Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie bloku¬ jace do walów wirujacych maszyn, zwlaszcza do turbozespolu ladujacego.Przy wystepowaniu awarii turbozespolu ladu¬ jacego w ukladzie silnika wysokopreznego, przy¬ kladowo przez uszkodzenie ulopatikowania turbi¬ ny lub lozysk jest wymagane, w celu unikniecia calkowitego wylaczenia ukladu, zatrzymanie wa¬ lu turbiny, a nastepnie pozostawienie silnika wy¬ sokopreznego bez pracy ladowania. Po zatrzyma¬ niu sie turbozespolu ladujacego spaliny silnika wysokopreznego nadal przeplywaja, w osiowym kierunku, przez nieruchome lopatki turbin i wy¬ wieraja przez to moment obrotowy na wirnik na- peidizany. Aby przeiszkodlzic w obracaniu sie walu turbozespolu ladujacego, trzeba go blokowac przez urzadzenie, które wywiera przeciwny moment obrotowy.Dzisiejsze znane urzadzenia blokujace moga byc umieszczone, przykladowo po stronie sprezarki jak równiez po odpowiedniej stronie turbiny. Do tego celu stosuje sie dwa identyczne urzadzenia blokujace. Dla wyrównania tolerancji wykonaw¬ czych i osiowych termicznych wydluzen walu blo¬ kowanego przez urzadzenie blokujace, stosuje sie po stronie turbiny dodatkowa membrane miedzy urzadzeniem blokujacym a obudowa turbiny.Niedogodnoscia tego blokowania jest to, ze wy¬ wierane przez obydwa urzadzenia blokujace prze¬ ciwne momenty obrotowe róznia sie bardzo mie¬ dzy soba. Wirnik napedzany jest umieszczony asymetrycznie wzgledem lozyska koncowego wa¬ lu turbiny, przez co wystepujace ramie dzialania jest znacznie dluzsze od strony sprezarki i dlate- 5 go wywolywany moment obrotowy po stronie sprezarki jest mniejszy od dzialajacego po stronie turbiny przeciwnego momentu obrotowego. Przez to moze wystepowac odksztalcenie lub przeciaze¬ nie konców walu. 10 Zadaniem wynalazku jest stworzenie urzadzenia blokujacego, które moze byc blokowane w prosty sposób, w kazdym dostepnym miejscu walu tur¬ biny. Szczególnie powinien byc przy tym wyko¬ rzystany, wzglednie maly odstep srednicy bloko- 15 wania od wirnika napedzanego, a przez to nie¬ znaczne dzialanie skrecajace walu, aby powstal odpowiedni przeciwny moment obrotowy.Zadanie to zostalo rozwiazane dzieki temu, ze kolnierz zewnetrzny z pierscieniem oporowym usta¬ lony w obudowie jest polaczony osiowo — prze¬ suwnie z kolnierzem wewnetrznym za pomoca kolków mocujacych, a elementy mocujace w kol¬ nierzu wewnetrznym i rozcieta tuleja wewnetrz¬ na przylegajaca do wienca oporowego walu sa tak umieszczone, ze wal turbozespolu ladujacego jest ustalany nieruchomo.Korzysc z takiego ukladu polega zwlaszcza na tym, ze przez polaczenie kolnierza zewnetrznego z kolnierzem wewnetrznym za pomoca kolków 30 mocujacych, przy czy jest zapewnione wzajemne 20 25 109 939z osiowe przesuniecie obydwu kolnierzy, mozliwe jest w prosty sposób wyrównanie wydluzania me¬ chanicznego i termipznego. Uklad elementów mo¬ cujacych w kolnierzu wewnetrznym jak równiez rozcieta tuleja wewnetrzna, która przylega do wienca oporowego walu turbozespolu ladujacego zapewnia zamkniecie cierne przy blokowaniu wa¬ lu. Zgodnie z dalszym uksztaltowaniem przedmio¬ tu wynalazku kolki mocujace sa umieszczone miedzy powierzchniami rozdzielajacymi kolnierza zewnetrznego i kolnierza wewnetrznego, a ele¬ menty mocujace skladaja sie z tulei zewnetrznej i srub mocujacych, przy czym tuleja zewnetrzna i rozcieta tuleja wewnetrzna maja stozkowe po¬ wierzchnie oporowe.Przez uklad elementów mocujacych, które ze¬ stawia sie z tulei zewnetrznej, srub mocujacych i rozcietej tulei wewnetrznej, wynika prosta moz¬ liwosc powstania polaczenia zamkniecia ciernego, poniewaz wzajemne przyciaganie srubami mocu¬ jacymi stozkowych powierzchni oporowych roz¬ cietej tulei wewnetrznej i tulei zewnetrznej powo¬ duje, ze rozcieta tuleja wewnetrzna jest odpo¬ wiednio mocno przycietanar dq wslu tyr4lQZ£SJ0!O- lu, korzystnie do jego wienca oporowego, przez co powstaje polaczenie zamkniecia ciernego. Dalej &a mrzewMziane na przemian, na obwodzie tulei zewnetrznej otwory gwintowane i powierzchnie naciskowe.Uklad otworów gwintowanych i powierzchni nar ciskowych w kolejnosci przemiennej na obwodzie wnosi mozliwosc zastosowania srub mocujacych nie tylko do blokowania walu turbozespolu lecz takze do luzowania blokujacego kiedy sruby mo¬ cujace sa osadzone w odpowiednich otworach kolnierza wewnetrznego.Zgodnie z dalszym przykladem wykonania na obwodzie kolnierza wewnetrznego sa umieszczone naprzeciwko Rowierzohni raasickawe} tulei ze¬ wnetrznej gwintowane odciagowe otwory, a dla srub nfctaeujaeycb sa przewidziane w kolnierzu wewnetrznym otwory prielotewe, i ofcwory gwin¬ towane w tulei zewnejtrznej.Przez te uzsyfcuje sie te zalete, ze bez stoso¬ wania specjalnych sruto mocujacych wiednie odciagowych, te same sruby mocujace moga byc wykorzystane nie tylko do ustalania urzadzenia blefeujaeego na wale lecz do jego rozlaczania.Balaj jest celowe mocowanie kolnierza we¬ wnetrznego w obudowie za pomoca srub mocu¬ jacych i umieszczenie sprezyny wyrównawczej miedzy kolnierzem zewnetrznym i pierscieniem mocujacym dla wyrównania mechanicznych i ter- naiczTiyeh wydluzen. Pirzez uklad sprezyny wy¬ równawczej mieczy /pierscieniem mocujacym a kolnierzem zewnetrznyna jest mozliwe w prosty sposób wyrewaElanie mechanicznych i termicznych wy«lluien w kotoierzu wewnetrznyon, poniewaz kolnierz wewnetrzny przyciska sprezyne wyrów¬ nawcza, przeciwdzialajac sile wystepujacej w kocach inoeujacyeh, Przexfesniot wynalazku jest uwidoczniony w przy- Marizifr wykananaa na rysunku, na którym fig. 1 pjrzecl&tawia urzadzenie blokujace, w przekroju w 4 polozeniu blokowania, a fig. 2 — w polozeniu rozlaczenia.Jak uwidoczniono na fig. 1 wal turbozespolu ladujacego 2 ma wieniec oporowy 3. W obudowie B 1 turbozespolu ladujacego jest mocowany za po- 5 moca srub mocujacych 6 kolnierz zewnetrzny 4 urzadzenia blojcujacego: z pierscieniem oporowym 5. Kolnierz wewnetrzny 7 jest osiowo pFzesuwny w kolnierzu zewnetrznym 4 za pomoca elementów 10 mocujacych, które skladaja sie z rozcietej tulei wewnetrznej 8, tulei zewnetrznej 9 i srub mocu¬ jacych 10, jest zakleszczany zamocowaniem sila tarcia na wale 2, korzystnie na wiencu 3. Kol¬ nierz zewnetrzny 7 jest zaopatrzony w otwory 11 15 dla srub mocujacych 10 wkrecanych w otwory gwintowane 19 tulei zewnetrznej 9. Rozciela tu¬ leja wewnetrzna 8, jak równiez tuleja zewnetrzna 9 maja stozkowe powierzchnie oporowe 12. Mie¬ dzy powierzchniami rozdzielajacymi kolnierza we- 23 wnetrznego 7 i kolnierza zewnetrznego 4 sa prze¬ widziane kolki mocujace 13. Miedzy pierscieniem oporowym 5 i powierzchnia czolowa kolnierza zewnetrznego 4 i kolnierzem wewnetrznym 7 jest umieszczona sprezyna wyrównawcza 14. Kolnierz gg. wewnetrzny 7 jest na swojej powierzchni we¬ wnetrznej, zwróconej do walu 2, uksztaltowany jako prowadnica 15, która przylega do walu 2.Na figurze 2 jest przedstawione urzadzenie blo¬ kujace w polozeniu rozlaczenia.^ Sruby mocujace 6 sa rozlaczone z obudowa 1, a jednoczesnie Wkrecone w otwory gwintowe od¬ ciagowe 16 kolnierza wewnetrznego 7 i naciskaja swoja powierzchnia czolowa na powierzchnie na¬ ciskowa 17 tulei zewnetrznej 9, przez co po- 3g wierzchnie oporowe 12 rozcietej tulei wewnetrz¬ nej 8 i tulei zewnetrznej 9 rozlaczaja sie wza¬ jemnie i dzieki temu urzadzenie blokujace moze byc odsuniete od wienca 3. Aby przeszkodzic zwlaszcza w polozeniu rozlaczenia, wypadaniu roz- 40 cietej tulei wewnetrznej 8 i tulei zewnetrznej 9 z kolnierza wewnetrznego 7, jest przewidziany na kolnierzu wewnetrznym 7 pierscien bialkujacy, ko¬ rzystnie pierscien osadczy 18, Sposób dzialania urzadzenia blokujacego jest nastepujacy: Do blo- 45 kowania walu 8 turbozespolu ladujacego urzadze¬ nie blokujace skladajace sie z kolnierza zewne¬ trznego 4, kolnierza wewnetrznego Tr pierscienia mocujacego 5, sprezyny wyrównawczej 14 i z kol¬ ków blokujacych 13 umieszczonyeh miedzy pa- 50 wierzchnia Foadzialu kolnierza wewnetrznego 7 i kolnierza zewnetrznego 4 jest przesuwane jisl wale 2 za pomoca prowadnicy 15 kolnierza we¬ wnetrznego 7. Nastepnie kolnierz zewnetrzny 4 mocuje sie za pomoca srub mocujacych $ w otou- 55 dowie 1, a kolnierz wewneitrzny ? zakleszcza sie zamknieciem ciernym, za pomoca elementów inor cujacyeh 8, t i 19 na wale t proee k, ze sanuby mocujace 10* kdóre przechodza przez otwory w kolnierzu wewnetrznym umieszcza sie w otwaracfa oo gwintowanych 19.Przez wkrecenie srub mocujacych 10 w otwory gwintowane 19 tulei zewnetrznej 9, elementy mo¬ cujace 9, 9 i 19 tak osiowo przesuwaja sie, ze przez stozkowe powierzchnie oporowe 12, rozcieta ag tuleje wewn^tezna 9 przylegaja do walu 8^109 939 5 6 zwlaszcza do wienca 3, tworzac zamkniecie cier¬ ne, powodujace blokowanie walu.Wykonanie urzadzenia blokujacego na kolnie¬ rzu wewnetrznym 7 i kolnierzu zewnetrznym 4 umozliwia przesuniecie walu 2 wzgledem obudo¬ wy 1. Sprezyna wyrównawcza 14 cofa kolnierz wewnetrzny 7 wzgledem kolnierza zewnetrznego 4 w jeigo normalne polozenie.Kolki mocujace 13 przenosza moment obrotowy z kolnierza wewnetrznego 7 na kolnierz zewne¬ trzny 4.W celu demontazu urzadzenia blokujacego sruby mocujace 10, wykreca sie z otworów gwintowa¬ nych 19 tulei zewnetrznej 9 i wkreca sie w otwo¬ ry gwintowane odciagowe 16, umieszczone mie¬ dzy pojedynczymi otworami 11 w kolnierzu we¬ wnetrznym 7, tak ze powierzchnia czolowa tych wkretów naciska na plaszczyzne naciskowa 17 tu¬ lei zewnetrznej 9.Przy dalszym wkrecaniu tuleja zewnetrzna 9 odsuwa sie od stozkowej powierzchni oporowej 12, rozcietej tulei wewnetrznei 8. Skok srub mocu¬ jacych 10 jest ograniczony dlugoscia gwintu.Przy luzowaniu sruby mocujace 6 wychodza z otworów w obudowie 1 i urzadzenie blokujace moze sie oddzielic od walu 2. Dzieki prowadnic com 15, których srednica wewnetrzna odpowiada srednicy zewnetrznej walu 2 ulatwia sie montaz i demontaz urzadzenia blokujacego i unika sie skosnego ustawiania.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie blokujace do walów wirujacych maszyn, zwlaszcza do turbozespolu ladujacego, znamienne tym, ze kolnierz zewnetrzny (4) z pier¬ scieniem oporowym (5) ustalony w obudowie (1) jest polaczony osiowo — przesuwnie z kolnierzem wewnetrznym (7) za pomoca kolków mocujacych (13), a elementy mocujace (9, 10) na kolnierzu we¬ wnetrznym (7) i rozcieta tuleja wewnetrzna (8) przylegajaca do wienca oporowego (3) walu tur¬ bozespolu ladujacego (2), sa talk umieszczone, ze wal (2) jest ustalany nieruchomo. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze kolki mocujace (13) sa umieszczone miedzy powierzchniami rozdzielczymi kolnierza zewnetrz¬ nego (4) i kolnierza wewnetrznego (7). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze elementy mocujace, skladaja sie z tulei ze¬ wnetrznej (9) i srub mocujacych (10). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze rozcieta tuleja wewmetnzma (8) jak i wspól¬ pracujaca z nia tuleja zewnetrzna (9) maja stoz¬ kowe powierzchnie oporowe (12). 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze na obwodzie tuled zewnetrznej (9) sa prze¬ widziane na przemian otwory gwintowane (19) i powierzchnie naciskowe (17). 6. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze na obwodzie kolnierza wewnetrznego (7), na¬ przeciwko powierzchni naciskowych (17) tulei ze¬ wnetrznej f$) sa umieszczone otwory gwintowane odciagowe (16). 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze dla srub mocujacych (10) sa przewidziane w kolnierzu wewnetrznym (7) otwory przelotowe (11), a w tulei zewnetrznej (9) otwory gwintowane (19). 8. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze kolnierz zewnetrzny (4) jest mocowany w obu¬ dowie za pomoca srub mocujacych (6). 9. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze miedzy kolnierzem zewnetrznym (4) i pierscie¬ niem mocujacym (5) jest umieszczona sprezyna wyrównawcza (14) dla wyrównywania wydluzen mechanicznych i termicznych. 10 15 20 25 30109 939 15 U FIG.2 Cena 45 zl PZGraf. Koszalin, D-322B, 125 egz., A-4 PL