Wynalazek niniejszy dotyczy urzadzen do osadzania czesci maszynowych, podle¬ gajacych ruchowi wahadlowemu, przyczem przesuniecia wzajemne czesci ruchomych wzgledem siebie pochlaniane sa tylko przez ruchy czasteczkowe materjalu spre¬ zystego, umieszczonego pomiedzy owemi czesciami masizynowemi.Znane dotychczas urzadzenia podobne wykazuja przedewszystkiem te niedogod¬ nosc, ze nie dopuszczaja znaczniejszych przesuniec wzajemnych, ulegajac ponadto szybkiemu zuzyciu.Dla zapobiezenia brakom tym wprowa¬ dza sie w mysl wynalazku pomiedzy obie wzajemnie przesuwajace sie czesci ciala posrednie, poddane znacznemu odksztal¬ ceniu. Poczatkowe to znaczne odksztalce¬ nie mozna przeprowadzic w kierunku do¬ wolnym, jednakowoz w kierunkach innych, niz kierunki, w jakich zachodza ruchy wza¬ jemne, dla których sluzyc ma przyrzad prowadniczy.Jezeli przyrzad do osadzania sklada sie z polaczenia przegubowego, to odksztal¬ cenie podatnego ciala pierscieniowego, u- mieszczonego pomiedzy tulejka i czopem przegubu, odbywa sie w kierunku osi czo¬ pa. Do wprowadzenia ciala posredniczace¬ go uzyc najlepiej narzedzi stozkowatych.Odksztalcenie formy ciala elastycznego istnieje juz, gdy przyrzad prowadniczy znajduje sie w spoczynku, nie jest zas wy¬ nikiem uruchomienia tego przyrzadu. Cialate sluza do ulatwienia niektórych ruchów, .a^da utrudnienia, ruchów w kierunkach od¬ miennych. a a X .W pewnych przypadkach powstaja te poczatkowe odksztalcenia w takich kie¬ runkach, ze wlókna ciala posredniego ule¬ gaja skróceniu lub stloczeniu, a nastepnie, przez przesuniecie wzajemne czesci pro¬ wadzacej i prowadzonej, otrzymuja odpo¬ wiednie wydluzenie. Odksztalcenia poczat¬ kowe moga^przeto w pewnym stopniu byc proporcjonalne do wielkosci wzajemnych,, przesuniec wyrównywajacych.Przyklady wykonania uwidocznione na rysunku dotycza urzadzenia do osadzania czesci maszynowych, przeznaczonych dla ruchu wahadlowego i obrotowego.Fig. 1 wyobraza polaczenie przegubo¬ wo w mysl wynalazku, fig. 2 i 3 — odnosne narzedzia pomocnicze, fig. 4 — przekrój odmiany formy wykonania, a fig. 5 przed¬ stawia cialo ulegajace deformacji, stoso¬ wane w przyrzadzie wedlug fig. 4, fig. 6 — przekrój podluzny innej jeszcze odmiany wykonania, a fig. 7 — przekrój reflektora, zawieszonego w urzadzeniu wedlug fig. 6.W przyrzadzie wedlug fig. 1, pomiedzy czescia prowadzaca P i czescia prowadzo¬ na Q, widzimy przestrzen pierscieniowata o przekroju okraglym lub innym.Do przestrzeni tej wprowadza sie z wy¬ silkiem cialo z tworzywa sprezystego, np. kauczuk, który w stanie wolnym wypelnia przestrzen AA, BB i CC, DD. Cialo to zo¬ staje nastepnie zdeformowane sila do obje¬ tosci aa, bb, cc, dd, wskutek czego powsta^ je znaczne rozciagniecie, wzglednie wydlu¬ zenie ciala w kierunku osi.W ten sposób powstaja wskutek od¬ ksztalcenia naprezenia. Poniewaz poczat¬ kowe te naprezenia dzialaja w plaszczy¬ znach osiowych, stawiaja one przeto znacz¬ ny opór ruchom w kierunku prostopadlym, np. do osi czesci prowadzonej, opory na¬ tomiast przeciwko zmiennym ruchom wa¬ hadlowym nie wystepuja. Oprócz tego na¬ prezenia te wywoluja przyleganie ciala do scianek, zapobiegajace tarciu, jakie wyni¬ kloby w razie .powstania slizgania sie, zastepujac to tarcie ruchami wewnetrzne- mi sprezystego ciala. Przyleganie (adhe¬ zja) do scianek czesci prowadzacej i pro¬ wadzonej stanowia funkcje stosunków po¬ miedzy srednicami wewnetrzna i zewnetrz¬ na ciala w stanie wolnym i w stanie sci¬ snietym.Komora pierscieniowa powinna byc w tym kierunku otwarta, w jakim maja za¬ chodzic odksztalcenia poczatkowe. Od¬ ksztalcane cialo moze w stanie wolnym po¬ siadac podstawowe powierzchnie zaokra¬ glone, aby zapobiec powstawaniu zmar¬ szczek w ciele wyciagnietem.Fig. 1 pokazuje, ze prowadnica tego ro¬ dzaju, w postaci np. dwu wspólosiowych lub mimosrodowo osadzonych tulejek, za¬ wierajacych materjal i^przednio rozcia¬ gniety, moze byc wykonana jako gotowy produkt handlowy, znajdujacy zastosowa¬ nie w rozmaitych maszynach.Dlugosc tulei wewnetrznej moze byc nieco wieksza od dlugosci NN tulei ze¬ wnetrznej, aby pewne ruchy osiowe nie u- dzielaly sie tarczom T. Tarcze te moga wreszcie i same oddzialywac dzieki od¬ ksztalceniu urzadzenia w pracy.W celu wtloczenia elastycznego ciala mozna poslugiwac sie stozkowatemi narze¬ dziami R i S (fig. 2 i 3), stosowanemi stale lub okresowo do elementów P i 0 przy¬ rzadu. Mozna przytem uzyc smaru lub in¬ nego produktu, który po wyschnieciu pote¬ gowalby przyleganie albo ulatwial ruchy poslizgowe, jakie moga nastapic po prze¬ kroczeniu pewnego kata skrecenia. Mozna ewentualnie zastosowac w tym celu roz¬ twór kauczuku, podlegajacy nastepnie wul¬ kanizacji. Brzegi ciala elastycznego mozna zaopatrzyc w warstwy ochronne.Scianki czesci prowadzacej i prowadzo¬ nej mozna zaopatrzyc w rowki podluzne lub inne. Równiez komora, w której zacho- — 2 —dzi odksztalcanie ciala elastycznego, moze byc ograniczona sciankami szorstkiemi dla utrudnienia ruchów. Stosowac mozna dwie lub kilka prowadnic wspólosiowych, pra¬ cujacych kolejno w celu powiekszenia ka¬ ta maksymalnego, po przekroczeniu które¬ go nastepuje poslizg.Fig. 4 wyobraza inna postac wykona¬ nia z czescia 0 w polozeniu posredniem.Fig. 5 przedstawia wolny ksztalt ciala z materjalu sprezystego, wprowadzanego pomiedzy P i Q na fig. 4. W tern wykona¬ niu naprezenia biegna w Jrierunku po¬ przecznym, natomiast w kierunku podluz¬ nym naprezen podobnych niema.Komora zawierajaca cialo sprezyste moze skladac sie z dwóch czesci przegro¬ dzonych plaszczyzna, przesunieta, jak w lozysku, przez os, a odksztalcanie mozna osiagnac w drodze zblizania ku sobie obu czesci, polaczonych np. sworzniami.Wystepywaniu nazewnatrz materjalu albo uszkodzeniom jego w miejscach po¬ laczenia podczas zblizania odnosnych cze¬ sci mozna zapobiec przez zastosowanie od¬ powiednich blach. Odksztalcanie w tym przypadku zachodzi wskutek stloczenia.Czesc prowadzona albo prowadzaca mozna zaopatrzyc w zlobki pierscieniowe dla przeciwdzialania cisnieniu osiowemu.Mozna równiez wykonac wneki albo po¬ grubic konce celem zapobiezenia przesu¬ nieciu sie osiowemu ciala z tworzywa ela¬ stycznego, albo zastosowac zlobki podluz¬ ne wzdluz tworzacych dla powiekszenia przylegania.Rzecz oczywista, ze wynalazek nie ogra¬ nicza sie do przyrzadów jedynie, w któ¬ rych materjal lezalby w komorze pierscie¬ niowej. Materjal mozna z korzyscia stoso¬ wac do czopów i polaczen przegubowych rozmaitych urzadzen w samochodach, np. do sterowania, do zawieszania, do karda- nówf korbowodów i wogóle do wszelkich przegubów czesci skladowych automobi¬ lów, np. do amortyzatorów i t d, Szczegól¬ niejsza donioslosc posiada wynalazek do osadzania (zawieszania) nadwozi.Przy przekroczeniu pewnej amplitudy wahan opór czopa obrotowego w mysl wy¬ nalazku niniejszego wzrasta znacznie szybciej, niz proporcjonalnie do ampli¬ tudy.Wynika stad przy koncu drogi pewne hamowanie, które przy napotkaniu prze¬ szkody odpowiada hamowaniu graniczne¬ mu sprezyn, wspóldzialajac z niem przy zapobieganiu lub znacznemu oslabianiu u- darów na os.Jasnem jest zatem, ze przy zastosowa¬ niu polaczenia- przegubowego odpowied¬ nich wymiarów, mozna je uzyc przy samo¬ chodach zamiast resorów. W mysl wyna¬ lazku mozna przeto pojazd zawiesic w ten sposób, ze rama zostaje polaczona z kola¬ mi przegubami budowy opisanej.Materjal wprowadzony moze sie skla¬ dac z dwu lub kilku czesci, poddanych e- wentualnie uprzednio przeksztalceniom w róznych kierunkach.W przypadku np, uwidocznionym na fig. 6 dwie tulejki t i tlf przylegajace do siebie koncami i wykonane z materjalu sprezystego, ulegaja pierwotnie odksztal¬ ceniu katowemu w kierunkach przeciw¬ nych. Urzadzenie podobne utrzymuje swo- rzen 0 w polozeniu posredniem.Fig. 7 przedstawia zastosowanie wyna¬ lazku do czopów H i H1 reflektora E, osa¬ dzonych w odpowiednim materjale spre¬ zystym T i T1$ odksztalconym obrotowo w kierunkach przeciwnych. Reflektor podob¬ ny mozna obracac zapomoca jakiegokol¬ wiek przyrzadu znanego, w celu skierowa¬ nia snopa swiatla w ziemie. Te sama zasa¬ de mozna zastosowac do obrotów reflek¬ tora okolo osi mniej wiecej pionowej.Dla zapobiezenia odksztalceniu pew¬ nych czesci materjalu sprezystego mozna wzmocnic go w pewnych miejscach zapo¬ moca wkladek lub innych urzadzen odpo¬ wiednich. — 3 -Podobne urzadzenia mozna zastosowac do osadzania kól samochodowych na kon¬ cowych odcinkach osi. Dzialanie przyrzadu tego mozna jeszcze wzmocnic i udoskona¬ lic odpowiedniemi sprezynami. PL