Przedmiotem wynalazku jest zalezne od przesta¬ wienia organu regulacji mocy maszyny napedowej urzadzenie do regulacji cisnienia dla hydraulicz¬ nego urzadzenia sterujacego przekladnie przelacza¬ na pod obciazeniem, zwlaszcza w pojazdach sa¬ mochodowych.Tego rodzaju przekladnie przelaczane pod obcia¬ zeniem zlozone sa z reguly z przelaczanej przez sprzegla i hamulce przekladni obiegowej i z do¬ laczonej przed nia przetwornicy momentu obro¬ towego. Do poruszania elementów przelaczajacych sprzegla i hamulce potrzebne jest w urzadzeniu przelaczajacym cisnienie, które narasta z momen¬ tem obrotowym dolaczonej do przekladni przela¬ czanej pod obciazeniem maszyny napedowej. To zalezne od obciazenia cisnienie sluzy ponadto we wspólpracy z cisnieniem zaleznym od predkosci jazdy do okreslania polozenia automatycznego punktu przelaczania.Tego rodzaju urzadzenie przelaczajace znane jest przykladowo z opisu ogloszeniowego RFN Nr 1780 067 i z opisu patentowego Stanów Zjedno¬ czonych Nr 3 593 599, przy czym w urzadzeniu tym zawarty jest przestawiany przez pedal gazu za¬ wór dlawiacy, dzialajacy jako zawór zmniejszajacy cisnienie. Na tlok nastawczy tego zaworu cisnienia dlawionego dziala na przyklad obracana przez dra¬ zek gazu krzywka, tak ze w dolaczonym do tluy mików sprzegiel i do zaworów sterujacych w ukla¬ dzie przewodów zaworu regulacji cisnienia usta¬ lane jest cisnienie zalezne od obciazenia. To cis¬ nienie zalezne od obciazenia dziala ponadto w kie¬ runku zamkniecia na tlok okreslajacego cisnienie podstawowe w urzadzeniu przelaczajacym zaworu, na skutek czego sterowane jest równiez w zalez¬ nosci od obciazenia cisnienie w elementach przela¬ czajacych.Wymagane cisnienie wytwarzane przez zawór regulacji cisnienia zachowuje sie jednak z punktu widzenia przekladni przeciwstawnie, to znaczy z jednej strony na elementy przelaczajace powinno dzialac w miare mozliwosci cisnienie zmieniajace sie, którego przebieg jest podobny do krzywej mo¬ mentu obrotowego maszyny napedowej. Oznacza to, ze narastanie cisnienia w dolnym zakresie obciaze¬ nia powinno byc mozliwie strome, a w górnym zakresie obciazenia powinno dazyc do wartosci stalej.Natomiast z drugiej strony polozenie punktu przelaczania, które jest okreslane przez cisnienie zalezne od obciazenia i od predkosci jazdy, powinno ze wzgledu na komfort jazdy i zuzycie paliwa zmieniac sie w dolnym zakresie obciazenia jedynie nieznacznie, a w górnym zakresie obciazenia silnie.Aby to osiagnac, trzeba jednak przewidziec stop¬ niowe narastanie cisnienia.We wspomnianym poprzednio urzadzeniu prze¬ laczajacym dysponuje sie tylko jednym cisnieniem zaleznym od obciazenia, które jest dostosowane 30 do zadanej charakterystyki punktu przelaczania. 10 15 20 25 108 796108 796 3 Ustalenie tego zaleznego od obciazenia cisnienia nastepuje przez dzialajaca na tlok nastawczy krzywke, przy czym tlok nastawczy mniej lub bardziej napina przylegajaca do tloka sterujacego cisnienie sprezyne, przez co w zaworze redukcji cisnienia wytwarzane jest cisnienie zalezne od na¬ prezenia wstepnego sprezyny. Za pomoca tego urza¬ dzenia do regulacji cisnienia, dostosowanego do cha¬ rakterystyki punktu przelaczania, nie mozna zatem zmieniac cisnienia w elementach przelaczajacych tak szybko, jak szybko narasta obciazenie maszyny napedowej.Zadaniem wynalazku jest skonstruowanie urza¬ dzenia, za pomoca którego w urzadzeniu przela¬ czajacym, oprócz zaleznego od obciazenia cisnienia dostosowanego do automatycznego punktu przela¬ czania wytwarzane byloby drugie zalezne od obcia¬ zenia cisnienie, którego narastanie byloby dopa¬ sowane do przebiegu momentu obrotowego maszy¬ ny napedowej. Zadanie to zostalo rozwiazane we¬ dlug wynalazku przez to, ze zalezne od przestawie¬ nia organu regulacji mocy maszyny napedowej urzadzenie do regulacji cisnienia dla hydraulicz¬ nego urzadzenia sterujacego przekladnie przelacza¬ na pod obciazeniem, zwlaszcza w pojazdach samo¬ chodowych, zlozone z dolaczonego do pompy ole¬ jowej glównego zaworu cisnienia, wytwarzajacego dzialajace w elementach przelaczajacych sprzegla i hamulce cisnienia podstawowego, z polaczonego z tym zaworem cisnienia podstawowego zaworu cisnienia dlawionego, który dziala w zaleznosci od organu regulacji mocy i daje zalezne od obciazenia cisnienie, oraz we wspólpracy z zaleznym od pred¬ kosci jazdy cisnieniem oddzialuje na polozenie -punktu przelaczania biegów, charakteryzuje sie tym, ze zawiera dalszy, bedacy pod dzialaniem cisnienia podstawowego zawór cisnienia dlawione¬ go (zawór modulacyjny), który jest przestawny w zaleznosci od cisnienia zaleznego od obciazenia i daje narastajace stromo w dolnym zakresie obcia¬ zenia maszyny napedowej cisnienie dlawione, a po¬ nadto to cisnienie dlawione jest poprzez przewód doprowadzane do dzialajacej w kierunku zamknie¬ cia zaworu cisnienia podstawowego powierzchni tlokowej i do komór tlumików.To stromo narastajace cisnienie dlawione sluzy z jednej strony do oddzialywania na zawór cisnie¬ nia podstawowego, a zatem i na cisnienie podsta¬ wowe w sensie stromego narastania cisnienia w elementach przelaczajacych, a z drugiej strony do sterowania tlumików przyporzadkowanych tym ele¬ mentom przelaczajacym.Dzieki skonstruowanemu wedlug wynalazku urza¬ dzeniu do regulacji cisnienia elementy przelacza¬ jace • otrzymuja przy wszystkich obciazeniach ze¬ spolu napedowego optymalne cisnienie przenosze¬ nia pod wzgledem sprawnego przelaczania biegów bez przerywania przekazywania napedu. Dzieki temu uzyskuje sie daleko idaca oszczednosc plytek ciernych elementów przelaczajacych, co polepsza ich trwalosc.Dalsza cecha wynalazku polega na tym, ze za¬ stosowano urzadzenia do ograniczania stromo na¬ rastajacego cisnienia dlawionego od strony war¬ tosci maksymalnej. 4 W dalszym korzystnym rozwinieciu wynalazku zawór modulacyjny zawiera sterujacy cisnienie podstawowe suwak, bedacy pod dzialaniem cisnie¬ nia zaleznego od obciazenia i oparty sprezyscie na 6 tym suwaku zaworu tlok nastawczy, którego droga przestawiania jest ograniczona zderzakiem.Dalsza cecha wynalazku polega na tym, ze zasto¬ sowano oddzielony od zaworu modulacyjnego za¬ wór ograniczajacy. it W dalszym korzystnym rozwinieciu wynalazku zawór modulacyjny zawiera suwak, który z jednej strony jest pod dzialaniem cisnienia zaleznego od obciazenia, a z drugiej strony jest poprzez rózni¬ cowa powierzchnie tlokowa pod dzialaniem modu- 15 lowanego cisnienia dlawionego, które jest dopro¬ wadzane przez obciazony sprezyna i zawierajacy rowek odpowietrzajacy zawór ograniczajacy z kra¬ wedzia sterujaca.W korzystnym przykladzie wykonania urzadzenia so wedlug wynalazku pomiedzy kanalem powierzchni tlokowej, a prowadzacym do zaworu cisnienia pod¬ stawowego przewodem cisnienia dlawionego zaworu ograniczajacego umieszczony jest klapowy zawór przeciwzwrotny. se Wynalazek jest przedstawiony w przykladzie wy¬ konania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia w uproszczeniu czesc hydraulicznego urzadzenia przelaczajacego z wykonanym wedlug wynalazku urzadzeniem do regulacji cisnienia, fig. 2 i 3 przed¬ lo stawiaja pelny schemat hydraulicznego urzadzenia przelaczajacego w polozeniu neutralnym, fig. 4 przedstawia dalszy przyklad wykonania urzadzenia do regulacji cisnienia, a fig. 5 przedstawia wykres róznych charakterystyk cisnienia uzyskiwanych przykladowo za pomoca urzadzenia wedlug wyna¬ lazku.Urzadzenie wedlug fig. 1—3 zlozone jest z na¬ pedzanej przez silnik pojazdu pompy olejowej P, glównego zaworu cisnieniowego 10, przekladniko- wego zaworu cisnieniowego 20, zaworu wybiorcze¬ go 30, zaleznego od polozenia pedalu gazu dlawia¬ cego zaworu cisnieniowego 40 i dwóch zaworów zamykajacych 50 i 60. Zawór zamykajacy 50 jest przyporzadkowany zaworowi sterowniczemu 2—3 90, a zawór zamykajacy 60 jest. przyporzadkowany zaworowi sterowniczemu 1—2 70. Regulator R do¬ starcza przez przewód 240 zalezne od predkosci jazdy cisnienie, które w celu samoczynnego prze¬ laczania biegów jest podawane na powierzchnie czolowe 73 i 93 zaworów sterowniczych 70 lub 90.Temu zaleznemu od predkosci jazdy cisnieniu prze¬ ciwdziala cisnienie zalezne od obciazenia, które jest wytwarzane przez dlawiacy zawór cisnienio¬ wy 40 i podawane jest przez uklad przewodów 220 lub 221 na powierzchnie tlokowe 90A, 99B, 70B lub 70A zaworów sterowniczych 90 i 70.Cisnienie zalezne od predkosci jazdy i cisnienie zalezne od obciazenia okreslaja polozenie punktu automatycznego przelaczania. Zawory sterownicze 70 i 90 rozdzielaja olej pod cisnieniem zaleznie od polozenia przy swym lewym lub prawym oporze na sprzeglo K2 i na hamulce BI, B1F i B2. Wla¬ czane dla wszystkich biegów do przedu sprzegla KI jest sterowane bezposrednio przez zawór wybior¬ czy 30. Sprzeglu K2 jest przyporzadkowany zawór 4f 41 M108 796 5 110 regulacji cisnienia i tlumik 120, którego tlok 121 jest przesuwny wbrew dzialaniu sprezyny 122 w komorze tlumika 123, natomiast hamulec B1F wspóldziala z zaworem 150 regulacji cisnienia i z tlumikiem 160 zlozonym z tloka 161, sprezyny 162 i komory 163. Zawory regulacji cisnienia i tlumiki maja za zadanie stopniowe i odpowiadajace dane¬ mu momentowi sprzegla zwiekszanie cisnienia w mozliwie krótkim okresie czasu, tak aby zmiana biegu odbyla sie szybka i bez uderzen.Pompa olejowa P zasysa olej ze zbiornika S i tloczy go poprzez przewód 202 do glównego za¬ woru cisnieniowego 10, który w glównym prze¬ wodzie cisnieniowym 205 ustala tak zwane cisnie¬ nie ukladowe lub cisnienie podstawowe. W przy¬ padku nadmiernego doplywu oleju wykonany na suwaku 10A ^pierscien sterujacy 18 glównego za¬ woru cisnieniowego 10 otwiera doplyw do kanalu 28, który poprzez chlodnice K jest polaczony z prze¬ twornikiem W momentu obrotowego i z przeklad- nikowym zaworem cisnieniowym 20. Zawór ten ma tlok sterujacy 20A z pierscieniami sterujacymi 21 i 22. Tlok sterujacy 20A jest naciskany w prawo przez sprezyne 27A oparta o glówny zawór cisnie¬ niowy 10. Sprezyna 27A przeciwdziala cisnieniu ole¬ ju przeplywajacego do przetwornika W, który to olej poprzez kanal 28A dziala na pierscien steruja¬ cy 22. Nadmiar oleju jest odprowadzany z kanalu 28, który jest przez pierscien sterujacy 21 laczony z rowkiem odpowietrzajacym 23, do zbiornika S, tak ze cisnienie w przetworniku W jest ograniczone do okreslonej wartosci maksymalnej.Przy wzroscie przeplywu oleju przez pompe P suwak 10A glównego zaworu cisnieniowego 10 zos- staje przesuniety dalej na prawo przeciw sile dzia¬ lania sprezyny 27A i przeciw dzialajacej tylko na suwak i opartej o obudowe zaworu sprezynie 27B.Odbywa sie to przez oddzialywanie na utworzona na pierscieniu sterujacym 13 powierzchnie rózni¬ cowa 13A, której komora pierscieniowa 14 jest po¬ przez kanal 204 polaczona z przewodem 202. Piers¬ cien sterujacy 15 zwalnia przy tym polaczenie prze¬ wodu 202 z kanalem powrotnym 203, tak ze olej nie zuzyty przez przetwornik W i urzadzenie ste¬ rownicze moze odplywac do zbiornika S.Zawór wybierczy 30 ma nastepujace polozenia przelaczania: „P" parkowanie, „R" bieg wsteczny, „N" bieg jalowy (luz), „A" automatyka (polozenie jazdy) „2" automatyka, ograniczona do biegów 1 i 2, „1" mozliwa jazda tylko na 1 biegu.W polozeniu „A" suwaka wybierczego 30 glów¬ ny przewód cisnieniowy 205 jest poprzez kanal 207 dolaczony do komory pierscieniowej 12, w która wchodzi powierzchnia tlokowa 11 suwaka 10A. Ta powierzchnia tlokowa 11 jest zatem dolaczona do powierzchni róznicowej 13A, tak ze pierscien ste¬ rujacy 15 zwalnia wiekszy przekrój do kanalu powrotnego 803. Na skutek tego cisnienie w glów¬ nym przewodzie cisnieniowym 205 poczatkowo ma¬ leje. Gdy kierowca doda gazu, poprzez kanal 222 do komory 26 glównego zaworu cisnieniowego 10 zostaje doprowadzone objasnione jeszcze dokladniej w dalszej czesci opisu cisnienie dlawienia, przy czym cisnienie to dziala na powierzchne tlokowa 18A pierscienia sterujacego 18 i wspiera sile dzia- 6 lania sprezyn 27A, 27B. Sily dzialajace na powierz¬ chnie tlokowa 18A utrzymuja suwak 10A wbrew dzialaniu cisnienia na powierzchnie tlokowe 11 i 13A w równowadze, to znaczy pompa P musi spowodo- s wac wzrost cisnienia, które trzyma pierscien ste¬ rujacy 15 suwaka 10A w polozeniu otwarcia wzgle¬ dem kanalu powrotnego 203.Cisnienie to, które jest zalezne od wielkosci po¬ dawanego przez kanal 222 cisnienia dlawienia* wy- 10 stepuje jako cisnienie podstawowe w przewodzie 205. Erzy wzroscie cisnienia dlawienia wzrasta równiez cisnienie podstawowe w elementach ste¬ rowania. W polozeniu „A" zaworu wybierczego 30 glówny przewód cisnieniowy 205 jest przy tym po- 15 laczony z przewodem doprowadzajacym 208, który przez przewody 208A i 208B jest dolaczony do sprzegla KI pierwszego biegu. Przy dodaniu gazu sprzeglo KI dziala zatem jako sprzeglo rozruchowe.Poprzez przewód 208A jest ponadto zasilany cis- 20 nieniem podstawowym regulator R.Gdy pojazd osiagnie predkosc, przy której zalezne od predkosci jazdy cisnienie regulatora w prze¬ wodzie 240 moze przesunac zawór sterowniczy 70 w prawo, wówczas olej pod cisnieniem przeplywa 25 z przewodu doprowadzajacego 208 do kanalu dopro¬ wadzajacego 214, który poprzez zawór 150 regu¬ lacji cisnienia jest polaczony z hamulcem B1F.Kanal doprowadzajacy 214 jest ponadto poprzez komore pierscieniowa 156 zaworu 150 regulacji 30 cisnienia polaczony z dalszym kanalem doprowa¬ dzajacym 177, poprzez bedacy przy swym lewym oporze zawór sterowniczy 2—3 90 i przez kanal doprowadzajacy 216 zas — z hamulcem BI. Przy drugim biegu sprzeglo Ki jest zatem polaczone 35 jeszcze z hamulcami BI i B1F. Zawór 150 regulacji cisnienia zapewnia przy tym najpierw szybkie na¬ pelnienie hamulca B1F, a potem cisnienie stosun¬ kowo powoli wzrasta do cisnienia zamykania, po¬ trzebnego dla przenoszenia momentu. Podczas tej 40 fazy zamykania tlok 161, pomimo sily dzialania cisnienia wprowadzanego przez przewód 222 cis¬ nienia dlawienia w komore tlumika 163, wykonuje swa droge powrotna tlumienia, az moze w koncu przesunac zawór regulacji cisnienia 150 w lewo, 45 tak ze poprzez kanal doprowadzajacy 214 cale cis¬ nienie podstawowe dziala na hamulec. Umozliwia to miekkie i szybkie przelaczanie obciazenia.W polozeniu „A", na trzecim biegu, cisnienie re¬ gulatora w przewodzie 240 jest tak duze, ze rów- 60 niez zawór sterujacy 90 jest przesuniety w prawo.Oprócz wytworzonych juz na drugim biegu pola¬ czen od glównego przewodu cisnieniowego 205 do sprzegla KI i do hamulca B1F wytworzone jest jeszcze polaczenie od przewodu doprowadzajacego B5 208 poprzez przesuniety w prawo zawór sterujacy 1—2 70, kanal 213, przestawiony w prawo zawór sterujacy 2—3 90 oraz przez kanal doprowadzajacy 215 do zaworu 110 regulacji cisnienia, a zatem do sprzegla K2. Sterowanie wzrostu cisnienia w sprze- 60 gle K2 nastepuje przy tym w taki sam sposób za pomoca zaworu 110 regulacji cisnienia i tlumika 120 jak poprzednio podano. Hamulec BI jest poprzez kanal doprowadzajacy 216 i przestawiony w prawo zawór sterujacy 2—3 90 polaczony z rowkiem od- 8I powietrzajacym 104.108 796 9 planowanie nastepuje przy tym w zaleznosci od charakterystyki silnika.Pomiedzy kanalem 356 a przewodem 222A cis¬ nienia dlawionego wbudowany jest w celu wy¬ równania cisnienia klapowy zawór przeciwzwrot- ny 362.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do regulacji cisnienia dla hydrau¬ licznego urzadzenia sterujacego przekladnie prze¬ laczana pod obciazeniem, zwlaszcza dla pojazdów samochodowych, zlozone z dolaczonego do pompy olejowej glównego zaworu cisnienia, wytwarzaja¬ cego dzialajace w elementach przelaczajacych — sprzegla i hamulce — cisnienie podstawowe, z polaczonego z tym zaworem cisnienia podstawowe¬ go zaworu cisnienia dlawionego, który dziala w za¬ leznosci od organu regulacji mocy i daje zalezne od obciazenia cisnienie, oraz we wspólpracy z za¬ leznym od predkosci jazdy cisnieniem oddzialuje na polozenie punktu przelaczania biegów, znamien¬ ne tym, ze zawiera dalszy, bedacy pod dzialaniem cisnienia podstawowego zawór cisnienia dlawione¬ go (340, 350) zawór modulacyjny, który jest prze¬ stawny w zaleznosci od cisnienia (psdi) zaleznego od obciazenia i daje narastajace stromo w dolnym zakresie obciazenia maszyny napedowej cisnienie dlawione (psd2, Psds)» a ponadto to cisnienie dla¬ wione jest poprzez przewód (222, 222A) doprowa¬ dzane do dzialajacej w kierunku zamkniecia glów- 10 15 20 25 30 10 nego zaworu cisnienia (10) powierzchni tlokowej (18A) i do komór tlumika (123, 163). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze do ograniczania stromo narastajacego cisnienia dlawionego (psd2 Psds) od strony wartosci maksy¬ malnej ma zderzak (347) i zawór (357). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze zawór modulacyjny (340) zawiera sterujacy cis¬ nienie podstawowe suwak (344) bedacy pod dziala¬ niem zaleznego od obciazenia cisnienia (Psdi) i oparty sprezyscie na suwaku zaworu tlok nastaw- czy (342), którego droga przestawiania jest ogra¬ niczona zderzakiem (347). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 znamienne tym, ze zawiera oddzielny od zaworu modulacyjnego (350) zawór ograniczajacy (357). 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 albo 2 albo 4, zna¬ mienne tym, ze zawór modulacyjny (350) zawiera suwak (351), który z jednej strony jest pod dzia¬ laniem cisnienia (Psdi) zaleznego od obciazenia, a z drugiej strony jest poprzez róznicowa powierz¬ chnie tlokowa (355) pod dzialaniem modulowanego cisnienia dlawionego (Psds), które jest doprowa¬ dzane przez obciazony sprezyna (359) i zawierajacy rowek odpowietrzajacy (361) zawór ograniczajacy (357) z krawedzia sterujaca (360). 6. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 albo 4, znamienne tym, ze pomiedzy kanalem (356), a prowadzacym do glównego zaworu cisnienia (10) przewodem (222A) cisnienie dlawiacego zaworu ograniczajacego (357) umieszczony jest zawór klapowy przeciwzwrot- ny (362).FIG.1 342 343 347 340 344 /108 796 FIG. 2 P.—v2(K 203 202 27B 27A K/OCN^W FIG 4 359 361 357 360 FIG. 5 Psp^z^M 45 LDA — Zaklad 2 — zam. 2367/80 — 100 szt.Cena 45 zl PL