Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania nowych pochodnych estrowych celulozy o ogólnym wzorze 1, w którym X stanowi reszte estru grupy karboksylowej i 3-chloro-2-hydroksypropanolu-l o wzorze 2 i ewentualnie grupe hydroksymetylowa.Dotychczas nie jest znany sposób otrzymywania nowych pochodnych estrowych celulozy o ogólnym wzo¬ rze 1, w którym X ma wyzej podane znaczenie.Natomiast znane sa sposoby otrzymywania takich pochodnych celulozy typu estrowego jak azotan celu¬ lozy, octan celulozy, maslan celulozy i ksantogenian celulozy. Azotan celulozy otrzymuje sie w wyniku reakcji kwasu azotowego z celuloza. Octan celulozy lub maslan celulozy otrzymuje sie przez dzialanie kwasu octowego lub maslowego na celuloze. Ksantogenian celulozy otrzymuje sie przez dzialanie na alkaliceluloze dwusiarczkiem wegla.Zasadnicze wady wyzej wyminionych estrów celulozy to mala odpornosc na dzialanie czynników agre¬ sywnych, niemozliwosc dalszego ich sieciowania oraz palnosc, wynikajaca z braku aktywnego atomu wodoru.Istota wynalazku polega na tym, ze karboksyceluloze o zawartosci 2-30% grup karboksylowych, korzy¬ stnie 12-14%, poddaje sie reakcji z epichlorohydryna gliceryny w obecnosci trójetyloaminy lub 2-etylokapronia- nu cyny wzglednie ich mieszaniny w srodowisku rozpuszczalnika, przy czym na 1 mol karoksycelulozy stosuje sie 0,1-6 moli epichlorohydryny gliceryny, korzystnie 1 mol, 0,0003-0,1 mola trójetyloaminy lub 2-etylokapro- nianu cyny wzglednie ich mieszaniny, korzystnie 0,2 mola, a jako rozpuszczalnik stosuje sie dwumetyloformamid lub dwumetylosulfotlenek lub dwumetyloacetamid lub czterowodorofuran, korzystnie dwumetyloformamid, wziety w ilosci potrzebnej do wytworzenia f*-40%^owej zawiesiny karboksycelulozy, natomiast reakcje prowadzi sie w temperaturze 353—423 K, korzystnie 393 K, az do przereagowania grupy epoksydowej, w wyniku czego otrzymuje sie nowe pochodne estrowe celulozy o ogólnym wzorze 1, w którym X stanowi reszte estru grupy karboksylowej i 3-chloro-2-hydroksy-propanolu-l o wzorze 2 i ewentualnie grupe hydroksymetylowa.Zasadnicza korzyscia wynikajaca ze stosowania sposobu wedlug wynalazku jest otrzymywanie nowych pochodnych estrowych celulozy o ogólnym wzorze 1, które dzieki zawartosci aktywnych atomów wodorowych2 113 337 nadaje sie do dalszej modyfikacji. Obecnosc w nim atomów chloru polepsza odpornosc na dzialanie chemikaliów i nadaje wlasnosci samogasnace.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladach wykonania.Przyklad I. W trójszyjnej kolbie o pojemnosci 250 cm3, zaopatrzonej w chlodnice zwrotna zamknie¬ ta rurka szklana z chlorkiem wapnia, mieszadlo, wkraplacz i termometr, umieszcza sie 6,76 g (0,02 mola)karbo- ksycelulozy o zawartosci 12-14% grup karboksylowych co stanowi jedna grupe karboksylowa w celobiozie, a nastepnie wprowadza sie 150 cm3 dwumetyloformamidu i 0,3 g (0,03 mola) trójetyloaminy jako katalizatora, po czym calosc termostatuje sie w temperaturze 393 K. Nastepnie dodaje sie 1,85 g (0,02 mola) epichlorohydry- ny gliceryny malymi porcjami z wkraplacza, po czym reakcje prowadzi sie przez 4 godziny, a w koncowym etapie oznacza sie zawartosc grup epoksydowych. Otrzymany ester karboksycelulozy 3-chloro-2-hydroksy-propa- nolu-1 wytraca sie alkoholem metylowym i suszy przy uzyciu prózni. Wlasnosci powlok z tego estru sa nastepu¬ jace, a mianowicie, zawartosc chloru — 8,11%, lepkosc 2% roztworu w DMF w temperaturze 293 K - 0,145 Pa.s, wytrzymalosc na zrywanie wMPa — 0,373, wydluzenie w% - 4,11, udarnosc w MJ/m2 — 1,96, tlocznosc w mm - 4,46, twardosc wzgledem szkla - 0,48.Przyklad II. W kolbie jak w przykladzie I umieszcza sie 7,04 g (0,02 mola) karboksycelulozy o za¬ wartosci 22-25% grup karboksylowych co stanowi dwie grupy karboksylowe w celobiozie, a nastepnie wprowa¬ dza sie 150 cm3 dwumetyloacetamidu, 0,3 g (0,03 mola) trójetyloaminy i 0,1 g (0,0003 mola) 2-etylokapronianu cyny, po czym w temperaturze 393 K wprowadza sie 3,70 g (0,04 mola) epichlorohydryny gliceryny. Reakcje prowadzi sie przez 4 godziny. Po wytraceniu i wysuszeniu jak w przykladzie I otrzymuje sie ester karboksycelu¬ lozy 3-chloro-2-hydroksy-propanolu-l. Wlasnosci powlok z tego estru sa nastepujace, a mianowicie, zawartosc chloru - 12,83%, lepkosc 2% roztworu w DMF w temperaturze 293 K - 0,71 Pa.s, wytrzymalosc na zrywanie wMPa - 0,173, wydluzenie w% — 1,13, udarnosc w MJ/m2 - 0,790, tlocznosc w mm - 2,21, twardosc wzgledem szkla - 0,58.Przyklad III. Postepujac jak w przykladzie I z ta róznica, ze zamiast dwumetyloformamidu stosuje sie jako srodowisko reakcji dwumetylosulfotlenek, otrzymuje sie ester karboksycelulozy 3-chloro-2-hydroksy- propanolu-1.Przyklad IV. Postepujac jak w przykladzie II z ta róznica, ze zamiast dwuetyloacetamidu stosuje sie jako srodowisko reakcji czterowodorofuran, otrzymuje sie ester karboksycelulozy 3-chloro-2-hydroksy-propano- lu-1.Zastrzezenie patentowe Sposób otrzymywania nowych pochodnych estrowych celulozy o ogólnym wzorze 1, w którym X stanowi reszte estru grupy karboksylowej i 3-chloro-2-hydroksy-propanolu-l o wzorze 2 i ewentualnie grupe hydroksylo- metylowa, znamienny tym, ze karboksyceluloze o zawartosci 2-30% grup karboksylowych, korzystnie 12-14%, poddaje sie reakcji z epichlorohydryna gliceryny w obecnosci trójetyloaminy lub 2-etylokapronianu cyny wzglednie ich mieszaniny w srodowisku rozpuszczalnika, przy czym na 1 mol karboksycelulozy stosuje sie 0,1-6 moli epichlorohydryny gliceryny<, korzystnie 1 mol, 0,0003-0,1 mola trójetyloaminy lub 2-etylokapronia¬ nu cyny wzglednie ich mieszaniny, korzystnie 0,2 mola, a jako rozpuszczalnik stosuje sie dwumetyloformamid lub dwumetylosulfotlenek lub dwumetyloacetamid lub czterowodorofuran, korzystnie dwumetyloformamid, wziety w ilosci potrzebnej do wytworzenia l-40%owej zawiesiny karboksycelulozy, korzystnie 4%-owej, nato¬ miast reakcje prowadzi sie w temperaturze 353-423 K, korzystnie 393 K, az do przereagowania grupy epoksydo¬ wej.113 337 Wzór 1 wzór 2 X = -CO-0-CH2-CH-CH2Cl OH PL