Przedmiotem wynalazku jest srodek chwastobójczy nadajacy sie do selektywnego niszczenia niepozadanych roslin.Wiadomo jest, ze rózne a-chlorowcoamidy sa stoso¬ wane jako srodki chwastobójcze, pojedynczo lub w mie¬ szaninie z innymi srodkami chwastobójczymi.Wsród znanych srodków chwastobójczych znajduja sie powyzsze acetamidy podstawione w rózny sposób giupa alkilowa, cykloalkilowa, alkenylowa, cykloalkenylowa, alko- ksylowa, atomem chlorowca, lub grupa arylowa, które to grupy sa ewentualnie dalej podstawione innymi rod¬ nikami.Przykladem znanych 2-chlorowcoacetamidów, najbar¬ dziej zblizonych do 2-chlorowcoacetamidów wedlug wy¬ nalazku sa zwiazki opisane w opisach patentowych Sta¬ nów Zjednoczonych Ameryki nr nr 3495967, 3574746, 3586496, 3901917, 3819661, 3946045 i 4012222.W opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 34959*67 przedstawione sa 2-chlorowcoacetamidy cha¬ rakteryzujace sie obecnoscia przy atomie azotu rodnika benzotiofenonowego, ewentualnie dalej podstawionego.Opisy patentowe Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3574746 i 3586496 dotycza 2-chlorowcoacetamidów posiadajacych przy amidowym atomie azotu grupe cyklo- alken-1-yIowa o 5—7 atomach wegla i inny podstawnik.Opis patentowy Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3901917 dotyczy 2-chlorowcoacetanilidów charakteryzu¬ jacych sie obecnoscia przy atomie azotu grupy tienylo- metylenowej, ewentaulnie podstawionej nizsza grupa alki¬ lowa. 25 -30 W opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Amery¬ ki nr 3819661 przedstawiono 2-chlorowcoacetanilidy podstawione grupa furfurylowa lub czterowodorofur- furylowa.Natomiast opisy patentowe Stanów Zjednoczonych Ameryki nr nr 3946045 i 4012222 dotycza a-chlorowcoace- tanilidów charakteryzujacych sie obecnoscia nizszej grupy dioksolanyloalkilowej przy anilidowym atomie azotu.Jak wynika z powyzszego, wiekszosc znanych 2-chlo¬ rowcoacetamidów posiada grupe heterocykliczna lub cykloalkenylowa przylaczona do amidowego lub anili- dowego atomu azotu, z tym, ze nigdy obie te grupy nie sa przylaczone równoczesnie, jak to ma miejsce w przy¬ padku 2-chlorowcoacetamidów wedlug wynalazku i co odióznia je od znanych zwiazków! Przedmiotem wynalazku jest srodek chwastobójczy zawierajacy te zwiazki nadajacy sie do zwalczania chwas¬ tów w uprawach roslin, np. roslin dwulisciennych, ta¬ kich jak burak cukrowy i soja, lub roslin jednolisciennych, takich jak pszenica, sorgo i ryz.Substancje czynne w srodku chwastobójczym wedlug wynalazku maja budowe okreslona wzorem ogólnym 1, w którym X oznacza atom chlorowca, to znaczy chloru, bromu, fluoru lub jodu; Y oznacza grupe cykloalken-1- -ylowa lub cykloalkenodienylowa o 5—7 atomach wegla; Z oznacza nasycona lub nienasycona grupe heterocyklicz¬ na zawierajaca w pierscieniu do 6 atomów, w tym atom tlenu, grupe o wzorze S(0)m lub giupe o wzorze NR; m i n oznaczaja 0, 1 lub 2; Y i Z moga byc niepodstawio- ne lub niezaleznie od siebie podstawione grupa alkilowa 111161111 161 3 o 1—10 atomach wegla, zwlaszcza nizsza grupa alkilowa np. o 1—5 atomach wegla, grupa alkenylowa lub alkiny- lowa o 2—8 atomach wegla, zwlaszcza grupa alkenylowa o 2—6 atomach wegla; grupa alkoksylowa o 1—8 ato¬ mach wegla; grupa alkoksyalkilowa lub polialkoksylowa o 2—12 atomach wegla, zwlaszcza zawierajacymi do 6 atomów wegla, grupa cykloalkilowa, cykloalkenylowa lub cykloalanodienylowa o 5—7 atomach wegla, grupa O-, S- lub N-heterocykliczna o 5—6 atomach wegla, atomem chloru, grupa nitrowa, trójfluorometylowa, cyjanowa, hydroksylowa, nizsza grupa alkilotiolowa, nizsza grupa karboalkoksylowa, fenylowa, benzylowa lub nie wiecej niz 4 sprzezonymi lub niesprzezonymi grupami alkile- nowymi tworzacymi pierscien; R oznacza atom wodoru lub "grupe y\albo Z,; oraz R1 i R2 oznaczaja atom wodoru, grype "alkilowa o 1—6 atomach wegla lub grupe alke¬ nylowa o 1—6 atomach wegla.Powyzsze zwiazki stosowane sa pojedynczo lub w zes¬ tawach jako aktywny skladnik lub skladniki w srodkach chwastobójczych do zwalczania niepozadanych roslin w pozytecznych uprawach.Substancje czynne wedlug wynalazku wytwarza sie pod¬ dajac odpowiednia cykloheksylidenoimine lub cyklohek- sen-1-ylo-amine reakcji z czynnikiem chlorowcoacylu- jacym. Wyjsciowa imine lub amine wytwarza sie w reak¬ cji odpowiednio podstawionego cyklicznego ketonu z od¬ powiednio podstawiona heterocykliczna amina. Jesli wyj¬ sciowy cykliczny keton jest podstawiony, np. grupa cy¬ janowa lub karboalkoksylowa, w pozycji orto i w tej pozycji sprzega sie ze zwiazkiem pierscieniowym, to pro¬ duktem reakcji jest amina, natomiast w innych przypad¬ kach otrzymuje sie imine.Wytwarzanie przykladowych zwiazków wedlug wy¬ nalazku jest opisane w przykladzie I. Taki sam ogólny Tablica I Przy- | klad nr | 1 II III IV V VI Zwiazek 2 N- (furfurylo)-N- (3,4-dwuwodoronaf- tylo)-a-chloroacetamid N- (czterowodorofurylo)-N- (3,4-dwu- wodoronaflylo-l)-a-chloroacetamid N- (fururylo)-N- (2-furfuryIo-6-me- tylocykloheksen-l-ylo-l)-a-chloroace- tamid w mieszaninie 70/30% z izo¬ merycznym N-(furfurylo)-N-(2-me- tylo-6-furfurylocykloheksen-l-ylo-l)- -a-chloroacetamidem N- (czterowodoroiurfurylo)- N- (2,6-dwumetylocykloheksen-l- -ylo-1 )-a-chloroacetamid N- (furfurylo)-N- (2-metylo-3,4-dwu- wodoronaftylo-l)-a-chloroacetamid Wzór sumaryczny 3 C17H]6C1N02 C17H20ClNO2 C19H22C1N03 (zestala sie pod¬ czas przecho¬ wywania, tem¬ peratura top¬ nienia 75— —78°C) C15H24C1N02 C18M18C1N02 Tempera¬ tura Wrze¬ nia (mmHg) 4 203—205 °C (0,3) 221-122°C (0,5) 202—204PC (0,5) 160—162 CC (0,2) 90—92 °C temperatura topnienia) Analiza elementarna pierwias¬ tek 5 C H Cl N G H Cl N C H Cl N C H N Cl c H Cl N obli¬ czono 6 67,66 5,34 11,75 '4,64 66,77 6,59 11,59 4,58 65,61 6,38 . 10,19 4,03 63,03 8,56 4,90 12,41 68,46 5,75 11,23 4,44 znale¬ ziono 7 67,37 5,42 11,82 4,54 66,72 6,63 11,54 4,58 65,31 6,46 10,27 4,02 52,78 8,49 4,87 12,51 68,47 5,76 11,29 4,51 Wydaj¬ nosc 8 78 87 58 81 74 sposób postepowania stosuje sie w procesie wytwarzania zwiazków * z przykladów II—XVI, stosujac odpowiednie zwiazki wyjsciowe, rozpuszczalniki, warunki reakcji itp., w celu otrzymania produktu z kazdego przykladu. 5 Przyklad I. Sposób wytw-arzania N-(furfurylo)- -N- (2,6-dwumetylocykloheksen-l-ylo-l)-a-chloroacetami - du. 0,1 mola 2,6-dwumetylocykloheksanonu i 0,1 mola furfuryloaminy ogrzewa sie z 2 kroplami kwasu meta- io nosulfonowego w temperatur.e wrzenia, stosujac nasad¬ ke Dean-Starka i prowadzac proces az do zaprzestania wydzielania sie wody. Rozpuszczalnik odparowuje, sie pod zmniejszonym cisnieniem i pozostalosc destyluje sie pod zmniejszonym cisnieniem, stosujac krótka kolumne 15 Vigreaux. Otrzymuje sie N-furfurylo-2,6-dwumetylocy- kloheksylidenoimine o temperaturze wrzenia 94—95 °C/ /0,8 mm Hg.Roztwór 0,03 ml powyzszej iminy w 25 ml toluenu dodaje sie do roztworu 0,033 mola chlorku chloroacetylu 20 w 25 ml toluenu. Calosc ogrzewa sie w temperatuize wizenia w ciagu 8 godzin. Podczas ogrzewania wydziela sie chlorowodór. Rozpuszczalnik odparowuje sie pod zmniej¬ szonym cisnieniem a pozostalosc destyluje sie pod zmniej¬ szonym cisnieniem, stosujac aparat do destylacji o krót- 25 kiej kolumnie. Otrzymuje sie produkt o temperaturze topnienia 154°C/0,4 mm Hg, z wydajnoscia 88%.Analiza elementarna: obliczono: C — 63,84, H — 7,f5y N — 4,97, Cl — 12,58%; znaleziono: C — 63,65, H — 7,12, N — 4,97, Cl — 12,68%. 30 Przyklady II—XVI. Stosujac postepowanie ogól¬ ne opisane w przykladzie I i odpowiednie zwiazki wyjscio¬ we oraz warunki reakcji, otrzymuje sie zwiazki wymie¬ nione w tablicy I, w której sa takze podane ich wlasci¬ wosci fizyczne.111 161 1 1 VII VIII IX X XI XII XIII XIV XV XVI 2 N- (furfurylo)-N- (2-metylo-cyklo- heksen-l-ylo-l)-a-chloroacetamid N- (furfurylo)-N- (2-izopropylocyklo- heksen-l-ylo-l)-a-chloroacetamid N- (furfurylo)-N- (2-karboksyetylocy- kloheksen-l-ylo-l)-a-chloroacetamid N- (furfurylo)-N- (2-izopropylo-5- -metylocykloheksen-l-ylo-l)-a-chlo- roacetamid N- (furfurylo)-N- (cykloheksen-1- ylo-l)-a-chloroacetamid - N-(2-czterowodoro-piranylometylo)- -2-metylocykloheksen-l-ylo-l-a- -chloroacetamid N-(2-piranylometylo)-2,6-dwumety- locykloheksen-1-ylo-l-a-chloroace- tamid N-(furfurylo)-N-cyklohepten-l-ylo- -1-a-chloroacetamid N-(tienylo)-2,6-dwumetylocyklohek- sen-1-ylo-l-a-chloroacetamid N-(furfurylo)-N-osmiowodoronafty- lo-l-a-chloroacetamid 3 C14H18C1N02 C16H22C1N02 C16H20ClNO4 C17H24C1N02 C13H16C1N02 C15H24C1N02 C16H26C1N02 C14H18C1N02 C15H20C1NOS C17H22C1N02 4 146—148 °C (0,2) 167 °C (0,7) . 186—188 CC (0,8) 149—151 °C (0,2) 141 °C (0,3) 149—150 °C (045) 153—154 °C (0,2) 151—152 °C (0,4) 168°C (0,15) 169—170 °C (0,05) 5 C H Cl N C H Cl N C H Cl N C H Cl N C H Cl N C H Cl N C H Cl N C H Cl N C H Cl N C H Cl N 6 62,80 6,77^ 13,24 5,23 64,94 7,50 11,99 4,74 58,99 6,19 10,88 4,30 65,90 7,87 11,44 4,52 61,54 6,36 13,97 5,52 63,03 8,46 12,41 4,90 64,09 8,74 11,82 4,67 62,80 6,18 13,24 5,23 60,49 6,7? 11,90 4,70 66,33 7,30 11,52 4,55 c. 7 62,57 6,80 13,31 5,30 64,71 7,57 12,15 4,71 58,90 6,20 10,79 4,30 65,72 7,82 11,48 4,51 61,40 6,36 14,03 5,53 62,66 8,25 12,89 4,99 63,80 8,72 11,68 4,68 62,84 6,23 13,41 5,21 59,94 6,57 12,30 4,79 66,60 6,92 11,87 4,65 d. tablicyI 8 73 88 58 81 64 80 82 79 86 77 Przyklad XVII. Wytwarzanie N- (furfurylo)-N- -2-izopropylotiocykloheksen-l-ylo)- a-chloroacetamidu.Do roztworu 0,033 mola chlorku chloroacetylu w 50 ml zimnego toluenu dodaje sie podczas mieszania i chlodze¬ nia roztwór 0,03 mola N-furfurylo-2-izopropylotiocyklo- 50 heksylidenoiminy w 30 ml toluenu, otrzymanej z furfu- -ryloaminy i 2-izopropylotiocykloheksanonu w ogólny sposób omówiony uprzednio. Calosc miesza sie w ciagu jednej godziny w temperaturze pokojowej, po czym do¬ daje 0,035 mola trójetyloaminy i miesza w ciagu nastep- 55 nej godziny. Mieszanine reakcyjna przemywa sie dwukrot¬ nie 20 ml wody, suszy nad siarczanem magnezowym i od¬ parowuje rozpuszczalnik. Oleista pozostalosc pozostawia sie w ciagu 24 godzin pod bardzo niskim cisnieniem i otrzy¬ muje z 92% wydajnoscia zwiazek tytulowy. 60 Analiza elementarna dla wzoru C16H20ClNO2S: obli¬ czono: C — 58,61%, H — 6,76, Cl — 10,81, N — 4,27%; znaleziono: C — 58,48, H — 6,84, Ci — 11,11, N — 4,40%. ' Przyklad XVIII. Wytwarzanie N- (furfurylo)-N- --(2,6-dwumetylocyklopenten-l-ylo)- a-chloroacetamidu 65 droga chlcroacetylowania odpowiedniej wyjsciowej iminy.Mieszanine 5,73 g (0,05 mola) 2,5-dwumetylocyklo- pentanonu i 6,39 g (0,0625 mola) furfuryloaminy w 70 ml toluenu, ogrzewa sie w temperaturze wrzenia, stosujac nasadke Dean-Starka, w ciagu 6 dni, az do odebrania teoretycznej ilosci wody (0,9 ml). Rozpuszczalnik odpa¬ rowuje sie pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac 10,81 g oleistej pozostalosci, która poddaje sie destylacji prózniowej. Otrzymuje sie 8,96 g N- (furfurylo)-2,5-dwu- metylocyklopentylidenoiminy o temperaturze wrzenia 78— —79,5°C/0,05 mm Hg. 8,9 g (0,047 mola) powyzszej iminy w 30 ml toluenu wkrapla sie do mieszanego i chlodzonego roztworu chlor¬ ku chloroacetylu (5,94 g, 0,0515 mola) w 40 ml toluenu Po zakonczeniu wkraplania calosc miesza sie w ciagu 30 minut i dodaje 5,22 g (0,052 mola) trójetyloaminy.Calosc miesza sie w ciagu 2 godzin w temperaturze po¬ kojowej, po czym dodaje 100 ml wody i rozdziela warstwy.Warstwe toluenowa przemywa sie woda, suszy nad siar¬ czanem magnezowym i odparowuje pod zmniejszonym111 161 cisnieniem. Otrzymuje sie ll5l g oleistego pomaranczowo- -czerwonego produktu, który oczyszcza sie droga desty¬ lacji w aparacie z chlodnica kulkowa. Otrzymuje sie 6,33 g produktu tytulowego. N Analiza elementarna dla wzoru G14H18C1N02 obliczono: C — 62,80, H — 6,78, Cl — 13,24, N — 5,23%; znaleziono: C — 59,13, H — 6,36, Cl — 12,62, N — 4,95%.Powtarzajac postepowanie z tego przykladu ale sto¬ sujac odpowiednie zwiazki wyjsciowe, otrzymuje sie in¬ ne pochodne N-cyklopenten-1-ylowe, takie jak N-(czte- rowodorofurylo)-N-(2,5-dwumetylocyklopenten-l-ylo-l)- a-chloroacetamid) jasnobrazowa ciecz o temperaturze wrzenia 140—143 °C(0,15—0,2 mm Hg), N-(2-piranylo)- -N-(2,5-dwumetylocyklopenten-l-ylo-l)- a-chloroacetamid oraz jego analogi dwuwodoropiranylowy i czterowodoro- piranylowy; N- (furfurylo)-N- (2-metylocyklopenten-l-ylo)- -a-chloroacetamid i N-(2-piranylo)-N-(2-metylocyklopen- ten-l-ylo-l)-a-chlóroacetamid. Jak o tym wspomniano uprzednio, zarówno grupa heterocykliczna jak i/lub grupa cyklopenten-1-ylowa moga byc podstawione innymi gru¬ pami alkilowymi.Przyklad XIX. Przedwzrostowa aktywnosc chwas¬ tobójcza reprezentatywnych zwiazków wedlug wynalazku oznaczano w sposób nastepujacy.Górna warstwe gleby dobrej jakosci umieszczano w alu¬ miniowych pojemnikach i ubijano do glebokosci 9,5— 15 25 8 —11,3 mm od górnej krawedzi pojemnika. Okreslona ilosc nasion lub odrosli wegetatywnych kazdej z testowanych roslin umieszczano na powierzchni gleby i nastepnie wciskano je do gleby. Ilosc gleby potrzebna do napelnie¬ nia pojemników do umieszczania nasion odwazano w po¬ dobnych pojemnikach. Znana ilosc skladnika aktywne¬ go, w postaci roztworu lub higrcskopijnego proszku, mieszano starannie z gleba i stosowano jako warstwe przy¬ krywajaca nasiona w pojemnikach. Pojemniki umieszczo¬ no na stole z piaskiem w szklarni i nawadniano odpowied¬ nio od dolu. Rosliny obserwowano w ciagu okolo 14 dni i zapisywano wyniki.Przedwzrostowa aktywnosc fitotoksyczna zwiazków po¬ dano w stopniach dzialania chwastobójczego. Przyjete stopniowanie oparte jest na procentach niszczenia testo¬ wanych roslin i przedstawia sie nastepujaco. niszczenia 0—24 25—49 50—74 75—100 Dzialanie chwastobójcze 0 1 2 3 ¦ " Przedwzrostowe aktywnosci fitotoksyczne niektórych zwiazków podane sa w tablicy II. Symbol (—) wskazuje, ze dany gatunek nie byl testowany w ogóle lub przy po¬ danej dawce. Roztwory chwastobójcze byly podawane w wymienionych dawkach, wyrazonych w kg/ha.Tablica II Przedwzrostowa aktywnosc chwastobójcza Zwiazek z przy¬ kladu nr i I II III IV V VI IX X Daw¬ ka kg/ha 2~~ 5,60 1,12 0,28 5,60 1,12 0,28 11,2 11,2 5,60 11,2 5,60 1,12 11,2 5,60 1,12 0,28 11,2 5,60 1,12 11,2 5,60 ' 1,12 0,28 Roslina | Soja 3 1 0 0 1 1 1 — — — — 1 1 — 1 0 0 — 1 0 — 1 1 0 | Burak cukrowy 4 2 1 0 0 0 0 — — — — 2 1 — 0 0 0. '— 1 0 — 1 1 0 | Pszenica 5 3 3 0 0 0 0 — — — 1 1~ — • 1 0 0 — 0 •0 — 2 0 0 Ryz 6 3 3 3 2 2 2 — — — — 2 1 — 3 U 0 — 2 0 — 3] 2 1 | Sorgo 7 3 3 0 0 0 0 — — — — 1 0 — 3 1 0 — 1 .0 — 0 0 0 | Rzepien 8 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 •o 1 0 k0 0 | Dzika gryka 9 0. 0 0 0 0 0 — — — — 0 0 — 0 0 0 — 1 0 — 0 0 0 | y-^ Powój (Ipomea 10 1 1 0 1 1 1 0 0 1 0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ^J cd '3 Konopie Sesba 11 3 1 1 1 1 0 — — — — 1 1 — 2 0 0 — 0 0 ' —. 0 0 0 | | Komosa biala 12 3 3 1 0 0 0 0 1 1 3 3 2 1 2 0 0 0 1 0 2 0 0 0 'J2 Rdest ostrogor; 13 3 2 1 0 0 0 0 2 1 1 2 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 | Kruszota 14 1 1 1 0 0 •o 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 | cd £ Stoklosa dacho 15 3 3 1 1 0 0 0 "3 3 2 ¦ 1 1 3 3 2 0 2 1 0 2 0 0 0 | Proso (panicurj spp) 16 3 3 2 2 1 0 — — — — ' 3 2 — 3 1 0 — 2 1 — 0 0 0 | 1 o fi Chwastnica jed stronna 17 3 3 3 3 2 1 . 1 3 3 3 3 3 3 3 3/ 2 ¦3 3 1 S 0 0 0 | £ Palusznik krwa 18 3 3 3 3 1 1 — — — ' — 3 3 — 3 2 1 2 — 2 1 — 0 . 0 0 | Ostrozen polny 19 1 — — — — — 1 1 0 1 1 — 1 — — — 0 0 — 1 1 1 0 1 Cibora 20 3 — — — — — 0 3 3 3 1 — 3 — — — 1 0 — 3 1 1 0 | Perz wlasciwy 21 3 — — — — — 0 2 1 2 1 — 2 — — — 0 0 2 3 2 2 | i Sorghum halep nae 22 2 — — — — — 0 1 0 3 1 — 0 — — — 0 0 — 0 3 2 1 |111 161 10 tablica II c.d. 1 1 XI XIII XIV XV XVI XVII XVIII 1 2 11,2 5,60 . 142 0,28 11,2 5,60 "1,12 ' 0,28 11,2 5,60 1,12 0,28 11,2 5,60 1,12 0,28 11,2 5,60 1,12 0,28 56,0 28,0 11,2 5,60 1,12 0,28 0,06 0,01 3 1 1 0 0 — 1 0 0 — 1 0 0 — 0 0 0 — 0 0 0 0 — 0 0 0 0 0 J_ 1 1 1 — 3 2 1 — 1 0 0 — 1 0 0 — 0 0 0 0 — 1 1 0 0 0 5 0 0 0 — 2 1 0 — 0' 0 0 — 2 0 0 — 1 0 0 1 — 3 3 2 0 0 6 2 1 0 — 3 3 1 — 3 2 0 — 3 1 1 — 2 1 0 1 ,— 3 3 2 1 0 7 1 0 0 — 3 2 0 — o- 6 0 — 3 1 0 — 2 0 0 0 — 3 1 0 0 0 8 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 ¦ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 9 0 0 0 — 3 2 0 — 0 0 0 — 1 0 0 — 0 0 0 0 0 — 0 0 0 0 0 10 1 0 0 0 0. 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 11 1 0 0 — 1 0 0 — 0 0 0 — 1 0 0 — 0 0 0 0 0 — — 1 0 0 0 J2\ 1 0 0 0 3 2 1 ,0 0 0 0 0 3 2 1 0 0 0 0 0 0 0 3 3 — — — — 13 1 0 0 0 2 • 1 0 0 1 0 0 0 2 2 0 0 0 0 0 '0 0 0 3 3 3 1 0 0 14 1 ¦0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0, 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 0 0 0 15 2 3 2 1 3 3 2 2 3 3 1 0- 3 3 2 0 3 3 2 1 0' 0 3 3 3 1 1 0 16 3 3 2 — 3 3 3 • — 3 2 1 — 3 2' 0 — 2 2 0 0 0 — 3 3 3 3 0 17 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 2 3 3 3 3 3 3 3 2 3 1 3 3 3 3 3 1 18 __ 3 "2 1 — 3 3 3 — 3 1 0 — 3 3 2 — 3 2 1 0 — — 3 3 3 1 0 19 0 0 — — 1 1 — — 1 — — — 0 — — — 0 0 —. — — 0 3 1 — — — 20 1 1 — — 3 3 — — 2 — — — 3 — — — .3 2 — — — 0 3 3 — — — 21 2 1 — — 3 3 — — 2 — — — 2 — — — 3 2 — — — 0 3 3 — — — 22 0 0 — — 0 0 — — 1 — — — 0 — — — 1 0 — — — 0 0 0 — — — 1 W celu dalszego zilustrowania selektywnego dzialania korzystnych srodków chwastobójczych wedlug wynalaz¬ ku, przeprowadzono dodatkowe doswiadczenia na upra¬ wie pszenicy (tablica III) i buraka cukrowego (tablica IV) oraz na zwykle towarzyszacym tym uprawom zachwaszcza¬ jacym trawom. W tablicach III i IV aktywnosc przed- wzrostowa podano jako procent hamowania wzrostu tes¬ towanych roslin. Zwiazki chwastobójcze, stosowane w powyzszych testach, podawane byly w podanych w ta¬ blicach stezeniach, w postaci loztworu w odpowiednim rozpuszczalniku, np. w acetonie, w ilosci okolo 187 lit¬ rów nahektar. % Jesli jako miernik przydatnosci praktycznej przyjmie sie 15% hamowania wzrostu lub uszkadzania uprawy psze¬ nicy (GR15) i 85% hamowania wzrostu lub uszkadzania (GR8S) chwastów, to nalezy zauwazyc, ze zwiazek z przy¬ kladu I zwalcza naparstnice zólta, stoklose dachowa i wy¬ czyniec polny, w kazdej stosowanej dawce, ale jest on jeszcze nieco zbyt toksyczny w stosunku do pszenicy w dawce 0,14 kg/ha. Natomiast mniejsza ilosc skladnika aktywnego, prawdopodobnie 0.7—0,10 kg/ha, potrzebna jest dla osiagniecia GR15 dla pszenicy i GR85 dla naparst¬ nicy, stoklosy i wyczynca.Zwiazek z przykladu V jest bezpieczny dla pszenicy w dawce 0,56 kg/ha i zwalcza jednoczesnie dziki owies naparstnice zólta i stoklose dachowa. Przez zwiekszenie dawki do wysokosci odpowiadajacej GR15, która przez ekstrapolacje wynosi 0,63 kg/ha, mozna prowdopodobnie uzyskac GR85 dla wyczynca polnego.T a b 1 i c a III Aktywnosc przedwzrostowa w stosunku do pszenicy i traw-chwastów (procent hamowania) Zwiazek z przykla¬ du nr I V Dawka kg/ha 1,12 0,56 0,28 0,14 1,12 0,56 0,28 0,14 Pszenica 75 60 55 20 50 10 0 0 Dziki owies 95 85 85 75 95 85 20 0 Naparstnica zólta ' 100 100 100 100 100 100 95 85 Stoklosa dachowa 100 100 95 85 100 95 50 0 Wyczyniec . polny 100 95 95 85 95 70 60 0 % 1111 161 11 Dane dotyczace aktywnosci przedwzrostowej zwiazków z przykladów I i V / wobec buraka cukrowego i towarzy¬ szacych mu chwastów, przedstawione sa w tablicy IV. 12 wiesinach, preparatach pylistych, emulgowalnych ole¬ jach i roztworach w rozpuszczalnikach sa dobrze znane fachowcom i szeroko opisane.Tablica IV Aktywnosc przedwzrostowa wobec buraka cukrowego i traw-chwastów Zwiazek z przykladu nr I V Dawka kg/ha 1,12 0,56 0,28 0,14 1,12 0,56 0,28 • 0,14 Burak cukrowy 15 5 0 0 20 5 0 0 Dziki owies 95 90 85 30 90 70 .20 0 Chwastnica jednostronna 100 100 100 95 100 95 75 85 Palusznik krwawy 100 100 100 85 100 90 75 40 Wyczyniec polny 100 95 85 70 95 60 40 \ 20* Naparstnica • zólta 100 100 95 90 100 90 85 80 | Nalezy zwrócic uwage, ze zwiazek z przykladu I jest bezpieczny w dawce 1,12 kg/ha dla buraków cukrowych, niszczac jednoczesnie wszystkie towarzyszace chwasty, przy dawce 0,28 kg/ha, a chwastnice jednostronna, pa¬ lusznik krwawy i naparstnice zólta juz przy dawce 0,14 25 kg/ha. Zwiazek z przykladu V jest bezpieczny, dla bu¬ raka cukrowego i niszczy chwastnice jednostronna, pa¬ lusznik krwawy i naparstnice zólta przy dawce 0,56 kg/ha.Przy stosowaniu wyzszej dawki, np. 0,93 kg/ha, jest zu¬ pelnie mozliwe osiagniecie GR85" takze dla dzikiego owsa 30 i wyczynca polnego.Selektywnosc dzialania zwiazku chwastobójczego moz¬ na okreslac wyznaczajac „wspólczynnik selektywnosci", bedacy stosunkiem GR15/GR85. Przykladowo, jak widac z tablicy IV zwiazek z przykladu I wykazuje GR15 dla bu- 35 raków cukrowych przy dawce 1,12 kg/ha,, podczas gdy GR85 dla' dzikiego owsa i wyczynca polnego wynosi 0,28 kg/ha. W zwiazku z tym, wspólczynnik selektywnosci zwiazku z przykladu I wynosi dla buraków cukrowych w odniesieniu do powyzszych chwastów okolo 4,0, w od- 40 niesieniu do palusznika krwawego okolo 8,0, i w odniesie- - niu do chwastnicy jednostronnej i naparstnicy zóltej wiecej niz 8,0.Powyzsze dane doswiadczalne wskazuja, ze zwiazki wedlug wynalazku dzialaja skutecznie jako selektywne 45 srodki chwastoóbjcze niszczace trawy-chwasty w upra¬ wach roslin dwulisciennych, takich jak buraki cukrowe i soja, i roslin jednolisciennych, takich jak rosliny zbozo¬ we, w szczególnosci pszenica, sorgo i ryz.Skladnik aktywny wedlug wynalazku mozna mieszac 50 z jednym lub kilkoma adjuwantami, takimi jak stale lub ciekle wypelniacze, nosniki, rozcienczalniki, srodki kon- dycjonujace i podobne, i otrzymywac kompozycje chwas¬ tobójcza. Srodki chwastobójcze zawierajace skladniki aktywne wedlug wynalazku mozna formulowac w postac 55 granulek, hygrcskopijnych proszków, wodnych zawie¬ sin, preparatów pylistych, emulgowalnych olejów i roz¬ tworów w rozpuszczalnikach. Preparaty te zawieraja na ogól jeden lub kilka srodków powierzchniowo czynnych.Srodki powierzchniowo czynne, które mozna stoso- 60 wac w srodkach chwastobójczych sa dobrze znane fa¬ chowcom i szeroko opisane w patentach, biuletynach i monografiach.Przygotowywanie, formowanie i wielkosci czastek w granulkach, hygroskopijnych proszkach, wodnych za- 65 Srodek chwastobójczy zawiera zwykle skladnik aktyw¬ ny w ilosci od okolo 0,5 do okolo 95 czesci wagowych na 100 czesci hygroskopijnego proszku i preparatu pylis- tego, i od okolo 5 do 95 czesci wagowychna 100 czesci wagowych emulgowalnego oleju. Fachowcy moga latwo sporzadzic kompozycje zawierajace mniejsza lub wieksza od podanej powyzej ilosc skladnika aktywnego.Ilosc skladnika aktywnego stosowana na polu moze sie zmieniac w pewnych granicach i zalezy od czynników znanych fachowcom, takich jak warunki glebowe, wa,- runki klimatyczne, gatunek rosliny itp. Generalnie rzecz biorac, odpowiednia ilosc wynosi 0,02—11,2 kg/ha lub wiecej, korzystna od okolo 0,06 do 6,0 kg/ha, lub zwlasz¬ cza od 0,25 do 4,0 kg/ha.Sposób stosowania srodków chwastobójczych wedlug wynalazku jest dobrze znany fachowcom. Stosowanie cieklych a zwlaszcza stalych kompozycji chwastobójczych do nadziemnych czesci roslin moze byc przeprowadzane za pomoca zwyklych sposobów i urzadzen takich np. jak opylacz do proszków, rozpylacz reczny i rozpylacz do pre¬ paratów pylistych.Srodek fitotoksyczny wedlug wynalazku umoze zawie¬ rac takze inne substancje, np. nawozy, srodki zabezpie¬ czajace, inne substancje fitotoksyczne, siodki do zwal¬ czania szkodników i podobne, które to substancje stosu¬ je sie jako adjuwanty lub w. mieszaninie z opisanymi u- przednio adjuwantami.Substancje czynne wedlug wynalazku mozna stoso¬ wac w polaczeniu ze znanymi substancjami czynnymi, w celu zwiekszenia skutecznosci dzialania biologicznego.W praktyce powszechnie sie spotyka stosowanie polaczen róznych siodków chwastobójczych, przy czym srodki te podaje sie jednoczesnie lub kolejno. Przykladowymi, ale nie jedynymi z.viazkami, które mozna stosowac lacznie z substancjami czynnymi wedlug wynalazku sa nastepu¬ jace: Podstawione kwasy fenoksyalifatyczne, takie jak kwas 2,4-dwuchlorofenoksyoctowy, kwas 2,4,5-trójchlorofenoksy- octowy, kwas 2-metylo-4-chlorofenoksyoctowy oraz sole, estry i amidy, powyzszych kwasów; symetryczne i nie¬ symetryczne pochodne triazyny, takie jak 2-chloro-4- -etyloamino-6-izopropyloamino-s-triazyna, 2,4-dwu (izo- propyloamino)-s-triazyna i 2-metylotio-4,6-dwu(izopropy- loamino)-s-triazyna; pochodne mocznika, takie jak 3- - (3,4-dwuchlorofenylo)-l,l-dwumetylo-mocznik, 3-(m-trój-111 161 13 14 fluorometylofenylo)-1,1-dwumetylomocznik i3-(3,4-dwuchl- orofenylo)-l-metoksy-l-metylomocznik; pochodne pirydy- liowe, takie jak dwuhalogenek l,r-etylenodwupirydyliowy- -2,2; acetanilzdy, takie jak N-izopropylo- a-chloroacetanilid i 2-chloro-2,,6'-dwumetylo-N-metoksymetylo-acetanilid; acetamidy, takie jak N,N-dwualli]o-a-chloroacetamid; karbaminiany, takie jak N,N-dwu-n-propylotiokarbami- nian etylu i dwuizopropylotiokarbaminian. 2,3-dwuchlo- roallilu; podstawione uracyle, takie jak 5-bromo-3-II- -rz.-butylo-6-metylouracyl; podstawione aniliny, takie jak N,N-dwupropylo-a-a-a-trójfiuoro-2,6-dwunitro-p-to- luidyna; pochodne pirydazonu, takie jak 5-amino-4-chloro- -2-fenylo-2H-pirydazynon-3; etery dwufenylowe, niepod- stawione lub podstawione atomem chlorowca, grupa ni¬ trowa, hydroksylowa, alk'lotio!owa, trójfluorometylowa, cyjanowa, alkilowa, alkoksylowa i podobna grupa; po¬ chodne benzotiadiazynonu, takie jak 2,2-dwutlenek 3-izo- propylo- (lH)-benzo-2,l,3-tiadiazynon-4; N-fosfonomety- loglicyna i jej sole^z jednoalkiloaminami o 1—6 atomach wegla i metalami alkaliczynmi, a takze mieszaniny po¬ wyzszych zwiazków. Zwiazki wedlug wynalazku mozna stosowac w dawkach 1,12—4,48 kg/ha na 1,12—4,48 kg/ha innego srodka chwastobójczego wynrenionego powyzej.Nawozami sztucznymi stosowanymi lacznie z aktyw¬ nymi zwiazkami wedlug wynalazku moga byc np. azotan amonowy, mocznik lub superfosfat. Jako inne uzyteczne dodatki mozna stosowrac materialy, w których roslny zawiazuja korzenie i rosna, takie jak kompost, nawóz orga¬ niczny, próchnica, piasek i podobne.Zastrzezen i a paten to we 1. Srodek chwastobójczy zawierajacy substancje czynne oraz staly lub ciekly nosnic, znamienny tym, ze za¬ wiera jako substancje czynna zwiazek o wzorze 1, w którym X oznacza atom chlorowca, Y oznacza grupe cykloalken-1- -ylowa lub cykloalkanodicnylowa o 5—7 atomach wegla, Z oznacza nasycona lub nienasycona grupe heterocyklicz¬ na zawierajaca w pierscieniu do 6 atomów, w tym atom tlenu, grupe o wzorze S (0)m lub wzorze NR, m i n ozna¬ czaja niezaleznie od siebie 0, 1 lub 2, Y i Z moga byc nie- podstawione lub niezaleznie od siebie podstawione grupa alkilowa o 1—10 atomach wegla, alkenylowa lub alkiny- lowa o 2—8 atomach wegla, alkoksylowa o i—8 atomach wegla, alkoksyalkilowa lub polialkoksylowa o 2—12 ato¬ mach wegla, cykloalkilowa, cykloalkenylowa, lub cyklo- alkenodienylowa o 5—7 atomach wegla, grupa O-, S- lub N-heterocykliczna o 5—6 atomach wegla, atomem chlo¬ rowca, grupa nitrowa, trójfluorometylowa, cyjanowa, hydroksylowa, nizsza grupa alkiloticlowa, nizsza grupa karboalkoksylowa, fenylowa, benzylowa lub grupami alkilenowymi lub alkenylenowymi posiadajacymi do 4 •¦ atomów wegla tworzacymi pierscien, R oznacza atom wo- 5 doru lub grupe Y albo Z; oraz R1 i R2 niezaleznie od sie¬ bie oznaczaja atom wodoru, grupe alkilowa o 1—6 ato¬ mach wegla lub grupe alkenylowa. 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze ogólnym 1, 10 w którym Y oznacza grupe cykloalken-1-ylowa o 5—7 atomach wegla, ewentualnie podstawiona jedna z grup wymienionych w zastrz. 1, a pozostale podstawniki maja znaczenie podane w zastrz. 1. • 3. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako 15 substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze ogólnym 1 w którym Y oznacza grupe cykloalken-1-yIowa podsta¬ wiona nzsza grupa alkilowa, a pozostale podstawniki maja znaczeni^ podane w zastrz. 1. 4. Srodek wedlug zastrz. 3, znamienny tym^ze jako 20 substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze ogólnym 1, w którym Y oznacza grupe cykloalken-1-ylowa podsta¬ wiona nizsza grupa alkilowa, grupa cykloalken-1-ylowa dwupodstawiona w pozycjach 2 i 6 nizszymi grupami alkilowynr, a pozostale podstawniki maja znaczenie po- 25 dane w zastrz. 1. 5. Srodek wedlug zastiz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze ogólnym 1, w którym n jest równe jednosci a Z oznacza grupe fury- bwa, a pozostale podstawniki maja znaczenie podane 30 w zastrz. 1. 6. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera zwiazek o wzorze ogólnym 1, w którym n jest równe jednosci a Z oznacza grupe czte- rowodorofurylowa, a pozostale podstawniki maja znacze- 35 nie podane w zastrz. 1. 7. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera N- (furfurylo)-N- (2,6-dwume- tyl:cykloheksen-l-ylo)-a-chloroacetamid. 8. Srodek wediug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako 40 substancje czynna zawiera N-(czterowodorofurfurylo)- -N-(2,6-dwumetylocykljheksen-l-ylo)-a-chloroacetamid. 9. Srodek wedlug zastiz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera N-(furfurylo)-N-(2,5-dwume- tylocyklopenten-l-ylo-l)-a-chloroacetamid. 45 10. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera N- (czterowodorofurfu- rylo)-N-(2,5-dwumetyJocyklopenten-l-ylo)-a-chloroaceta- mid.111 161 Z-(C)n—N-C —CHaX I i R2 Y LDD Z-cl 2 W Pab., z. 867/1400/81, n. 90+20 egz.Cena 45 zl PL PL PL PL