odtleniania ze wzgledu na mala rozpuszczalnosc.Wspóltwórcy wynalazku badali wplyw temperatury nagrzewania wlewków zawierajacych i nie zawieraja¬ cych REM na wielkosc ziaren gotowego wyrobu. W tabeli 1 sa przedstawione sklady chemiczne stali krzemowych o postaci arkuszy.Wlewki nagrzewane do róznych temperatur walcowano do grubosci 2 mm na goraco, po czym arkusze tak orzymane przez walcowanie na goraco walcowano jednokrotnie na zimno do grubosci 0,35 mm. Srednia wielkosc ziaren mierzono po obróbce cieplnej, trwajacej 5 min. w temperaturze 900°C. Wyniki sa zestawione w tabeli 1.115305 3 Tabela 1 Zawartosc w % Z dodatkiem REM Bez dodatku REM Si 3,18 3,23 Mn 0,2$ 0,20 Al 0,63 0,61 S 0,007 0,006 0 0,0028 0,0024 REM 0,002 Wzrost ziaren w arkuszach ze stali krzemowej, nie zawierajacej REM gwaltownie malal po podgrzaniu wlewków do temperatury przekraczajacej 1150°C, podczas gdy w przypadku stali krzemowej, zawierajacej REM obserwowano dalszy wzrost ziaren nawet po nagrzaniu jej do temperatury przekraczajacej 1250°C.Mikrografia wedlug fig. 2 wykonana w strumieniu elektronów przechodzacych, ukazuje arkusz ze stali krzemowej wytworzony po nagrzaniu wlewka do temperatury 1200°Cc Wedlug fig. 2, liczne, drobne wtracenia byly widoczne w próbce (A) nie zawierajacej REM, natomiast nie zaobserwowano drobnych wtracen w próbce (B) zawierajacej 0,002% REM, przy czym wielkosc wtracen byla znacznie wieksza niz 0,1 jum.Z wyników badan jasno wynika, ze siarczki i tlenosiarczki szkodliwe dla wzrostu ziaren wstali krzemowej byly zaglomerowane w czastki o rozmiarach wiekszych niz 1,1 /im na skutek obecnosci REM, i ze siarczki i tlenosiarczki te nie byly rozpuszczone w osnowie podczas nagrzewania wlewka ze wzgledu na wysoka tempera¬ ture rozpuszczania tychze.Figury 3 i 4 przedstawiaja wplyw róznych zawartosci REM oraz tlenu i siarki w stali krzemowej zawieraja¬ cej 3,2% krzemu na wlasnosci magnetyczne.W przypadku jednokrotnego walcowania na zimno, to jest wedlug fig. 3, wlewki zawierajace 3,1 — 3,3% krzemu, 0,004—0,008% wegla nagrzane do temperatury 1200°C byly walcowane na goraco do grubosci 2,0 mm, nastepnie poddane wyzarzeniu ujednorodniajacemu wciagu 10 min. w temperaturze 900°C, po czym jednokrotnie walcowane na zimno do grubosci 0,5 mm, i wreszcie poddane ciaglemu wyzarzaniu ostatecznemu w ciagu 5 min. w temperaturze 900°C, po czym zostaly zmierzone straty w ferromagnetyku o postaci tak wytwo¬ rzonego wyrobu.Na figurze 4 sa przedstawione straty w ferromagnetyku uzyskanego sposobem dwukrotnego walcowania na zimno. Wlewki majace ten sam sklad, co podane powyzej wlewki, i nagrzewane do temperatury 1200°C, byly walcowane na goraco do grubosci 2 mm, nastepnie walcowane na zimno po raz pierwszy do grubosci 0,55 mm, poddane posredniemu wyzarzeniu w ciagu 3 minut w temperaturze 850°C, walcowane po raz drugi na zimno do grubosci 0,5 mm i poddane nastepnie ciaglemu wyzarzaniu ostatecznemu w ciagu 5 minut w tempeaturze 900°C, po czym zostaly zmierzone straty w ferromagnetyku w postaci tak wytworzonego wyrobu.Z porównania fig. 3 i 4 wynika, ze materialy zawierajace nie wiecej niz 0,007% siarki i nie wiecej niz 0,003% tlenu maja male straty w ferromagnetyku, jesli zawartosc REM wynosi 0,001 — 0,03%, a dokladniej, jesli obrabiane sposobem jednokrotnego walcowania na zimno, jak to przedstawia fig. 3, to straty w ferromagnetyku w postaci stali krzemowej ulegaja polepszeniu dla zawartosci 0,001 —0,03%, korzystnie 0,002 — 0,02% REM, natomiast jesli obrabiane sposobem dwukrotnego walcowania na zimno, wedlug fig. 4, to straty w ferromagnety¬ ku w postaci stali krzemowej wynosza minimum dla zawartosci 0,001 — 0,02% REM„ Jak to wynika z powyzsze¬ go, w przypadku obróbki sposobem dwukrotnego walcowania na zimno, wystarcza bardzo mala zawartosc REM do obnizenia strat w ferromagnetyku, jakim jest stal krzemowa, przy czym efekt obnizenia strat w ferromagnety¬ ku obserwowano równiez przy zawartosci REM mniejszej niz 0,001%, to jest przy zawartosci znajdujacej sie ponizej zakresu wykrywalnosci, lecz nie byl on stabilny.Nawet kiedy zawartosc siarki lub tlenu albo ich obu byla wieksza od podanego zakresu, straty w ferro¬ magnetyku zmniejszaly sie ze wzrostem zawartosci REM, przy czym straty te byly wyzsze niz te, jakie notowa¬ no dla przypadku niskiej zawartosci tlenu i siarki.Przyczyna zwiekszania sie strat w ferromagnetyku ze wzrostem REM ponad 0,03% jest, jak sie uwaza to, ze zmniejszenie strat w ferromagnetyku spowodowane rozrostem ziaren zostaje zniesione przez wzrost wtracen zawierajacych REM, a dzialajacych jako tama dla strumienia magnetyzujacego.Zgodnie z powyzszym opisem odpowiednia ilosc REM moze polepszyc straty w ferromagnetyku. Mozna przyjac, ze polepszenie to nie jest spowodowane odsiarczaniem za pomoca REM lecz wynika z faktu, ze REM powoduje odkladanie sie siarczków lub tlenosiarczków w stosunkowo duzych skupiskach. Jest to dowiedzione przez fakt, ze kiedy doda sie REM, to straty w ferromagnetyku ulegaja polepszeniu, nawet jesli zawartosc siarki nie obnizy sie.Szczególowe przyczyny dokladnego okreslenia kazdego z pierwiastków w stali wedlug wynalazku sa podane ponizej.4 115 305 Wegiel mniej niz 0,02%: Wegiel jest pierwiastkiem pogarszajacym wlasnosci magnetyczne. Jesli zawartosc wegla w zestalonej stali przekracza 0,02%, to trudno odweglic ja potem do mniej niz 0,003%, przy której nie wplywa juz negatywnie na wlasnosci magnetyczne. Zawartosc wegla musi byc nizsza od 0,01%. 0,5-3,5% Si: Krzem wplywa na zmniejszenie strat wiropradowyeh przez zwiekszenie oporu wlasciwego, lecz jest odpo¬ wiedzialny za pekanie podczas walcowania na zimno, jesli jego zawartosc przekracza 3,5%, Poniewaz nie mozna uzyskac wlasnosci niezbednych dla osiagniecia celu wedlug wynalazku, jesli zawartosc krzemu jest mniejsza niz 0,5%, z zakresu przyjetego dla tego wynalazku, wyklucza sie inna zawartosc krzemu jak 0,5 do 3,5%. Wynalazek stosuje sie do stali krzemowych o zakresie zawartosci krzemu wynoszacym 0,5 do 3,5%. 0,2-1% Al: Zawartosc glinu mniejsza od 0,2% ujemnie wplywa na wlasnosci magnetyczne, natomiast urabianie np. przez walcowanie na zimno staje sie utrudnione, jesli zawartosc glinu jest wieksza niz 1%. Zawartosc glinu trzeba wiec ograniczyc do zakresu 0,2 - 1%. 0,1-1% Mn: Urabialnosc maleje wraz ze zmniejszeniem zawartosci Mn ponizej 0,1%, natomiast wlasnosci magnetyczne pogarszaja sie, jesli zawartosc manganu rosnie ponad 1%. Zawartosc manganu trzeba wiec ograniczyc do zakresu 0,1 - 1 %, a najkorzystniej do 0 - 0,4% dla uzyskania lepszych wyników.Tlen i siarka: Jesli zawartosc tlenu jest wieksza od 0,003% a siarki wieksza niz 0,007%, to wtracenia pozostaja w goto¬ wym wyrobie, a jego wlasnosci magnetyczne sa gorsze. Zawartosc tlenu i siarki musi wiec byc odpowiednio mniejsza od 0,003% i 0,007%, a najkorzystniej mniejsza od 0,0025% i 0,006%.Do otrzymania stali krzemowej sposobem wedlug wynalazku mozna przystosowac znane sposby wytwa¬ rzania stalikrzemowej. ^ Zaleca sie stosowanie w tym celu sposobu odgazowywania (DH), czyli Dortmund Hoerder lub sposobu odgazowywania (RH), czyli Ruhrstahl-Hereus po rafinowaniu w konwertorze, piecu martenowskim, piecu elektrycznym itp., poniewaz sposoby DH i RH umozliwiaja skuteczne zmniejszenie zawartosci tlenu i siarki oraz wegla przez odgazowanie pod zmniejszonym cisnieniem.Korzystnym jest równiez wytapianie stali niskoweglowej i niskotlenowej w piecu rafinacyjnym kadziowym ASEA-SKF. .' Szczególnie waznym jest zupelne odtlenienie i odsiarczenie podczas wytapiania stali krzemowej w sposobie wedlug wynalazku. W tym celu korzystnie stosuje sie stop wapnia lub stop magnezu, majace silne powinowactwo do tlenu i siarki. Stosuje sie równiez znane topniki w celu przyspieszenia odsiarczania kapieli stalowej.W kazdym razie konieczne jest rafinowanie kapieli stalowej do zawartosci tlenu nie wiekszej od 0,003% i siarki nie wiekszej od 0,007%, a nastepnie ustalanie zadanego skladu stali przez dodanie krzemu, aluminium i manganu.Poniewaz REM sa sklonne do tworzenia tlenków, dodanie REM do kapieli stalowej po dodaniu krzemu i aluminium jest skutecznym i nie tak kosztownym srodkiem silnie odtleniajacym, REM mozna dodawac do formy odlewniczej lub do kadzi posredniej przy odlewaniu ciaglym.Korzystne jest stosowanie oslony argonowej podczas odlewania w celu unikniecia zanieczyszczenia lub utlenienia przez powietrze podczas odlewania. Kiedy nagrzewa sie kesiska plaskie otrzymane przez odlewanie ciagle, kesiska plaskie otrzymane z wlewków przez walcowanie kesisk kwadratowych lub wlewki, aby nastepnie walcowac je na goraco, to powinno sie dobrac temperature z zakresu 1150 — 1250°C, i nie nalezy obnizac niepotrzebnie temperatury, poniewaz temperatura rozpuszczania sie siarczków lub tlenosiarczków jest podwyz¬ szona przez dodanie metali ziem rzadkich. Jednakze, kiedy temperatura nagrzewania takich kesisk plaskich lub wlewków przekracza 1250°C, to siarczki rozpuszczaja sie i stracaja w rozdrobnieniu. Kiedy natomiast temperatu¬ ra nagrzewania opada ponizej 1150°C, to walcowanie na goraco staje sie utrudnione, a przy tym trudno oczekiwac dalszego wzrostu ziaren. Z tej przyczyny temperature nagrzewania wlewków lub kesisk plaskich przed ich walcowaniem na goraco okresla sie na 1150 — 1250°C.Grubosc arkuszy ze stali walcowanej na goraco moze wynosic zasadniczo 1,5 —3,5 mm, lecz wedlug wynalazku grubosc ta nie jest ograniczona do tego zakresu.Arkusze ze stali krzemowej, walcowanej ha goraco korzystnie poddaje sie obróbce ujednorodniajacej przez podgrzanie do temperatury 800— 950°C i przetrzymania w niej wciagu 1—10 minut, lub tez wyzarzeniu odweglajacemu w temperaturze 600— 850°C wciagu kilku godzin, o ile to pozadane. Zgorzeline usuwa sie z nich przez wytrawianie kwasem, po czym poddaje sie je walcowaniu na zimno do grubosci gotowego wyrobu.115 305 5 Wreszcie przeprowadza sie wyzarzanie ostateczne. Poza tym, w przypadku zadania malych strat w ferro¬ magnetyku mozna stosowac dwukrotne walcowanie na zimno z posrednim wyzarzaniem. < W przypadku obrabiania goracego kregu o zawartosci wiekszej od 0,01% wegla sposobem dwukrotnego walcowania na zimno, posrednie wyzarzanie przeprowadza sie w atmosferze odweglajacej. Poniewaz wlasnosci magnetyczne w polach magnetycznych o silnym natezeniu pogarszaja sie na skutek tworzenia sie grubej warstwy tlenkowej na gotowym wyrobie, to wyzarzanie ostateczne przeprowadza sie korzystnie w atmosferze nie utlenia¬ jacej.Nastepne przyklady sa podane w celu uwypuklenia wynalazku, a nie ograniczenia go.Przyklad I. Stopiona stal rafinowana w konwertorze poddano odgazowywaniu sposobem RH w obnizonym cisnieniu, a nastepnie dodano do niej aluminium, krzemu i manganu, po czym dodano jeszcze metali ziem rzadkich w postaci miszmetalu zawierajacego 47% ceru, 25% lantanu, 15% neodymu i 4% prazeody- mu, i tak otrzymany stop stalowy odlano do formy znajdujacej sie w oslonie argonowej. Wlewek poddany zostal zgniataniu do postaci kesiska plaskiego o grubosci 190 mm i 1000 mm szerokosci, a nastepnie walcowaniu na goraco po nagrzewaniu do temperatury 1200°C wciagu 5godzin, na skutek czego otrzymano arkusz stalowy, walcowany na goraco, o grubosci 2 mm. Ten arkusz stalowy, walcowany na goraco, poddany zostal obróbce ujednorodniajacej przez podgrzanie do temperatury 900°C i wytrzymaniu w niej w ciagu 5 minut, po czym powierzchniowa warstwa zgorzeliny na tej plycie stalowej zostala zdjeta przez wytrawianie kwasem. Grubosc arkusza zostala zmniejszona do ostatecznej, wynoszacej 0,50 mm w gotowym wyrobie przez walcowanie jedno¬ krotne na zimno, po czym arkusz zostal poddany ciaglemu wyzarzaniu ostatecznemu w temperaturze 900°C w ciagu 5 minut w atmosferze amonowego gazu kratowego. Sklad chemiczny kesiska plaskiego oraz wlasnosci magnetyczne tak otrzymanego wyrobu gotowego sa przedstawione w tabeli 2.Tabela 2 A B C D E F G Fc 0,005 0,006 0,004 0,005 0,006 0,006 0,006 Si 3,19 3,21 3,16 2,83 2,85 1.83 1.85 Mn 0,21 0,19 0,18 0,17 0,18 0,19 0,20 Al 0,53 0,54 0,51 0,31 0,33 0,29 0.31 S 0,006 0,005 0,008" 0,005 0,006 0,007 0,006 0 0,0018 0,0021 0,0037* 0,0027 0,0019 0,0022 0,0019 Prem 0,007 # 0,002 0,004 * 0,014 « Straty w ferromagnetyku W/kg** W10/50 1,14 1,32 1.27 1,35 1,50 1,59 1,78 W15/50 2,84 3,39 3,35 3,44 3,75 3,79 4,12 Indukcja magne¬ tyczna (T) | B50 1,69 1.68 1,68 1,67 1,69 1.71 1,70 niniejszy wynalazek próbka porównawcza próbka porównawcza niniejszy wynalazek próbka porównawcza niniejszy wynalazek próbka porównawcza Uwagi^ * oznacza zawartosc pierwiastka wykraczajaca poza zastrzegany zakres ** W1Q/5Q oznacza straty w ferromagnetyku przy 50Hz i 1,0 T W15/50 oznacza straty w ferromagnetyku przy 50Hz i 1,5 T6 115 305 Przyklad II. Arkusz walcowany na goraco zostal wytworzony w ten sam sposób co opisany w przykladzie I.Sklad chemiczny arkusza stalowego byl nastepujacy: C 0,005%, Si 3,22%, Mn 0,22%, Al 0,01%, S 0,006%, O 0,0019%, REM 0,0050%.Arkusz walcowany na goraco zostal poddany walcowaniu na zimno do grubosci 1 mm, nastepnie wyzarza¬ niu posredniemu w temperaturze 950°C wciagu 5 minut w atmosferze amonowego gazu krakowego. Tak otrzy¬ many wyrób byl walcowany na zimno do grubosci 0,5 mm, a nastepnie zostal poddany ciaglemu wyzarzaniu ostatecznemu w temperaturze 950°C w ciagu 5 minut.Próbka porównawcza, zawierajaca 0,006% wegla, 3,19% krzemu, 0,19% manganu, 0,63% glinu, 0,005% siarki, 0,0017% tlenu i nie zawierajaca REM oraz druga próbka porównawcza, zawierajaca 0,005% wegla, 3J 5% krzemu, 0,21% manganu, 0,39% glinu, 0,005% siarki, 0,0021% tlenu i 0,055% REM byly obrabiane za pomoca tych samych operacji co zastosowane do materialu wyszczególnionego w niniejszym wynalazku.Dane porównawcze co do wlasnosci magnetycznych sa przedstawione w nastepujacej tabeli 3.Tabela 3 A REM 0,005% REM0% C REM 0,055% Straty w ferromagnetyku (W/kg) W10/50 1,04 1,25 1,17 W15/50 2,57 3,06 2,84 Indukcja magnetyczna (T) B50 1,72 1,67 1,68 Niniejszy wynalazek Próbka porównawcza Próbka porównawcza Przyklad III. Arkusz walcowany na goraco zostal wytworzony w taki sam sposób co w przykla¬ dzieI. ? Sklad kesiska plaskiego byl nastepujacy: C 0,005%, Si 3,20%, Mn 0,19%, Al. 0,55%, S 0,006%, O 0,0025% REM 0,003%.W pierwszym walcowaniu na zimno ten arkusz walcowany na goraco otrzymal grubosc 0,55 mm, nastepnie zostal poddany wyzarzaniu posredniemu w temperaturze 850°C wciagu 3 minut, w drugim walcowaniu na zimno zostala nadana mu grubosc 0,55 mm, po czym zostal poddany ciaglemu wyzarzaniu ostatecznemu w temperaturze 900°C w ciagu 5 minut.Próbka porównawcza, zawierajaca 0,00S% wegla, 3,24% krzemu, 0,20% manganu, 0,6% glinu, 0,005% siarki, 0,0016% tlenu, a nie zawierajaca REM, zostala obrobiona w ten sam sposób co w przykladzie II.Dane porównawcze sa przedstawione w tabeli 4.115306 7 Tabela 4 I A REM 0,003% B REM 0% Straty w ferromagnetyku (W/kg) W10/50 W15/50 1,03 1,28 2,68 3,13 Indukcja magnetyczna (T) B50 1,64 1,63 Niniejszy wynalazek Próbka porównawcza Przyklad IV. Stopiona stal rafinowana w konwertorze zostala odgazowana sposobem RH w obnizonym cisnieniu, a nastepnie dodano do niej stop aluminiowy, stop krzemowy i stop magnezowy.Otrzymana ciekla stal zostala rozlana w sposób ciagly z uformowaniem kesisk plaskich o grubosci 190 mm i szerokosci 1000 mm. W tym przypadku do form wprowadzany byl w sposób ciagly, w trakcie odlewania stopionego metalu, drut wykonany z miszmetalu i pokryty zelazem. Kesiska tak otrzymane zostaly nagrzane do temperatury 1200°C, a nastepnie walcowane na goraco do otrzymania arkuszy stalowych, o grubosci 2 mm. Te arkusze stalowe, walcowane na goraco byly nastepnie obrabiane w ten sam sposób co w przykladzie I az do otrzymania gotowego wyrobu. W celach porównawczych przygotowane zostalo kesisko porównawcze, do którego nie byl wprowadzany drut z miszmetalu. Sklad chemiczny i wlasnosci magnetyczne kesiska wedlug wynalazku i tego kesiska porównawczego sa przedstawione w nastepujacej tabeli 5.Tabela 5 c I 0,006 0,006 Si 1,82 1,83 Mn 0,17 0,17 Al 0,27 0,26 S 0,006 0,006 O 0,0021 0,0021 REM 0,021 Straty w ferromag¬ netyku (W/kg) W10/50 W15/50 1,61 1,80 3,82 4,14 Induk¬ cja mag net.(T) B50 1,72 1,71 Niniejszy wynalazek Próbka po¬ równawcza Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania arkuszy ze stali krzemowej, nie orientowanej, o niskich stratach w ferromagnetyku, polegajacy na przygotowaniu stopionej stali, zasadniczo zawierajacej nie wiecej niz 0,02% wagowych wegla, 0,2 do 3,5% krzemu, 0,1 do 1% wagowych manganu i pozostalosc zasadniczo zelaza, ciaglym odlewaniu stopionej stali az do otrzymania kesiska albo wlewka i walcowaniu wlewka do otrzymania kesiska, ogrzewaniu i walcowaniu na goraco kesiska az do uzyskania arkusza stalowego walcowanego na goraco, majacego posrednia grubosc, nastepnie walcowaniu na zimno arkusza stalowego az do otrzymania arkusza stalowego walcowanego na zimno majacego grubosc koncowa od 0,35 mm do 0,70 mm i poddanie wyzarzaniu koncowemu arkusza stalowe¬ go, znamienny tym, ze do stopionej stali o zawartosci siarki ponizej 0,007% wagowych i tlenu ponizej 0,003% wagowych dodaje sie 0,001 do 0,03% wagowych pierwiastka ziem rzadkich, przy czym kesisko ogrzewa sie w temperaturze od 1150°C do 1250°C. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do stopionej stali zawierajacej zasadniczo nie wiecej niz 0,01% wegla, 1,5 do 3,5% krzemu, 0,1 do 0,4% manganu, nie wiecej niz 0,006% siarki i nie wiecej niz 0,0025% tlenu w etapie ciaglego odlewania dodaje sie pierwiastek ziem rzadkich. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze arkusz stalowy, walcowany na goraco, zawieraja¬ cy 0,005 do 0,03% wagowych pierwiastka ziem rzadkich walcuje sie jednokrotnie na zimno.8 115 305 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze arkusz stalowy, walcowany na goraco, zawieraja¬ cy 0,001 do 0,015% wagowych pierwiastka ziem rzadkich walcuje sie dwukrotnie na zimno. 5. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze arkusz stalowy walcowany na goraco poddaje sie odweglaniu i wyzarzaniu w temperaturze od 600°C do 850°C. 6. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze arkusz stalowy walcowany na goraco poddaje sie normalizacji w temperaturze od 800°C do 1000°C w czasie od 1 do 10 minut.FIG.I 200Y 150 l ztoo\ i %50 ^5 Ji o REM 0,002% • REM 0% IOOO IIOO 1200 1300 Temperatura noqriewon/o nieuka* C' (A) FIG-2 (B) r i REM 0% x 10.000 REM 0,002% kIOJDOO115 305 F/G.3 £3,5 i 3* ? -(»- REM /gst r»e dodanynu i O i—"- REM jest 8 o 00 • o o $i 0 OOI^o \ O.OGAO* jest póh/yiej toymfemcnsao 2oAr?su o 8 ofia dodawany, a/e REM test mniejszu nyz lO,001 o o o o • o o o * o % 0JOO5 Ofll aos ai FIG.4 o Si 0,007% i 0,0030% I* 1 4 3,0 o s o s o 8 O O O a o o jest powj/ie/ v\umiCfhot)eoo zakresu o 8 o o o o o o o o o o o o -i—" i—•» J— "° REM nie REM jest 0,°°l jest dodaKfonu doalaty/onu a/e jest mnici^zu n<2 o,ooy°/o a005 QOf aos al nu PL