Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywa¬ nia nowych zwiazków pochodnych 1,2-dwuhydro- oksazolo[2,3-a]pirydonu-3 o ogólnym wzorze 1, w którym X oznacza, atom wodoru lub grupe amino- karbonylowa albo cyjanowa, a Y oznacza grupe metylowa lub fenylowa.Wymienione wyzej zwiazki stanowia pólpro¬ dukty do otrzymywania pochodnych 2-hydroksy- pirydonu-6, bedacych cennymi skladnikami bier¬ nymi do wytwarzania róznych barwników azowych lub metalokompleksowych, zwlaszcza cytrynowych zólcieni o wysokich walorach uzytkowych.Substraty wyjsciowe okreslone ogólnym wzorem 2, w którym Y ma wyzej podane znaczenie, a X oznacza grupe cyjanowa, sa znane. Sposoby ich otrzymywania, opisane np. w Heterocyclic Com- pounds, Pyridine and its Derivatives, wydanie KMngsberga 1962 lub w opisie patentowym RFN nr 2 045 851, polegaja miedzy innymi na kondensa¬ cji estrów alkilowych kwasu cyjanooctowego -z p-hydroksyetyloamina i estrem metylowym lub etylowym kw,asu acetylooctowego lub benzoiloocto- wego.Nieoczekiwanie stwierdzono, ze 2-hydroksypiry- dony-6, zawierajace grupe^ f}-hydroksyetylowa w polozeniu 1 pierscienia — niezaleznie od rodzaju podstawników obecnych w czasteczce w poloze¬ niach 4 i 5 — latwo traca czasteczke wody ko¬ sztem grupy hydroksylowej w polozeniu 2 i grupy p-hydroksyetylowej w polozeniu 1, przy czym po- 10 15 26 25 30 wstaje pierscien dwuhydrooksazolowy skondenso¬ wany z pierscieniem pirydonu. W przypadku, gdy w polozeniu 5 poddawanej reakcji cyklizacji przez odwodnienie pochodnej pirydonu-6 o ogólnym wzo¬ rze 2 wystepuje grupa cyjanowa, a jako czyn¬ nika odwadniajacego i cyklizujacego uzywa sie kwasu siarkowego, jednoczesnie z odwodnieniem i cyklizacja zachodzi, w zaleznosci od stezenia uzytego kwasu siarkowego i temperatury — re¬ akcja hydrolizy grupy cyjanowej do grupy amino- karbonylowej lub wymiany grupy cyjanowej na atom wodoru, przy czym reakcja cyklizacji za¬ chodzi w pierwszej kolejnosci i zdecydowanie szyb¬ ciej od ewentualnej hydrolizy grupy cyjanowej Reakcji hydrolizy do grupy aminokarbonylowej lub atomu wodoru ulegaja takze powstale w wyniku cyklizacji pochodne l,2-dwuhydrooksazolo[2,3-a] pirydonu-3 zawierajace w polozeniu 4 grupe cy¬ janowa.Sposobem wedlug wynalazku pochodne l-/p-hy- droksyetylo/-2-hydroksypirydonu-6 o ogólnym wzo¬ rze 2, w którym symbole X i Y maja podane na wstepie znaczenia, poddaje sie reakcji cykli¬ zacji przez odwodnienie, z ewentualna jednoczesna hydroliza grupy cyjanowej do grupy aminokarbo¬ nylowej lub wymiana grupy cyjanowej na atom wodoru.Jako czynniki cyklizujace stosuje sie temperature powyzej 100°C, korzystnie w srodowisku rozpusz¬ czalników organicznych, ewentualnie z azeotropo- 114 359114 359 3 wym odpedzeniem wydzielajacej sie w reakcji wody lub kwas siarkowy o stezeniu powyzej 50 %. monohydrat albo kwasy polifosforowe. Proces cy- klizacji z jednoczesna hydroliza grupy cyjanowej do grupy aminokarbonylowej prowadzi sie w kwa¬ sie siarkowym o stezeniu nie nizszym, niz 80% lub w monohydracie w temperaturze powyzej 50°C, a proces cyklizacji z jednoczesna wymiana. grupy cyjanowej na atom wodoru — w 65—90% kwasie siarkowym w temperaturze powyzej 100UC Wynalazek ilustruja nastepujace przyklady, w których czesci i procenty oznaczaja czesci i pru- centy wagowe, a stopnie temperatury podano w stopniach Celsjusza.Przyklad I. Do 70 czesci monohydratu do¬ daje sie 'W temperaturze pokojowej 19,4 czesci l-yp-hydroksyetylo/-2-hydroksy-4-metylo-5-cyjano- pirydonu-6, ogrzewa calosc do temperatury 50— 55° i miesza w tej temperaturze okolo 16 godzin, Nastepnie mieszanine reakcyjna chlodzi sie do temperatury otoczenia i wylewa na 100 czesci lodu i 40 czesci wody, wkrapla do uzyskanej masy okolo 140, czesci 40% roztworu wodorotlenku so¬ dowego do uzyskania wartosci pH 4 i miesza okolc 4 godzin. Wytracony osad odsacza sie, przemywa zimna woda i suszy. Otrzymuje sie okolo 17 czesci surowego 4-aminokarbonylo-5-metylo-l,2-dwuhy- drooksazolo[2,3-a]pirydonu-3 o temperaturze top¬ nienia 230—232°. Analiza przekrystalizowanego z etanolu zwiazku otrzymanego sposobem opisanym w przykladzie I dala nastepujace wyniki: Dla zwiazku o wzorze C9H10N2O3 (mol = 194) otrzymano: C = 55,73%; H = 4,93%; N = 14,58% 'obliczono: C = 55,67%; H = 5,15%; N = 14,43% Przyklad II. Do 400 czesci o-dwuchloroben- zenu dodaje sie 19,4 czesci l-yp-hydroksyetylo/-2- -hydroksy-4-metylo-5-cyjanopirydonu-6 i ogrzewa calosc w temperaturze wrzenia okolo 3 godzin z jednoczesnym usuniecieciem azeotropowo wody.Nastepnie chlodzi sie mase do temperatury 20J, fitruje wytracony osad, przemywa na saczku zim¬ nym acetonem i suszy. Otrzymuje sie 12,5 czesci 4-cyjano-5-metylo-l,2-dwuhydrooksazolo[2,3-aJ- -pirydbnu-3 o temperaturze topnienia 263—265°.Dla zwiazku o sumarycznym wzorze C9H8N202 (mol = 176) otrzymano: C = 61,52%; H = 4,44%; N = 16,01% obliczono: C = 61,36%; H = 4,54%; N= 15,91% Przyklad III. Do 70 czesci monohydratu do¬ daje sie w temperaturze pokojowej 21,2 czesci l-yp-hydroksyetylo/-2-hydroksy-4-metylo-5-amino- karbonylopirydonu-6 i miesza calosc w temperatu¬ rze 50—55° do zaniku reakcji ze zwiazkiem dwu- azoniowym p-nitroaniliny (produkty cyklizacji nie sprzegaja ze zwiazkami dwuazoniowymi). Nastepnie mieszanine reakcyjna wylewa sie na 100 czesci lo¬ du i 40 czesci wody, wkrapla do uzyskanej masy okolo 140 czesci 40% roztworu wodorotlenku so¬ dowego do uzyskania wartosci pH 4 i miesza okolo 4 godzin. Wytracony osad odsacza sie, przemywa zimna woda i suszy. Otrzymuje sie okolo 17,2 czesci 4-aminokarbonylo-5-metylo-l,2-dwuhydro- aksazolo-[2,3-a]pirydonu-3 o temperaturze topnie¬ nia 230—232", opisanego w przykladzie I.Przyklad IV. Do 70 czesci monohydratu do- 4 daje sie w temperaturze pokojowej 25,6 czesci l-/p-hydroksyety!o/-2-hydroksy-4-fenylo-5-cyjano- pirydonu-6 i miesza calosc w temperaturze poko¬ jowej do zaniku reakcji ze zwiazkiem dwuazonic- 5 wym p-nitroaniliny. Nastepnie mieszanine reakcyj¬ na wylewa sie na 100 czesci lodu i 40 czesci wody: wKrapla do uzyskanej masy stezony roztwór wody amoniakalnej do uzyskania wartosci pH 4—5 i miesza do calkowitego Wykrystalizowania pro- 10 duktu. Wytracony osad odsacza sie, przemywa zimna woda i suszy. Otrzymuje sie okolo 19 czesci surowego 4-aminokarbonylo-5-fenylo-l,2-dwuhydro- oKsazolo[2,3-a]pirydonu-3. Produkt przekrystalizo- wany z etanolu posiada temperature topnienia 15 108—203°. Analiza zwiazku otrzymanego sposobem opisanym w przykladzie IV dala nastepujace wy¬ niki: Dla zwiazku o wzorze C14H10N2O2 (mol = 238,25) . otrzymano: C = 70,63%; H = 4,10%; N = 11,81% 20 obliczono: C = 70,58%; H = 4,23%; N = 11,76% Przyklad V. Do 100 czesci 80% kwasu siarko¬ wego dodaje sie w temperaturze pokojowej 19,4 czesci l-yip-hydroksyetylo/-2-hydroksy-4-metylo-5- -cyjanopirydonu-6, ogrzewa calosc do temperatury 25 135—140° i miesza w tej temperaturze w ciagu 16—18 . godzin. Nastepnie mieszanine reakcyjna chlodzi sie do temperatury otoczenia i wylewa na- 150 czesci lodu, wkrapla do uzyskanego roz¬ tworu 40% roztwór wodorotlenku sodowego do 30 uzyskania wartosci pH 4—5 i pozostawia do odsta¬ nia. Wytracony olej o brunatnym zabarwieniu oddziela sie i przemywa przez wytrzasanie z zim¬ na woda. Oddzielony produkt rozpuszcza sie w 70 czesciach acetonu i filtruje z weglem aktyw- 35 nym. Acetonowy roztwór odparowuje sie pod próz¬ nia w temperaturze 40—50°. Otrzymuje sie okolo 10,6 czesci 5-metylo-l,2-dwuhydrooksazolo[2,3-a]pi- rydonu-3 o temperaturze topnienia 110—111°. Ana¬ liza zwiazku otrzymanego sposobem opisanym w 40 przykladzie V dala nastepujace wyniki: Dla zwiazku o wzorze 1, w którym X = H, a Y = CH3 (mol = 151,16) otrzymano: C = 63,65%; H = 5,96%; N = 9,31% obliczono: C = 63,56%; H = 6,00%; N—9,27% 45 Przyklad VI. Postepuje sie sposobem opisa¬ nym w przykladzie V, przy czyni zamiast 19,4 cze¬ sci l-yp-hydroksyetylo/-2-hydroksy-4-metylo-5-cyja- nopirydonu-6 uzywa sie 21,2 czesci l-/|j}-hydroksy- etylo/-2-hydroksy-4-metylo-5-aminokarbonylopiry- 50 donu-6 lub 19,4 czesci 4-aminoklarbonylo-5-metylo- -l,2-dwuhydrookazolof2,3-a]pirydonu-3. Otrzymuje sie okolo 11 czesci 5-metylo-l,2-dwuhydrooksazo- lo(2,3-a]pirydonu-3. Porównanie uzyskanego pro¬ duktu na drodze analizy chromatograficznej ze 55 zwiazkiem otrzymanym sposobem opisanym w przykladzie V, wykazuje zgodnosc Rf obu tych po¬ laczen, a mieszanina uzyskanego produktu ze zwiazkiem otrzymanym sposobem opisanym w przykladzie V, nie wykazuje depresji temperatury 60 topnienia w porównanui z temperatura topnienia zwiazku otrzymanego sposobem opisanym w przy¬ kladzie V.Zastrzezenia patentowe g5 1. Sposób otrzymywania nowych pochodnych114 359 l,2-dwuhydrooksazolo[2,3-a]pirydonu-3 o ogólnym wzorze 1, w którym X oznacza atom wodoru lub grupe aminokarbonylowa albo cyjanowa, a Y ozna¬ cza grupe metylowa lub fenylowa, znamienny tym, ze pochodna pirydonu o ogólnym wzorze 2, w któ¬ rym symbole maja podane wyzej znaczenia, pod¬ daje sie reakcji cyklizacji poprzez odwodnienie, z ewentualna jednoczesna hydroliza grupy cyjano¬ wej do grupy aminokarbonylowej lub wymiana grupy cyjanowej na atom wodoru. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako czynniki cyklizujace stosuje sie temperature powyzej 100°C, kwas siarkowy powyzej 50%, mono¬ hydrat albo kwasy polifosforowe. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze proces cyklizacji i jednoczesnej hydrolizy grupy cyjanowej do grupy aminokarbonylowej prowadzi sie w kwasie siarkowym o stezeniu nie nizszym, niz 80% lub w monohydracie w temperaturze po¬ wyzej 50°C. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze proces cyklizacji i jednoczesnej wymiany grupy cyjanowej na atom wodoru prowadzi sie w 65 — 90% kwasie siarkowym w temperaturze powyzej 100°C.CH2CH20H wzór2 t PL