Przedmiotem wynalazku jest uklad zabezpiecze¬ nia nadnapiectiowego pradnic pradu stalego, zwla-. szcza pradnic lotniczych.W dotychczasowych rozwiazaniach sieci elektro¬ energetycznych samolotów, stosowano zabezpiecze¬ nia zbuidowame na przekaznikach elektromagne¬ tycznych. Przykladem rozwiazania zabezpieczenia nadnapieciowego na przekaznikach jest uklad przedstawiony w ksiazce Morozovskij i im. „Siste- my eiletotrosnabzenda letaitielnych aparatów", Wy¬ dawnictwo „Maszinostrojenie" — Moskwa 1973 r. sitr. 356. Z analizy -dzialania ukiladai wynika, iz czas zadzialania zabezpieczenia jeisit zbyt dlugi. Spo¬ wodowane jest to zastosowaniem przekazników elektromagnetycznych, których stale czasowe sa duze. Dlugi czas zadzialania zabezpieczenia, po¬ zwala na iniedopuszczalne podwyzszenie sie napie¬ cia, co* moze prowadzic do uszkodzenia niektórych odbiorników energii przylaczonych do sieci elek¬ troenergetycznej samolotu.W innym znanym ukladzie (zgloszenie patento¬ we Nr P 173154) zasadniczym elementem jest kon- taktron, Iktórego styki polaczone sa szeregowo z cewka przekaznika posredniczacego, ' sterujacego czlonem wykonawczyim. Uzwojenie nawiniete na. kontalfetronie Jkontroluije wartosc napiecia wyjscio¬ wego.pradnicy i; w pr^y(padJk(Ui jego wzrostu wy¬ twarza stx-uimiler\ imai^efyiczn^ ipofczebny do, zam- knieciaj .sijnkow Ikonli^r^riiL CE^d^wo^a wad£ uOdao^ |jest f)ralk' c^onu Jop6^Lada•C'egó, dzialanie zabezpieczenia, przez co jest on ibardzo czuly na krótkotrwale skoki napiecia,, co 'prowadizi do nie¬ pozadanych zadizialaft w czasie normalnej tpracy ¦sieci elektroenergetyczne/j samolotu.Ceiem wynalazku, bylo taikie zamodelowanie u-. kladu aby mozliwe bylo dopasowanie charakte¬ rystyki napieciowoczasowaj do odpowiednich wy¬ magan przy zachowaniu duzej% niezawodnosci ukladu.Uklad zbudowano w oparciu o zasade pracy pirzerzutnika bistabalnego zawierajacy tranzystor wykonawczy sterujacy przekaznikiem.Wedlug wynalazku baza tranzystora wykonaw¬ czego polaczona jest z jednym z biegunów zródla zasilania poprzez rezystor, a z dr-ugim biegunem — poprzez polaczone szeregowo rezystor, uklad dwóch równolegle polaczonych tranzystorów ste¬ rujacych a diode Zenera. Baza jednego z tranzy¬ storów sterujacych polaczona jest z dzielnikiem napiecia, zas baza drugiego tranzystora sterujace¬ go, polaczona.jest z innym dzielnikiem napiecia, a ponadto — z .drugim z biegunów zródla zasila¬ nia poprzez kondensator i poprzez szeregowo po¬ laczone rezystor i uzwojenie przekaznika. Oba dzielniki napiecia wlaczone sa pomiedzy bieguny ¦*¦ zródla zasilania, "'.'•_" Pierwszy, z tranzystorów / sterujacych wraz z dzielnikiem napiecia stanowii czlon (natychmiasto¬ wego dzdkljania, uruchamiajacy caly uklad'w przy- 39 padlcu pojawienia sie impulsu napieciowego o du- 10 15 20 29 114 306114306 3 zej stromosci przekraczajacego wartosc dopuszczal¬ na napiecia pradniicy, natomiast drugi tranzystor sterujacy wraz z dizielnikiem oraz kondensatorem stanowi czlon opóznionego (dzialania reagujacy na powolne podwyzszenia napiecia. Czlon opóznione¬ go dzialania zabezpiecza uklad przed zadzialaniem w przypadku pojaiwieniia sie krótkotrwalych na¬ piec przekraczajacych wartosc dopuszczalna. Dio¬ da Zenera wlaczona szeregowo z polaczonymi rów¬ nolegle tranzystorami stanowi napiecie odniesienia dila calego ukladu i okresla miin'imalna wartosc napiecia przy którym caly uklad zaczyna dzialac.Przekaznik w zaleznosci od rozwiazania moze przerywac .obwód wzbudzenia pradnicy, powodo¬ wac otwarcie stycznika glównego sieci, badz tez w przypadku alternatora — zwierac obwód wyj¬ sciowy. Charakterystyka napiecicwo-czasowa opi¬ sanego ukladu jest tak uksztaltowana, ze przy gwaltownych wzrostach napiecia,uklad dziala na¬ tychmiast, natomiast w przypadku chwilowych, niewielkich wzrostów napiecia sieci, wynikajacych z jej charakteru pracy, uklad dziala z pewnym opóznieniem nie zaklócajac pracy sieci elektro¬ energetycznej samolotu przypadkowymi zadziala- niiaimi.Istota wynalazku jest przedstawiona w przy¬ kladzie wykonania na rysunku przedstawiajacym schemat ideowy urzadzenia.Uklad zabezpieczenia nadnapieoiowego sklada sde z przerzuitnika bistabiilnego zbudowanego na tranzystorach wykonawczym Tl oraz sterujacych T2 i T3, przy czym tranzystory sterujace T2 i T3 polaczone sa równolegle. Polaczone emitery tran¬ zystorów sterujacych T2 i T3 przylaczone sa do bieguna ujemnego pradnicy poprzez diode Zene¬ ra D, natomiast kolektory — poprzez dzielnik na¬ piecia skladajacy sde z rezystorów R6 i R7 do bie¬ guna dodaitoiego. Punkt wspólny rezystorów R6 i R7 przylaczony jest do bazy tranzystora wyko¬ nawczego Tl. Emiter tranzystora wykonawczego Tl przylaczony jest do bieguna dodatniego prad¬ nicy, zas kolektor poprzez cewke przekaznika P do bieguna ujemnego. Pomiedzy dodatni i ujem¬ ny biegun pradnicy przylaczono dzielnik napiecia skladajacy sie z rezystorów Rl i R2. Punkt wspól¬ ny rezystorów Rl i R2 przylaczony jest do bazy tranzystora sterujacego T2, oraz poprzez rezystor R5 do kolektora tranzystora wykonawczego Tl.Pomiedzy baze tranzystora sterujacego T2 a bie¬ gun prajdnicy wlaczono kondensator C. Pomiedzy dodatni i ujemny biegun pradnicy wlaczono dziel¬ nik napiecia zlozony z rezystorów R3, R4, których punkt wspólny polaczono z baza tranzystora ste¬ rujacego T3.Napiecie pradnicy Upr podawane jest poprzez dzielnik napiecia skladajacy sie z rezystorów Rl, R2 i R5 oraz cewki przekazndka P na baze tran¬ zystora sterujacego T2. Dioda Zenera D umieszczo¬ na w obwodzie emiterów tranzystorów steruja¬ cych 112 i T3, daje napjiecie odniesienia; z którym porównywane jest napiecie bazy tranzystora ste¬ rujacego T2. Dioda Zenera D oraz dzielnik napie¬ cia Rl, R2 i R5 oraz cewka przekaznika P dobra¬ ne sa w ten sposób, ze podczas normalnej pracy ukladu napiecie podawane z dzielnika na baze 4 tranzystora sterujacego T2 jest nizisze od napiecia odniesienia diody Zenera D, wobec tego prad ba¬ zy tranzystora sterujacego T2 nie plynie — uklad pozostaje niepabudzony. W przypadku, gdy napie- 5 oie pradnicy Upr wzrosnie powyzej dopuszczalnej wartosci, napiecie na baizie tranzystora sterujace¬ go T2 przekroczy wartosc napiecia odniesienia dio¬ dy Zenera D, a nastepnie w obwodzie bazy tran¬ zystora sterujacego T2 popftynie iprad, który wy- l0 steruje tranzystor sterujacy T2. Prad plynacy w obwodzie emiiternkolektor tranzystora sterujacego T2 powoduje zmiane potencjalu bazy tranzystora wykonawczego Tl i jego czesciowe wysterowanie..Tranzystor wykonawczy Tl zaczyna przewodzic, 15 wzrastajacy potencjal jego kolektora podawany jest poprzez rezystor R5 na baze tranzystora ste¬ rujacego T2 i powoduje jego dalsze wysterowanie.Proces ten powoduje lawinowe wysterowanie' az do nasycenia tranzystorów wykonawczego Tl orafc 20 sterujacego T2. Pra/d plynacy w obwodze emiter — kolektor tranzystora wykonawczego Tl powo¬ duje zadzialanie przekaznika P. Tranzystor steru¬ jacy T2 wraz z rezystorami Rl, R2 i R5, cewka przekaznika P oraz kondensatorem C stanowia- 25 czlon opóznionego dzialania, eliminujacy przypad¬ kowe zadzialanie ukladu w czasie krótkotrwalych przepiec laczeniowych.Wartosc tego opóznienia mozna dowolnie regu¬ lowac poprzez zmiane pojemnosci kondensatora 30 C, lub wartosci rezystorów Rl, R2 i R5. Czlon natychmiastowego dzialania skladajacy sie z tran¬ zystora sterujacego T3 i dzielnika napiecia R3 i R4, zabezpiecza siec elektroenergetyczna przed pojawieniem sie szybkozmiennego napiecia prze¬ je kraczajacego górna dopuszczalna wartosc napieoia..Dzielnik ten dobrany jest tak, ze napiecie bazy tranzystora sterujacego T3 osiaga wartosc napie¬ cia odniesienia diody Zenera D, przy napieciu równym górnej wartosci dopuszczalnej. Przy na- 40 pieciach nizszych tranzystor sterujacy T3 pozosta¬ nie nie pobudzony. W przypadku, gdy w sieci po¬ jawi sie stromy impuls napiecia przekraczajacy górna wartosc dopuszczalna, to znaczy gdy czlon opóznionego dzialania nie zdazy jeszcze zadzialac, i5 napiecie bazy tranzystora sterujacego T3, przekro¬ czy wartosc napiecia odniesienia diody Zenera D^ pojawi sie prad bazy, który wysteruje tranzystor sterujacy T3. Spowoduje to natychmiastowe, lawi¬ nowe wysterowanie tranzystora wykonawczego Tl,.M co z kolei powoduje zadzialanie przekaznika P.Zastrzezenie patentowe Uklad zabezpieczenia nadnapieciowego pradnic 55 pradu stalego, zwlaszcza pradnic lotniczych, wy¬ korzystujacy przerzutnikowy uklad bistabiilny za¬ wierajacy tranzystor wykonawczy sterujacy prze¬ kaznikiem, znamienny tym, ze baza tranzystora wykonawczego (Tl) polaczona jest z jednym z bie- u gunów zródla zasilania poprzez rezystor (Jt7), a z drugim biegunem poprzez polaczone szeregowo rezystor (R6), uklad dwóch równolegle polaczo¬ nych tranzystorów sterujacych (T2 i T3) i diode- Zenera (D), przy czym baza jednego z fcranzysto- w rów sterujacych (T3) polaKszona jest z dzielnikiem114 306 napiecia (R3 i R4), z.as ibaza drugiego tranzystora sterujacego (T2) polaczona jest z dzielnikiem na¬ piecia (Rl i R2), a ponadto — z drugim z biegu¬ nów zródla zasilania poprzez kondensator (C) i poprzez szeregowo polaczone rezystor (R5) i u- zwojenie przekaznika (P), natomiast dzielniki na¬ piecia (Rl i R2 oraz R3 i R4) wlaczone sa mie¬ dzy bieguny zródla zasilania. ttP PL