Przedmiotem wynalazku jest zatrzask do pasów bezpieczenstwa, typu zwijanego, przeznaczony dla pojazdów, zwlaszcza samochodowych.Znany jest z opisu patentowego RFN nr 2 310 839 zatrzask do pasów bezpieczenstwa, który ma ele¬ ment bezwladnosciowy i przekaznikowy oparte na podporze. Element przekaznikowy ma bezwladnik, który ustala przesuw w pionie w otworze. Sily tarcia powstajace podczas styku powierzchniowe¬ go lub punktowego elementu bezwladnosciowego i elementu przekaznikowego oraz w otworze zmniejszaja szybkosc zadzialania urzadzenia. Kon¬ trola szybkosci zadzialania jest bardzo trudna ze wzgledu na jej zaleznosc od tolerancji wykonania i stopnia zuzycia elementów.Znane jest z opisu patentowego Wielkiej Bry¬ tanii nr 1 472 558 zatrzask do pasów bezpieczenst¬ wa majacy element bezwladnosciowy dla wyczu¬ wania przyspieszen i/lub opóznien usytuowany po¬ miedzy rama a elementem przekaznikowym, przy czym element ten moze poruszac sie w kierunku ramy jak równiez w innych. Zatrzask ten ma tak¬ ze dwa elementy dystansowe podparte obrotowo w formie polaczenia typu dzwigni kolankowej. E- lementy bezwladnosciowy i przekaznikowy maja skomplikowane uksztaltowanie i musza byc wyko¬ nane w bardzo waskich tolerancjach. Dokladnosc wykonania wymienionych elementów jest wazna ze wzgledu na prawidlowosc dzialania zatrzasku, przy czym ich skomplikowane uksztaltowanie po- 10 15 20 25 30 woduje nadmierne zuzywanie sie powierzchni wspólpracujacych, co wplywa na niedokladnosc dzialania zatrzasku.Zatrzask wedlug wynalazku przystosowany jest, w zaleznosci od mechanizmu uruchamiajacego wprawianego w ruch przez sily bezwladnosci, do blokady szpulowej prowadnicy pasa, uniemozli¬ wiajacej odwijanie sie pasa, jak równiez do zwal¬ niania tej blokady. Ostre wymagania w stosunku do dzialania mechanizmu uruchamiajacego doty¬ cza jego niezawodnosci, czulosci, szybkosci, zadzia¬ lania i innych wlasciwosci.Celem wynalazku jest opracowanie zatrzasku, w którym sily dzialajace na mechanizm urucha¬ miajacy i mechanizm zapadkowy moga byc dobra¬ ne niezaleznie od sil wstecznych, zmierzajacych do przywrócenia mechanizmowi uruchamiajacemu pozycji biernej.Cel wynalazku osiagnieto przez skonstruowanie zatrzasku, który ma obudowe, zaopatrzona w dru¬ ga podpore, zas element przekaznikowy ma tuleje zaopatrzona w wysunieta czesc kolnierzowa, obro¬ towo prowadzona przez druga podpore i piono¬ wo wystajacy element pobudzajacy, korzystnie ko¬ lek, przystosowany do wspólpracy z mechanizmem zapadkowym, przy czym wewnatrz tulei usytuo¬ wany jest element bezwladnosciowy, który obraca ja osiowo.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladach wykonania na ryusnku, na którym fig. 1 1068923 106892 4 przedstawia zespól szpulowy pasa bezpieczenstwa tyipu zawijanego w przekroju poprzecznym, fig. 2 — zespól z fig. 1 w widoku z boku, fig. 3 — za¬ trzask wedlug wynalazku w polozeniu spoczynko¬ wym, fig. 4 — zatrzask z fig. 3 w polozeniu czyn¬ nymi, fig. 5 — zatrzask w innymi przykladzie wy¬ konania w polozeniu spoczynkowym, fig. 6 — za¬ trzask z fig. 5 w polozeniu czynnym, fig. 7 — za¬ trzask w innymi przykladzie wykonania, fig. 8 — zatrzask z fig. 7 w innym polozeniu, fig. 9 — za¬ trzask z fig. 7 w jeszcze innym polozeniu, fig. 10 — zatrzask w kolejnymi przykladzie wykonania, fig. 11 — zatrzask w jeszcze innym przykladzie wyko¬ nania.Zespól szpulowy 1 (fig. 1, 2) zawiera szpulowa prowadnice 2, do której przymocowany jest jeden koniec pasa bezpieczenstwa (nie pokazany). Pro¬ wadnica szpulowa 2, jest "obrotowo podparta w dwu bocznych elementach 3, 4 i jest przeznaczo¬ na do nawijania i odwijania pasa bezpieczenstwa, pod wplywem dzialania rozciagajacej sprezyny 5 przymocowanej do elementu 4. Zatrzask jest u- mocowany do elementu 3. Zatrzask zawiera me¬ chanizm uruchamiajacy 6 oraz mechanizm zapad¬ kowy 7, poruszany za pomoca mechanizmu 6.Mechanizm zapadkowy 7 jest przystosowany do blokowania szpulowej prowadnicy 2 dla uniemo¬ zliwienia odwiniecia pasa. Mechanizm uruchamia¬ jacy 6 jest uruchamiany przez sily bezwladnosci.Mechanizm zapadkowy 7 sklada sie z zapadki 8 i kola zapadkowego 9. Zapadka 8 jest przystosowa¬ na do wspólpracy z kolem zapadkowym 9 w celu zahamowania jego obrotów w okreslonym kie¬ runku, badz odblokowania go, gdy szpulowa pro¬ wadnica 2 jest zablokowana w stosunku do obro¬ tu w tym kierunku, albo odblokowana.Zapadka 8 przejmuje obciazenie dzialajace na pas bezpieczenstwa, a mechanizm zapadkowy 7 jest przystosowany do wspólpracy z mechanizmem, który odciaza zapadke 8 i przejmuje naprezenia od pasa bezpieczenstwa. Mechanizm ten moze byc pobudzany silami przyspieszenia pojawiajacy¬ mi sie przy szybkim odwijaniu pasa.Mechanizm uruchamiajacy 6 (fig. 3, 4) zawiera element bezwladnosciowy 11 w postaci kuli, ru¬ chomej wewnatrz obudowy 10, przy czym element 11, pozostajacy w stanie spoczynku jest na dnie stozkowej podpory 12. Pierwszy element przekaz¬ nikowy 13 zawiera tuleje 14 zakonczona w górnej czesci kolnierzem 15, przy pomocy którego tuleja 14 jest zawieszona na obudowie 10, podparta na pierscieniowej podporze 16. Tuleja 14 wspóldziala we wszystkich kierunkach, z powierzchnia ele¬ mentu 11. Element wyzwalajacy 18 ma postac wy¬ stajacego ku górze kolka.Mechanizm zapadkowy 7 (fig. 3 i 4) zawiera za¬ padke 19 przesuwana obrotowo pomiedzy pozycja, w której blokuje ona kolo zapadkowe 9 i pozycja, w której je zwalnia w okraglym elemencie lo¬ zyskujacym 20. Element 20 utworzony jest przez dwie wklesle powierzchnie wspierajace uksztal¬ towane w czesci obudowy 10. Zapadka 19 ma konstrukcje rozwidlona z dwoma rozstawionymi czlonami. Zapadka 19 utrzymywana jest przy po¬ mocy ustalajacej sprezyny 21, która stanowi spre zyna naciagowa umieszczona pomiedzy punktem 22 obudowy 10 i punktem 23 zapadki 19, zas punk¬ ty 22, 23 sa rozmieszczone po obu stronach ele¬ mentu lozyskujacego 20 tak, ze ustalajaca sprezy- 5 na 21 jest rozciagnieta w kierunku wzdluznym zapadki. 19. Sprezyna ustalajaca 21 rozciagnieta jest w przestrzeni powstalej pomiedzy dwoma czlonami rozwidlenia zapadki 19. Element wyzwa¬ lajacy 18 opiera sie o czesc sprezyny ustalajacej no 21.Mechanizm zapadkowy (fig. 5 i 6) zawiera za¬ padke 24 umieszczona obrotowo na osi 25 i zaopa¬ trzona w drugi sprezynowy element przekazniko¬ wy 26, który ma wypust zaopatrzony w element 15 • czujnikowy 27. Element 26 moze byc wykonany z tego samego materialu co zapadka 24, na przyklad z poliacetalu.Zapadka 28 mechanizmu zapadkowego 7 (fig. 7, 8) ma element sprezysty 29 w postaci sprezyny badz 20 plytki sprezynujacej, wygiety wokól lozyskujace¬ go elementu 30 zapadki 28. Jeden koniec elementu sprezystego 29 ma element czujnikowy 31, który rozciaga sie w poprzek zapadki 28 i przeznaczony jest do okreslania czynnego i biernego stanu me- 25 chanizmu uruchamiajacego. Górna czesc elemen¬ tu 13 (fig. 7, 8, 9) stanowi pozioma powierzchnia 32, o która opiera sie element czujnikowy 31 me¬ chanizmu zapadkowego. Wewnetrzna sciana 39 o- budowy 10 jest zbiezna stozkowo w kierunku pier- 30 scieniowej podpory 16 elementu przekaznikowego 13 tak, ze tuleja 14, w stanie czynnym, opiera sie o wewnetrzna sciane 39 obudowy 10 wzdluz calej swojej wysokosci (fig. 8).Element bezwladnosciowy 33 (fig. 10) stanowi 35 wahadlo pionowe, które ze stanu biernego, w któ¬ rym zajmuje pionowa pozycje na podporze 34, mo¬ ze byc odchylone do polozenia pokazanego na fig. 10 tak, ze opiera sie wewnatrz tulei 14 elementu przekaznikowego 13. 40 Element przekaznikowy 13 (fig. 11) zawiera tu¬ leje 35, dolna, pierscieniowa czescia krawedzi 36 opiera sie na podporze 37. Element bezwladnos¬ ciowy 11, który w tym przypadku stanowi kule, spoczywa we wglebieniu wkleslej podpory 38, któ- « ra jest powyzej podpory 37 dla elementu przekaz¬ nikowego 35.Podwyzszona podpora 38 posiada krawedzie 39 o kacie nachylenia przystosowanym dla umozli¬ wienia przechylenia sie elementu przekaznikowego .50 13 do stanu czynnego ze stanu biernego, w którym dolne krawedzie 36 tulei 35 spoczywaja calkowicie na swojej podporze 37.Mechanizm uruchamiajacy jest zwykle w stanie biernym, a zapadka zajmuje polozenie zwalniajace. 55 Sprezyna ustalajaca 21 wywiera nacisk dla utrzy¬ mania zapadki 19 w polozeniu zwalniajacym badz w polozeniu blokujacym zgodnym z kierunkiem dzialania sily sprezyny. Kierunek ten moze byc przesuniety za pomoca mechanizmu uruchamiaja- 60 cego, za posrednictwem elementu wyzwalajacego 18.Mechanizm uruchamiajacy przyjmuje polozenie czynne, przy pewnej zmianie predkosci pojazdu, badz w sytuacji gdy jest on zaparkowany na po¬ wierzchni w pewnym nachyleniu. W polozeniu 05 czynnym (fig. 4) element bezwladnosciowy 11 jest106892 przemieszczony na swojej podporze 12, przez co element przekaznikowy 13 przeznaczony do odbie¬ rania zmian polozenia elementu bezwladnosciowe¬ go przechylenia sie w stosunku do swojej podpory 16 na skutek tego, ze tuleja 14 zachowuje polo¬ zenie zgodne z ruchem kuli.Element wyzwalajacy 18 jest dzieki temu pod¬ noszony wbrew dzialaniu sprezyny ustalajacej 21, która wygina sie tak, ze linia dzialania sily spre¬ zyny przesuwa sie przechodzac element lozysko¬ wania 20 zapadki, co powoduje, ze zapadka zmie¬ rza do przeskoczenia ponad polozeniem blokujacym, w którym zazebia sie z kolem zapadkowym 9.Podniesienie elementu wyzwalajacego (fig. 6) powoduje, ze zapadka 24, za posrednictwem ele¬ mentu sprezynujacego 26 przesuwa sie w kierunku polozenia blokujacego, w zwiazku z czym element sprezynujacy nie wywoluje zadnego naprezenia, zapadka bez przeszkód moze byc doprowadzona do wspomnianego zazebiajacego sie polozenia.Podczas dzialania mechanizmu (fig. 7, 8, 9) ele¬ ment przekaznikowy 13 pochyla sie sie tak, ze tu¬ leja 14 wzdluz calej swej wysokosci opiera sie o wewnetrzna sciane 39 obudowy 10, co powoduje zmiany kierunku dzialania sily ciezkosci w ele¬ mencie bezwladnosciowym 11 oddzialywujacym na element przekaznikowy 13 i zmiane polozenia w stanie czynnym.Podczas dzialania mechanizmu uruchamiajacego (fig. 10) element 33 odchyla sie od wnetrza tulei 14, zas element czujnikowy 31 przesuwa sie wzdluz podpierajacej powierzchni 32, bedac dociskany ku górze. Przy pomocy elementu sprezynujacego 29 zapadka 28 zmierza do zajecia swego blokujacego polozenia.Pierwszy element przekaznikowy 13 (fig. 11) od¬ chyla sie ze swego spoczynkowego polozenia z pierscieniowa dolna krawedzia 36 opierajaca sie o podpore 37 do stanu pokazanego na rysunku, pod wplywem dzialania elementu bezwladnoscio¬ wego 11, który opuszcza swoje polozenie spoczyn¬ kowe we wglebieniu wkleslej podpory, dzieki cze¬ mu uruchamiany jest mechanizm zapadkowy.Mechanizm zapadkowy wyposazony jest w drugi sprezynujacy element przekaznikowy pomiedzy u- rzadzeniem uruchamiajacym i zapadka stanowiaca czesc mechanizmu zapadkowego. Sprezynujacy e- lement przekaznikowy dziala gdy zapadka moze byc zazebiona z kolem zapadkowym w celu spo¬ wodowania dzialania blokujacego. Oddzialywuje on sprezyscie powodujace ruch obrotowy zapadki podczas gdy kolo zapadkowe obraca sie przeciw¬ nie do kierunku blokowania tj. gdy pas bezpie¬ czenstwa zwija sie na szpuli gdy mechanizm uru¬ chamiajacy jest w stanie biernym. Ruch obroto¬ wy zapadki nie jest wówczas przekazywany do mechanizmu uruchamiajacego, który nie jest po¬ dawany zbytecznym naprezeniom, powodujacym zacieranie sie i ryzyko zniszczenia urzadzenia ze wzgledu na oddzialywanie sil, które w innym przy¬ padku powstawalyby pomiedzy sila bezwladnosci i sila uruchamiajaca zapadke.Gdy ustaje stan ruchu pojazdu, elementy bez¬ wladnosciowe 11, 33 i pierwszy element przekaz¬ nikowy 13 nie pozostaja dluzej pod wplywem ja- 10 15 20 35 30 40 45 50 55 65 kichkolwiek bocznie skierowanych sil, lecz wy¬ lacznie pod dzialaniem sily ciezkosci. Wywiera to wplyw na pierwszy element przekaznikowy 13 w taki sposób, ze przybiera on ponownie normalne polozenie na podporze 16. Elementy bezwladnos¬ ciowe 11 i 33 powracaja równiez do swoich zwy¬ klych polozen, w których nie powoduja urucho¬ mienia mechanizmu zapadkowego.Podczas ruchu powrotnego, element bezwladnos¬ ciowy oddzialywuje na element przekaznikowy 13 bezposrednio sila inercji, poniewaz element bez¬ wladnosciowy o ksztalcie kuli ma tendencje do zajmowania najnizszego polozenia, tj. srodkowego punktu na podporze 12 i 38. Element bezwladnos¬ ciowy 33 o ksztalcie wahadla dazy do zajecia pio¬ nowego polozenia na podporze 34. W ten sposób, w zwiazku z sila wywierana przez mechanizm u- ruchamiajacy, moga powstawac nastepujace sytu¬ acje: Wplyw dzialania sily ciezkosci, podczas gdy me¬ chanizm uruchamiajacy jest w normalnym polo¬ zeniu i nie podlega zadnym wiekszym silom przy¬ spieszenia, powoduje tendencje do zachowania zwyklego polozenia przez pierwszy element prze¬ kaznikowy na swojej podporze; bocznie skiero¬ wane sily takie jak sily przyspieszenia lub ciez¬ kosci, podczas gdy mechanizm uruchamiajacy jest w polozeniu znacznie odchylonym w stosunku do swojej zwyklej pozycji, powoduja tendencje do opuszczania swego zwyklego polozenia przez ele¬ ment bezwladnosciowy i w zwiazku z tym ten* dencje do oddzialywania na pierwszy element przekaznikowy w kierunku uruchomienia urzadze¬ nia zapadkowego; boczne sily daza do wytracenia pierwszego elementu przekaznikowego z jego nor¬ malnego polozenia w kierunku polozenia aktyw¬ nego.. Wplyw taki prowadzi do dzialania, o ile srodek ciezkosci elementu przekaznikowego znaj¬ duje sie poza podpora; sila ciezkosci oddzialywuje przeciwnie do elementu bezwladnosciowego, zmie¬ rzajac do przesuniecia go w jego zwykle poloze¬ nie. Sily takie powstaja w przypadku, gdy ele¬ ment bezwladnosciowy w swoim normalnym polo¬ zeniu znajduje sie w równowadze trwalej.Sily powodujace dzialanie zwrotne i dzialanie pobudzajace sa podstawowymi silami dzialania mechanizmu uruchamiajacego. W razie wtórnego dzialania sil, moze byc ono wykorzystane do wzmocnienia zasadniczego dzialania mechanizmu, lub moze powodowac dzialanie zwrotne na skutek pracy elementu przekaznikowego oraz dzialanie wzbudzajace na skutek istnienia elementu bez¬ wladnosciowego. Sytuacja taka ma miejsce, gdy srodek ciezkosci pierwszego elementu przekazniko¬ wego wypada na jego podporze i o ile element bezwladnosciowy w obrebie jego zakresu poruszania sie zajimujie obojetne polozenie, albo przy zastoso- ... waniu plaskiej podpory. Element beizwladnoscio¬ wy moze byc ustawiony w niestabilnym polozeniu, dzieki czemu musi byc czynnie zawracany przez pierwszy element przekaznikowy, który jest pod¬ dawany wstecznym silom.Pierwszy element przekaznikowy dla uproszcze¬ nia przedstawiono tak, ze jego srodek ciezkosci wypada nieco poza podpora, co powoduje ulat- t7 106892 8 wlenie dzialania pod warunkiem, ze element jest lekki w stosunku do elementu bezwladnosciowego.Podpora elementu bezwladnosciowego jest tak skonstruowana, ze moze powodowac zajecie polo¬ zenia normalnego, dzieki czemu jedynie czesc sily wstecznej powstaje na skutek dzialania elementu przekaznikowego.Mozna wykorzystywac za pomoca zatrzasku we¬ dlug wynalazku sily zwrotne i sily pobudzajace w sposób calkowicie od siebie niezalezny i zatrzask moze byc wykorzystywany dla scisle okreslonego dzialania z punktu widzenia czulosci pobudzenia, sily pcbudzajacej, szybkosci i innych czynników, podczas, gdy w stosowanych dotychczas zatrzas¬ kach tego typu istnieja rozlaczne powiazania po¬ miedzy silami zwrotnymi i pobudzajacymi.Gdy element bezwladnosciowy i pierwszy ele¬ ment przekaznikowy 13 zajmuja ponownie swoje zwykle polozenie, zapadka nie bedzie dluzej dzia¬ lala, lecz obróci sie ku dolowi, do polozenia zwal¬ niajacego tak, ze kolo zapadkowe 9 moze ponow¬ nie swobodnie obracac sie w obu kierunkach.Zastrzezenia patentowe 1. Zatrzask do pasów bezpieczenstwa, przezna¬ czonych dla pojazdów zwlaszcza samochodowych, zaopatrzony w rame i szpule zamocowana w ra¬ mie, tasme zwinieta na szpuli mechanizmu spre¬ zynowego do obracania szpuli dla zwijania tasmy, mechanizmu zapadkowego polaczonego z prowad- 10 15 20 25 nica i szpula, przy czym mechanizm zapadkowy wspólpracuje z kolem zapadkowym zabezpiecza¬ jacym szpule przed obrotem w kierunku odwijania sie tasmy, element bezwladnosciowy przystosowa¬ ny do przemieszczania sie, pod dzialaniem sil bez¬ wladnosci, z polozenia spoczynkowego do poloze¬ nia czynnego, element przekaznikowy majacy pierwsza czesc przylegajaca do elementu bezwlad¬ nosciowego, przemieszczana pod wplywem tego e- lementu, gdy przesuwa sie on do polozenia czyn¬ nego i druga czesc, przylegajaca do mechanizmu zapadkowego, przemieszczana pod wplywem pierw¬ szej czesci, dla uruchomienia mechanizmu zapad¬ kowego, obudowe polaczona z rama i majaca pierwsza podpore, która jest prowadnica dla ele¬ mentu bezwladnosciowego przystosowana do prze¬ mieszczania go pomiedzy polozeniem spoczynkowym i czynnym, znamienny tym, ze obudowa (10), zao¬ patrzona jest w druga podpore (16), zas element przekaznikowy (13) ma tuleje (14) zaopatrzona w wysunieta czesc kolnierzowa (15), obrotowo prowa¬ dzona przez druga podpore (16) i pionowo wysta¬ jacy element wyzwalajacy, korzystnie kolek (18), przystosowany do wspólpracy z mechanizmem za¬ padkowym (7), przy czym wewnatrz tulei (14) u- sytuowany jest element bezwladnosciowy (11), któ¬ ry obraca ja osiowo. 2. Zatrzask wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze element bezwladnosciowy (11) stanowi kula, pierw¬ sza podpora (12) stanowi czasze, zas eletment bez¬ wladnosciowy (11) jest usytuowany, bedac w sta¬ nie spoczynku w najnizszej czesci czaszy. t FIG.1 FIG. 2106892 f 6 11 12 ^ FIG.3 13-T 25 2L 27 1211 FIG. 4 FIG.9 FIG.10 FIG. 11 PL