Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia polieterów, z saciharozy, przeznaczonych do otrzymywania sztywnych pianek poliuretanowych.Znane, miedzy innymi z opisów patentowych RFN 2 110 055, 2 211914 oraz St. Zjedn. Am. 3190 927, sposoby wytwarzania polieterów pole¬ galy na podiaddycji tlenków aJkiienowych do zwiazków zawierajacych aktywny wodór, najczes¬ ciej wielowodorotlenowych alkoholi. Polietery przeznaczone do wyrobu sztywnych pianek poliu¬ retanowych wytwarza sie znanymi sposobami równiez w oparciu o zwiazki posiadajace aktywne ugrupowania — NH2, oiksyalkilujac etanoloarniny, poliaminy, mocznik itd. np. spcteoibem wedlug opi¬ su patentowego St. Zjedn. Am. 3 655 588.Pian'ki sztywne uzyskane z mieszaniny tych dwóch typów polieterów charakteryzuja sie do¬ brymi wlasnosciami uzytkowymi. Opisany w opi¬ sie patentowym japonskim nr 7 303 720 sposób 0- trzymywania takich mieszanek polega na poliad- dycji tlenku alkilenowego do sacharozy rozpusz¬ czonej w polieterze na bazie alifatycznej polia¬ miny, otrzymanej w odrebnym procesie.Celem wynalazku bylo opracowanie takiego sposobu ipoliaddycji tlenku alkilenowego do sa¬ charozy, aby w jedynm procesie otrzymac polie- ter nadajacy sie do otrzymywania pianek sztyw¬ nych bez dodatkowego procesu otrzymywania po- lieteru na bazie aminowej.Sposobem wedlug wynalazku oksyalkilenowanie sacharozy prowadzi sie w dwóch etapach w roz¬ tworze wody ^ amoniakalnej. Proces poliaddycji tlenku alkilenowego do sacharozy prowadzi sie w temperaturze 60—100°C przy nadcisnieniu 2X102 5 kPa — 4X102 kPa (2at—4at) w obecnosci kataliza¬ tora alkalicznego lub bezkatalrtycznie w ukladzie homogenicznym w roztworze wody amoniakalnej, przy czym korzystnie jest by na jeden mol sacha¬ rozy przypadlo 0,5—16 moli amoniaku. 10 Po przereagowaniu okolo 50% tlenku alkilenu potrzebnego do uzyskania zadanej liczby hydro¬ ksylowej przerywa sie synteze i mase reakcyjna odwadnia przez oddestylowanie wody pod próznia w temperaturze okolo 100°C. Gdy zawartosc wo- 15 dy w mieszaninie realkcyjnej obnizy sie do po¬ nizej 0,3°/o rozpoczyna sie drugi etap polioksyal- kilacji w temperaturze 1.00—il20°C przy nadcisnie¬ niu 2X102 kPa — 4X102 kPa (2a1^-4at).Po zakonczeniu dozowania tlenku alkilenu pro- 20 dukt wygrzewa sie w temperaturze syntezy w ciagu 2 godzin, a nastepnie przedmuchuje azotem dla usuniecia resztek nieprzereagowanego tlenku alkilenu i zobojetnia przy pomocy kwasu mine¬ ralnego lub kwasnego fosforanu. Wytracone kry- 25 sztaly soli oddziela sie od produktu przez filtra¬ cje otrzymujac wedlug potrzeby polieter o licz¬ bie hydroksylowej 400—800 mg KOHj/!g.Polieter otrzymany sposobem wedlug wynalaz¬ ku bezposrednio lub tez po sporzadzeniu odpowie- 30 dniej mieszanki z innym polieterem np. na ba- 1151953 115195 4 zie sorbitu i innych alkoholi wielowodórotleno- wych, poddany spienianiu znanymi sposobami da¬ je pianki poliuretanowe przeznaczone miedzy in¬ nymi: dla chlodnictwa, budownictwa, meblarst¬ wa.Sztywne pianki otrzymane z polieteru otrzyma- negO' wedlug wynalazku nie sa kruche i nie za¬ chodzi koniecznosc modyfikowania ich wlasnosci przez dodawanie do ukladu reakcyjnego poliete- rów trójfunkcyjnych.Blizsze wyjasnienie sposobu wedlug wynalazku przedstawiaja przyklady od 1—3.Przyklad I. Do autoklawu cisnieniowego wprowadza sie 18- czesci wagowych sacharozy, 10 czesci wagowych wody amoniakalnej o stezeniu 10°/© i 0,2 czesci wagowych wodorotlenku sodo¬ wego.Wsad tprzedmuchuje sie azotem dla usuniecia tlenu i podgrzewa do 60°C.W temperaturze 60°C rozpoczyna sie dozowanie tlenku propylenu i temperature utrzymuje sie w granicach GO—10O°C.Po zadozowaniu 32 czesci wagowych tlenku pro¬ pylenu mieszanine reakcyjna wygrzewa sie w cia¬ gu 1 godziny w temperaturze 95—105°C a nastep¬ nie odwadnia pod próznia do uzyskania zawartos¬ ci wody ponizej 0,3°/©. Nastepnie rozpoczyna sie drugi etap polioksyprópylacji w temperaturze 100^120°C. W tym etapie zadozowuje sie 36 czes¬ ci wagowych tlenku propylenu a nastepnie wsad wygrzewa sie w temperaturze reakcji w ciagu 2 godzin.Produkt syntezy przedmuchuje sie w ciagu 15 minut azotem w temperaturze 100—120°C dla u- suniecia resztek nieprzereagoiwanego tlenku pro¬ pylenu a nastepnie zoibojetnia przy pomocy kwas¬ nego pirofosforanu sodowego lub kwasu fosforo¬ wego. Wytracone w czasie neutralizacji kryszta¬ ly fosforanu sodowego oddziela sie przez filtra¬ cje produktu w temperaturze 80—100°C.Otrzymany polieter ma liczbe hydroksylowa 450 mg KOH/g i mozna go przerobic na pianke wedlug nastepujacej receptury: Do 100 czesci wa¬ gowych polieteru dodaje sie 10 czesci wagowych fosforanu trójchloropropylenowego, 1,5 czesci wa¬ gowych czterometyloetylodwuaminy, 2 czesci wa¬ gowe oleju silikonowego, 1,3 czesci wagowe wody oraz 12 czesci monofluorotrójchlórometanu.Po dokladnym wymieszaniu dodaje sie w tem¬ peraturze 22°C, 130 czesci wagowych 4,4 dwuizo- cyjanianudwufenylometanu i calosc intensywnie miesza w ciagu 8 sek przy pomocy mieszadla o szybkosci 3000 obrotów/minute. Nastepnie reagu¬ jaca mieszanine wyleiwa sie do formy, w której nastepuje spienienie.Otrzymana pianka poliuretanowa charakteryzu¬ je sie nastepujacymi parametrami: czas kremowania 23 sek czas zelowania 92 sek czas wzrostu 105 sek gestosc pozorna 48 kg/m3 wytrzymalosc na sciskanie 2,4-0,980665 *10B Pa palnosc wedlug ASTM — samogasnaca 10 Przyklad II. Do reaktora cisnieniowego wpro¬ wadza sie 19 czesci wagowych sacharozy, 10 cze¬ sci wagowych wody amoniakalnej o stezeniu 14% i prowadzi synteze oksypriopylenowania identycz- 5 nie jak w przykladzie I. Otrzymuje sie polieter o liczbie hydroksylowej 480 mg KOH/g, który spie¬ nia sie w nastepujacy sposób.Do 100 czesci wagowych polieteru otrzymanego wyzej podanym sposobem dodaje sie 20 czesci wagowych polieteru o liczbie hydroksylowej 495 mg KOH/ig otrzymanego przez oksypropylenowa- nie sacharozy, 2 czesci wagowe oleju silikonowe^ go, 1,5 czesci wagowych czterometyloetylenodwu- aminy, 2 czesci wagowe wody oraz 30 czesci wa- 15 gowych freonu i dokladnie miesza.Do otrzymanej przedmieszki dodaje sie 130 czesci wagowych 4,4 dwuizocyjanianu dwufenylo- metanu i calosc intensywnie miesza sie w ciagu 8 sekund przy pomocy mieszadla o szybkosci 3000 obrotów/minute, po czym reagujaca mieszanine wylewa sie do formy, w której nastepuje spie¬ nienie.Otrzymana pianka poliuretanowa charakteryzuje 25 sie nastepujacymi parametrami: 20 czas kremowania czas zelowania czas wzrostu gestosc pozorna 20 sek 90 sek 110 sek 23 kg/cm3 Pianka w temperaturze —25°C nie zmienia wy¬ miarów i moze byc stosowana jako izolacja zimno- chronna. 35 Przyklad III. Do autoklawu cisnieniowego wprowadza sie 10 czesci wagowych sacharozy, 12 czesci wagowych wody amoniakalnej o stezeniu 2i5°/o. Wsad przedmuchuje sie azotem i poddaje 40 poliofcsypropylenowaniu w sposób podany w przy¬ kladzie I.W pierwszym etapie wprowadza sie 33 czesci wagowe tlenku propylenu, w drugim etapie zas 30 czesci wagowych. Polieter nie wymaga neu- 45 tralizacji i ma liczbe hydroksylowa 530 mg KOH/g, a spieniac go mozna' wedlug podanej nizej meto¬ dy.Do 60 czesci wagowych polieteru dodaje sie 40 50 czesci wagowych polieteru o liczbie hydroksylo¬ wej 495 mg KOH/g otrzymanego przez oksypro- pylenowanie sorbitu, 10 czesci wagowych fosfora¬ nu trójchloropropylenowego, 1,5 czesci wagowych czterometylenodwuaminy, 2 czesci wagowe oleju 55 silikonowego, 1,3 czesci wagowe wody oraz 12 czesci wagowych monofluorotrójchlórometanu i do¬ kladnie miesza. Do tak przygotowanej przedmie¬ szki dodaje sie 130 czesci wagowych 4,4 dwuizocy¬ janianu dwufenyiometanu i calosc intensywnie M miesza sie w ciagu 8 sekund przy pomocy mie¬ szadla o szybkosci 3000 obrotów/minute.Nastepnie reagujaca mieszanine wylewa sie do formy w której nastepuje spienienie. Otrzymana pianka charakteryzuje sie nastepujacymi parame- 65 trami: \5 115195 6 czas kremowania 23 sekundy czas zelowania 92 sekundy czas wzrostu 105 sekund gestosc pozorna 45,2 kg/rci3 wytrzymalosc na sciskanie 2,4 •0,980665-105 Pa palnosc wedlug ASTM — saimogasnaca Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania polieterów, przeznaczo¬ nych do otrzymywania tworzyw poliuretanowych, przez poliaddycje tlenku alkilenowego do sacha¬ rozy, znamiennym tym, ze polioksyalkilacje sa¬ charozy prowadzi sie w dwóch etapach w wod¬ nym roztworze amoniaku, przy czym podczas pierwszego etapu tlenek alkilenowy wprowadza sie do ukladu w temperaturze 60—100°C przy nadcisnieniu 2X102 fcPa — 4X102 kPa, po odde¬ stylowaniu wody z masy reakcyjnej pod zmniej¬ szonym cisnieniem, prowadzi sie drugi etap po- liaddycji w temperaturze 100—1$0°C przy tym sa¬ mym nadcisnieniu jak w pierwszym etapie. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze poliaddycje tlenku alkilenowego do sacharozy prowadzi sie w obecnosci katalizatora alkalicz¬ nego. 3. Sposób wedlug zastrz. 1 i 2, znamienny tym, ze w roztworze na 1 mol sacharozy przypada 0,5—6 moli amoniaku. 10 PL