Przedmiotem wynalazku jest sposób kucia wy¬ korbien. Przedmiotem wynalazku jest tez urzadze¬ nie kuznicze, przeznaczone do ikucia wykorbien, zwlaszcza walów korbowych i podobnych ksztaltek.Znany jest sposób ksztaltowania wykorbien po¬ legajacy na speczaniu z dwu stron odcinka preta z równoczesnym wyginaniem czesci srodkowej tego odcinka.Przy uzyciu tego znanego sposobu nie mozna u- ksztaltowac wykorbien majacych wydatne wystepy na ramionach korb od strony czopów glównych wa¬ lu. Tego rodzaju wystepy uzyskiwano dotychczas przez toczenie pretu wyjsciowego w miejscach, któ¬ re w gotowym wyrobie mialy stanowic czopy glów¬ ne i czopy korbowodowe. Toczenie takie podnosi koszt obróbki i jest przyczyna strat materialu. Po¬ nadto w czesci toczonej nastepuje przecinanie wló¬ kien metalu, co ma negatywny wplyw na wlasci¬ wosci wytrzymalosciowe gotowej odkuwki. Sposród urzadzen do kucia walów korbowych na prasach, metoda polegajaca na speczaniu i wyginaniu preta znane sa takie, w których ruch suwaka prasy prze¬ twarzany jest za posrednictwem przegubowych laczników* na poprzeczny do niego ruch matryc spe- czajacych. Jedne konce tych laczników sa ulozysko- wane w glowicy polaczonej z suwakiem prasy, a drugie ich konce sa ulozyakowane na oprawach matryc speczajacych powyzej plaszczyzny ich po¬ dzialu.Z polskiego opisu patentowego nr 50 684 znane 10 15 25 30 jest na przyklad urzadzenie wyzej opisanego ro¬ dzaju, charakteryzujace sie tym, ze dolne konce przegubowych laczników sa ulozyskowane w gór¬ nych matrycach speczajacych ponad plaszczyzna podzialu tych matryc. Laczniki te maja szerokosc zblizona do szerokosci matryc.Takie rozwiazanie konstrukcyjne wykazuje te wa¬ de, ze na skutek ulozysikowania dolnych konców laczników tylko z jednej strony plaszczyzny podzia¬ lu matryc powstaje podczas pracy urzadzenia mo¬ ment pary sil, który powoduje nierównomierne ob¬ ciazenie poszczególnych laczników. Na skutek tego matryce maja tendencje do „wywracania sie". Wia¬ domo przy tym, ze w urzadzeniach tego rodzaju wielkosc mozliwej do uzyskania sily speczajacej wzrasta wraz ze wzrostem kata pochylenia laczni¬ ków. W miare wzrostu kata pochylenia laczników wzrasta jednak tez róznica pomiedzy obciazeniami przenoszonymi przez poszczególne laczniki, a zatem wzrasta tez wartosc wyzej opisanego momentu pary sil powodujacego „wywracanie matryc".Ponadto w urzadzeniu wedlug polskiego opisu pa¬ tentowego 50 684 górne konce przegubowych lacz¬ ników sa oparte tylko o dolna powierzchnie glowi¬ cy, co z kolei jest przyczyna nieosiowego jej roz¬ ciagania podczas pracy. Powstaje wiec moment gna¬ cy. Jest to niekorzystne dla wytrzymalosci konstru¬ kcji.W urzadzeniach tego rodzaju wyginanie speczanego preta moglo byc dokonywane tylleo w jednym kie- )12 203112 203 3 4 runku. Zadaniem wynalazku jest opracowanie spo¬ sobu plastycznej obróbki pozwalajacej na uksztal¬ towanie wykorbien majacych wydatne wystepy na ramionach korb po stronie czopów glównych walu.Wedlug wynalazku zadanie to rozwiazane zosta¬ lo w ten sposób, ze w pierwszej fazie ksztaltowania wykorbien prowadzi sie wstepne apeczanie odcinka preta z równoczesnym poprzecznym przesadzaniem jego czesci srodkowej w kierunku poprzecznym do kierunku sil speczajacych, po czym w drugiej fa¬ zie ksztaltowania prowadzi sie dalsze speczanie tego odcinka preta z równoczesnym wyginaniem srod¬ kowej jego czesci w kierunku przeciwnym do kie¬ runku przesadzania wstepnego. Znany z dotychcza¬ sowych metod wytwarzania korb zabieg dwustron¬ nego speczania odcinka preta z równoczesnym wy¬ ginaniem jego czesci srodkowej tworzacej czop korbowodowy, jest w sposobie wedlug wynalazku poprzedzony zabiegiem wstepnego speczania tego odcinka preta, z równoczesnym przesadzaniem je¬ go czesci srodkowej w kierunku przeciwnym do kierunku ostatecznego wyginania korby. Wstepne speczanie odcinka preta polaczone z przesadzaniem jego czesci srodkowej pozwala na uzyskanie w dal¬ szej fazie kucia dowolnie dlugich wystepów ramion korb po stronie czopów glównych.W sposobie wedlug wynalazku korzystnie jest po¬ laczyc zabieg przesadzania, odbywajacy sde w pier¬ wszej fazie ksztaltowania wykorbienia, z zabie¬ giem przepychania tego odcinka preta, który jest przeznaczony na utworzenie czopa korbowodowego.W trakcie tego przepychania material przeznaczony na czop korbowodowy zmniejsza wymiar prze¬ kroju poprzecznego slizgajac sie po powierzchni wy¬ kroju widlascie uksztaltowanego wyginaka. Mate¬ rial jest wiec wciskany w glab widlastego wykroju wykonanego w wyginaku. W czasie wypelnienia i po wypelnieniu wykroju wyginaka nastepuje zgniatanie tej czesci srodkowej ksztaltowanego od¬ cinaka preta. Przepychanie powoduje zwezanie prze¬ kroju w kierunku poziomym, natomiast zgniatanie zmniejsza wymiar przekroju w kierunku pionowym.Przepychanie i zgniatanie pozwalaja na odkucie czopa korbowodowego o sredniej mniejszej niz sre¬ dnica czopów glównych. Ciaglosc wlókien zostaje przy tym w wyrobie zachowana. Sposób wedlug wynalazku moze byc realizowany w róznych zna¬ nych urzadzeniach po pewnym przystosowaniu ich oprzyrzadowania lub narzedzi. Tak wiec na przy¬ klad sposób ten mozna zrealizowac przy uzyciu urzadzenia znanego z polskiego opisu patentowego 51 348 po odpowiednim zmodyfikowaniu jego wygi¬ naka i podkowadla.Do realizowania sposobu wedlug wynalazku na¬ daje sie jednak szczególnie dobrze urzadzenie, któ¬ re iwchodzi równiez w zakres niniejszego patentu.W urzadzeniu tym — podobnie jak w znanych roz¬ wiazaniach — zastosowano pomiedzy glowica a pod¬ stawa dwie dzielone matryce, które mocuja kuty material i speczaja go przez wzajemne zblizanie sie tych matryc w kierunku poprzecznym do ruchu su¬ waka prasy. W strefie speczania pomiedzy czolo¬ wymi powierzchniami obydwu dzielonych matryc znajduje sie wyginak i kowadlo przeznaczone do ksztaltowania czopa korbowodowego ze speczanego materialu. Kazda z polówek matryc znajdujaca sie po jednej stronie plaszczyzny podzialu matryc jest oparta przegubowo o wychylne laczniki, które sa z kolei oparte o podstawe. Te polówki matryc sa 5 za pomoca zabieraków sprzegane z lozyskowanymi suwliwie polówkami matryc znajdujacymi sie po drugiej stronie plaszczyzny ich podzialu. W powyz¬ szej konstrukcji zastosowano wedlug wynalazku skosne prowadnice ustawione zbieznie w kierunku kowadla. Na tych prowadnicach sa oparte te po¬ lówki matryc, które sa zabierakami sprzegane z po¬ lówkami matryc ulozyskowanymi na przegubowych lacznikach. W urzadzeniu wedlug wynalazku kowa¬ dlo ma dwie powierzchnie robocze wzajemnie wy¬ mienne w czasie ksztaltowania wykorbienia.Korzystne jest, jezeli dwie powierzchnie robocze kowadla sa zrealizowane przez wyposazenie tego kowadla w obejmowalnie z nim polaczone wstepne podkowadlo.Ksztaltowanie odkuwki oraz jej wyjmowanie z urzadzenia ulatwia sciagacz, który obejmuje z dwu stron wyginak. Sciagacz ten jest zaopatrzony w ma¬ trycowe wykroje, które sluza do ksztaltowania ra¬ mion wykorbienia od strony czqpów glównych.Niepozadanych naprezen w konstrukcji urzadze¬ nia mozna uniknac, jezeli wewnetrzne przegubowe laczniki, usytuowane blizej strefy speczania, maja dolne lozyskowania oparte o wystepy w dolnej cze¬ sci belki o zarysie podwójnej litery T, która sta¬ nowi podstawe urzadzenia. Górne lozyskowania tych wewnetrznych laczników znajduja sie na dolnej ma¬ trycowej obudowie ponizej plaszczyzny podzialu matryc. Skrajnie przegubowe laczniki, usytuowane dalej od strefy speczania, maja dolne lozyskowania oparte o wystepy w górnej czesci dwuteowej belki stanowiacej podstawe, a drugie lozyskowania tych skrajnych laczników znajduja sie na dolnej matry¬ cowej obudowie powyzej plaszczyzny podzialu ma¬ tryc. Przy takiej konstrukcji belka podstawy nie podlega gieciu a jedynie silom rozciagajacym ja, a na obudowy matrycowe nie dziala jakikolwiek moment pary sil powodujacy ich wywracanie. Sily dzialaja¬ ce na laczniki sa przy tym mniej wiecej równomier¬ nie rozlozone. W urzadzeniu wedlug wynalazku we¬ wnetrzne przegubowe laczniki maja ksztalt widla- sty, przy czym ich ramiona obejmuja z boku dolna matrycowa obudowe. Zastosowanie widlastego lacz¬ nika zamiast lacznika jednolitego stosowanego w konstrukcji wedlug polskiego opisu patentowego Nr 506 84 pozwolilo przyblizyc punkt lozyskowania do powierzchni podzialu matryc. Jest to szczególnie korzystne w przypadku urzadzenia do kucia walów korbowych z dwóch powodów: — pozwala na zmniejszenie wysokosci urzadzenia i na równomier¬ ne obciazenie laczników.Przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynala¬ zku uwidoczniono na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia je w stanie otwartym bez wkladek na¬ rzedziowych, w widoku z boku, czesciowo w prze¬ kroju pionowym podluznym, fig. 2 — to urzadzenie w stanie zamknietym na koncu suwu roboczego, fig. 3- — fragment tego urzadzenia w przekroju wzdluz linii J—J na fig. 2, fig, 4 — urzadzenie wedlug fig. 1 i 2 w przekroju, przy czym lewa czesc rysunku przedstawia przekrój wzdluz linii G—G na 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60113203 S ft fig. 2, a prawa czesc rysunku — przekrój wzdluz linii F—F na fig. 1, fig. 5 — fragment urzadzenia w przekroju wzdluz linii H^-H na fig. 1, fig* 8—9 — wkladki narzedziowe stosowane w urzadzeniu wedlug fig. 1 i 2, w czterech kolejnych fazach ksztal¬ towania wykorbien, w przekroju pionowym podluz¬ nym, fig. lO-^lS —< te same wkladki i kuty mate¬ rial odpowiednio w przekrojach wzdluz linii A—A, B—B, C-^C, D—D na fig. 6—9, fig. 14^ wkladki narzedziowe wraz z wykonanym wykorbieniem po jego podniesieniu z matryc za pomoca sciagacza, w przekroju pianowym podluznym, a fig. 15 — te wkladki wraz z wykorbieniem w przekroju wzdluz littii E—E na fig. 14.Urzadzenie wedlug wynalazku przedstawione na fig. 1 i 2 sklada sie z dwóch zespolów — dolnego i górnego. Zespól doLny ma u podstawy dwie belki wzdluzne 1 polaczone ze soba za pomoca dystanso¬ wych srub. Belki te sa oparte na plycie 2. Kazda z belek 1 ma u góry dwa wystepy 1*, a u dolu dwa wystepy lte. O dolne wystepy lfc oparte sa dwie poprzeczne belki 3. Do kazdej z tych belek jest przymocowany lozyskowy walek 4. O ten walek jest oparty przegubowy lacznik 5 o ksztalcie wi- dlastym widocznym na fig. 5. Dolna powierzchnia lozyskowa tego lacznika jest wklesla — cylindry¬ czna, natomiast górne powierzchnie lozyskowe jego dwóch ramion 5a sa wypukle — walcowe. Lacznik 5 zabezpieczony jest za pomoca dwu ogniw 6 (fig. 3) przed odlaczeniem od walka 4. Ogniwa 6 maja postac nakladek, których wystepy wchodza w od¬ powiednie wybrania wykonane w laczniku 5 i wal¬ ku 4. O górne ramiona 5a przegubowego lacznika oparta jest dolna matrycowa obudowa 7. Powierz¬ chnia oparcia obudowy 7 o lacznik 5 znajduje sie ponizej plaszczyzny podzialu matryc. Obudowa 7 jest za pomoca trzpienia 8 (fig. 5) zabezpieczona przed odlaczeniem sie od lacznika 5.Do dolnej matrycowej obudowy 7 jest powyzej plaszczyzny podzialu matryc przymocowany lozys¬ kowy walek 9. Analogiczny walek 10 oparty jest o górna powierzchnie belki 1 i jej górny wystep la.Pomiedzy walkami 9 i 10 znajduje sie przegubowy lacznik 11. W urzadzeniu wedlug fig. 1 i 2 kazda dolna matrycowa obudowa 7 jest wiec prowadzona na dwóch przegubowych lacznikach 11 i jednym widlastym laczniku 5 tworzac wraz z nimi i belka¬ mi 1 mechanizm równoleglowodowy. Do konców belek 1 sa przymocowane hydrauliczne silowniki 13, które za pomoca ciegien 14, przewijajacych sie przez krazki 12, sa polaczone z obudowami matry¬ cowymi 7. Sluza one do cofania obudów matryco¬ wych 7 do polozenia wyjsciowego, az do oparcia o zderzaki 15.Zespól górny urzadzenia sklada sie z dwóch glo¬ wicowych belek 16 polaczonych ze soba przy po¬ mocy dystansowych srub. Belki 16 maja dwie uko¬ sne slizgowe prowadnice 16», do których sa za po¬ moca listew 17 przymocowane suwliwie górne ma¬ trycowe obudowy 18. Obudowy te opieraja sie w po¬ lozeniu wyjsciowym o zderzaki 19. Górne matryco¬ we obudowy 18 posiadaja wystepy 18a pelniace role zabieraków, które w czasie ruchu roboczego opie¬ raja sie o wystepy 7a dolnej matrycowej obudowy.W ten sposób zrealizowane jest wzajemne sprze¬ ganie obudów f i 18 polówek matryc.W urzadzenie przedstawione na fig. X i 2 mon¬ tuje sie urzadzenia, których przykladowy zestaw 5 przedstawiono na fig. 6—13. W dolne obudowy ma¬ trycowe 7 mocuje sie matrycowe wkladki 20 a w górne obudowy matrycowe 18 mocuje sie wklad¬ ki 21. Do przytwierdzonej do plyty 2 obsady 22 mocuje sie wyginak 23. Do przytwierdzonej do glo- io wicowych belek 16 obsady 24 mocaje sie kowadlo 25 wraz z kowadlem wstepnym 26. Oprócz tych na¬ rzedzi przy kuciu walów wielokorbowych stosuje sie nieuwidocznione na rysunku wkladki, które ustalaja wlasciwy kat, o który sa w stosunku do 15 sasiednich skrecone poszczególne wykorblenia.Urzadzenie dziala w nastepujacy sposób. Przy otwartym urzadzeniu (jak na fig. 1) uklada sie na dolne matrycowe wkladki 26 przeznaczony do kucia nagrzany material 27, po czym uruchamia sie a* prase (na rysunku oznaczono stól prasy liczba 28, a suwak prasy liczba 29). W czasie suwu roboczego prasy górna matrycowa obudowa IB naciska na dolna matrycowa obudowe 7* Dzieki przegubowym lacznikom 5 i 11, których górne czesci sa odchylone 2* od pionu w kierunku pionowej plaszczyzny symetrii urzadzenia, oraz dzieki slizgowemu osadzeniu gór¬ nych obudów matrycowych 18 nastepuje wzajem¬ ne zblizanie prawych i lewych matryc w kierunku poziomym, co powoduje speczmnie znajdujacego sie a* pomiedzy nimi odcinka preta. Dzieki ukosnym pro¬ wadnicom 16a dla matrycowych obudów 18 w miare postepowania suwu roboczego podkowadlo wstepne 26 zbliza sie do osi obrabianego materialu 27, po¬ wodujac jego przesadzaniei ku dolowi w kierunku 3* wyginana 28. Czesc srodkowa przesadsanego mate¬ rialu jest przepychana do wnetrza wykroju wygi- naka 23. Wykrój ten zweza sie ku dolowi i jego dolna czesc ma szerokosc mniejsza od sredniej obra¬ bianego materialu. Powoduje to zwezanie przekro- 40 ju przepychanego odcinka w kierunku poziomym.Podczas wypelniania przekroju wyciecia wyginaka oraz po jego calkowitym wypelnieniu nastepuje w dalszej czesci suwu roboczego pionowe zgniata¬ nie materialu zawartego w wykroju. Zmniejsza to 45 pionowy przekrój tego materialu. Nadmiar mate¬ rialu wyplywa czesciowo na zewnatrz i wraz z ma¬ terialem speczanyra tworzy po obydwu bokach wy¬ ginaka zgrubienia 27a. W ten sposób powstaje przed- kuwka wykorblenia. Teraiz przerywa sie suw ro¬ so boczy prasy i po nieznacznym podniesieniu jej su¬ waka usuwa sie podkowadlo wstepne 26. Nastepnie ponownie uruchamia sie prase. W trakcie tego po¬ nownego suwu roboczego prasy nastepuje wygina¬ nie przedkuwki przez wyginak 23 w kierunku prze- 55 crwnym do kierunku przesadzania powodowanego uprzednio przez podkowadlo wstepne 26.Operacja ksztaltowania wykorblenia konczy sie z momentem oparcia sie dolnych obudów 7 matryc o belke 1. Ze zgrubien 27a materialu zostaly na ra- 00 mionach 33 wykorblenia uksztaltowane wydatne wystepy 33a wystajace poza zarys czopów glównych po stronie przeciwnej do korby. Wyjecie odkutego wykorblenia z wykroju wyginaka nastepuje przy powrotnym ruchu suwaka 29 prasy do góry po- 05 przez dzialanie sciagacza 80. Sciagacz ten obejmu-112 203 7 8 jacy z dwu stron wyginak 23 ma w czesci srodko¬ wej wykrój 31, sluzacy do ksztaltowania czesci ra¬ mion wykorbienia znajdujacych sie od strony czo¬ pów glównych. Sciagacz 30 jest za pomoca ciegien 32 polaczony z glowicowymi belkami16. 5 Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc stoso¬ wane do speczania z równoczesnym zgniataniem materialu w kierunku poprzecznym do kierunku speczania, jak równiez moze byc ono uzywane do kucia odkuwek o wydluzonym ksztalcie na prasach. 10 Zastrzezenia patentowe 1. Sposób kucia wykorbien, w którym odcinek preta poddaje sie obustronnie speczaniu z równo- 15 czesnym wyginaniem jego czesci srodkowej w kie¬ runku prostopadlym do kierunku apeczania, zna¬ mienny tym, ze podczas speczania przed wygina¬ niem czesci srodkowej speczanego preta przesadza sie ja wstepnie w kierunku przeciwnym do zamie- 20 rzonego kierunku wyginania. 2. Sposób kucia wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze w trakcie wstepnego przesadzania przepycha sie srodkowa czesc kutego odcinka preta do widlastego wykroju o szerokosci mniejszej niz srednica wyj- ** sciowa preta. 3. Sposób kucia wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze w czasie i po zakonczeniu przepychania zgniata sie material znajdujacy sie w widlastym wykroju powodujac jego wyplywanie na zewnatrz tego wy- 30 kroju. 4. Urzadzenie do kucia wykorbien na prasach majace pomiedzy glowica a podstawa dwie dzielo¬ ne matryce mocujace kuty material i speczajace go przez wzajemne zblizanie sie tych matryc w kie- 35 runku poprzecznym do ruchu suwaka prasy, przy czym w strefie speczania pomiedzy czolowymi po¬ wierzchniami obydwu dzielonych matryc znajduja sie wyginak i kowadlo przeznaczone do ksztaltowa¬ nia czopa korbowodowego ze speczanego materialu, 40 a kazda z polówek matryc znajdujaca sie po jed¬ nej stronie plaszczyzny podzialu tych matryc jest oparta przegubowo o wychylne laczniki i jest za pomoca zabieraków sprzegana z lozyskowana suwli- wie polówka matrycy, znajdujaca sie po drugiej stronie plaszczyzny podzialu matryc, znamienne tym, ze ma skosne prowadnice (16a) ustawione zbie¬ znie w kierunku kowadla (25), na których oparte sa te polówki matryc (18), które sa zabierakami (7a, 18a) sprzegane z polówkami matryc (7) ulozys- kowanymi na przegubowych lacznikach (5,11), a ko¬ wadlo (25) ma dwie robocze powierzchnie wzajem¬ nie wymienne w czasie ksztaltowania wykorbienia. 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 4, znamienne tym, ze do jego kowadla (25) jest odejmowalnie zamo¬ cowane wstepne kowadlo (26). 6. Urzadzenie wedlug zastrz. 4, znamienne tym, ze jego wewnetrzne przegubowe laczniki (5), usytu¬ owane blizej strefy speczania, maja dolne lozysko¬ wanie oparte o wystepy (Ib) w dolnej czesci belki (1) stanowiacej podstawe urzadzenia, a górne lo¬ zyskowanie tych wewnetrznych laczników znaj¬ duje sie na dolnej matrycowej obudowie (7) po¬ nizej plaszczyzny podzialu matryc, natomiast skraj¬ ne przegubowe laczniki (11), usytuowane dalej od strefy speczania, maja dolne lozyskowanie oparte o wystepy (la) w górnej czesci wzdluznej belki (1), a drugie lozyskowania tych skrajnych laczników znajduja sie na dolnej matrycowej obudowie (7) powyzej plaszczyzny podzialu matryc. 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze wewnetrzne przegubowe laczniki (5) maja ksztalt widlasty, przy czym ich ramiona (5a) obejmuja z boku dolna matrycowa obudowe (7). 8. Urzadzenie wedlug zastrz. 4, znamienne tym, ze jest wyposazone w sciagacz (30) obejmujacy z dwu stron wyginak (23), przy czym w sciagaczu tym jest wykonany matrycowy wykrój (31) ksztal¬ tujacy ramiona wykorbienia od strony czopów gló¬ wnych. _._._.J±L^ Figi112203 Fig. 2 F-F FigA Fig. 5 Fig. 6 H X 25 »\ a Fig. 7 Fin. 9112203 JL Jl Izl Fig.W Fig. 12 Fig. ii JLJL Fig.a Fig.H IzL.Fig. 15 ZGK 0949/1110/81 — 110 szt.Cena il 45,— PL PL PL PL PL PL PL PL