Przy znanych dotychczas sposobach wyrobu rur zapomoca odlewania w for¬ mach wirujacych uzywano form lezacych, a wiec z osia pozioma. Przytem okazaly sie nastepujace wady.Powstajaca sila odsrodkowa zmienia sie przez ciezar wlasny zelaza w ten spo¬ sób, ze dzialajaca u góry sila odsrodkowa jest o polowe skladowej ciezaru mniejsza, niz sila odsrodkowa skierowana wdól.Wskutek tego powstaje miedzy innemi nie¬ pozadane, zmienne natezenie czesciowo ste¬ zonego zeliwa podczas kurczenia sie. Two¬ rza sie przeto drobne szczeliny, co moze powodowac duze wady.Wada ta wystepuje tern wyrazniej, im mniejsza staje sie sila odsrodkowa w sto¬ sunku do wagi wlasnej zeliwa, Z tego po¬ wodu rury odlane przy malej ilosci obro¬ tów wirujacej poziomo formy posiadaja mniejsza wytrzymalosc, niz rury odlane w nieruchomych formach piaskowych. Dopie¬ ro przy zwiekszonej ilosci obrotów formy powieksza sie wytrzymalosc odlewu. Wten¬ czas jednak powstaje zjawisko tak zwane¬ go wyprzedzania. Plynna masa przesuwa sie w kierunku wzdluz osi w formie pozio¬ mej cienka warstwa przy promieniowo skie¬ rowanej sile odsrodkowej tak daleko w pu- fc sta forme, ze ta cienka powloka tezeje wczesniej na zimnej formie, nim wlasciwy strumien osiagnie odpowiednie miejsce. Ta cienka powloka nie zlaczy sie z nadplywa¬ jaca masa plynnego metalu, wobec czegorury posiadaja na sciankach zewnetrznych szczeliny ulozone wedlug linji srubowej, przez *ca*rura nie jest cjp uzycia.Do wlewania plynnego metalu w po¬ zioma forme rurowa stosuje sie zwykle podparte z jednej strony otwarte rynny obslugiwane z zewnatrz rynny. W razie stosowania jednej rynny doprowadzajacej od jednego konca rury, calemu urzadzeniu nadac mozna polozenie pochyle tak by plynny metal mial potrzebny spad. Taka rynna doprowadzajaca przy odlewie dlu¬ gich rur moze latwo ulec wygieciu, co na¬ lezy przewidziec przy budowie, co jednak przy rurach, które w stosunku do ich srednicy sa bardzo dlugie, powoduje trud¬ nosci. Gdy uzywa sie dwie obustronne ryn¬ ny doprowadzajace, to zmniejsza sie wprawdzie podparta z jednej strony dlu¬ gosc rynny doprowadzajacej, lecz musza one wtenczas posiadac spad, przez co po¬ wstaje ta sama woda. Przy dzielonej ryn¬ nie zmienia sie stale jej dlugosc i opór, wzglednie ilosc przeplywu, przez co spo¬ sób staje sie niekorzystny.Z formy wirujacej trzeba wyjmowac po¬ ziomo jeszcze zarzace sie rury, które sie czesto odksztalcaja i niszcza wskutek zgi¬ nania.Ochladzanie wlasciwego plaszcza for¬ my uskutecznia sie najczesciej w kadzi, przez co tylko jedna czesc tego plaszcza ochladza sie równoczesnie. Plaszcz formy ochladza sie szczególnie podczas spoczyn¬ ku z jednej strony, przez co ulega przed¬ wczesnie zniszczeniu. Przy nastepnym od¬ lewie ochladza sie plynny metal mocniej w miejscu zimniejszem, przez co w rurze po¬ wstaje napiecie przyczyniajace sie pózniej do jej zniszczenia. Próby usuniecia tych wad doprowadzily do uzywania dlawnic lub podobnych urzadzen.Próbowano juz odlewac przy wirowa¬ niu krótkie kawalki rur w formach piono¬ wych, przyczem metal doprowadzano na dno naczynia rurowego. Przy wirowaniu powstawala czesc z krótka cylindryczna sciana zewnetrzna oraz z parabolicznym plaszczem wewnetrznym i dnem.Wszystkie te wady usuwa wynalazek niniejszy. Naokolo pionowej osi obraca sie z odpowiednia szybkoscia wlasciwa forme a (fig. 1). Jako rynna doprowadzajaca sluzy zamknieta pionowa rura 6. Jest ona wylozona materjalem ogniotrwalym c tak, ze powstaje kanal d. Przez odgiecie rury doprowadzajacej na dolnym koncu c o- trzymuje strumien metalu kierunek ku scia¬ nie formy a. Aby strumien metalu nie od¬ bijal sie lub rozpryskiwal, jego otwór wply¬ wowy jest odgiety nieco w kierunku prze¬ ciwnym obrotowi formy a (fig. 2). W tym samym celu mozna tez wprawiac w ruch obrotowy rure doprowadzajaca. W tym przypadku obrót formy a odbywa sie w kierunku przeciwnym do obrotu rury 6.Plynny metal doprowadza sie do rury od konca górnego, który nastepnie splywa wdól pod dzialaniem wlasnego ciezaru.Rura doplywowa daje sie podnosic i opu¬ szczac wgóre i wdól.Przebieg odlewu odbywa sie w sposób nastepujacy.Podczas gdy forma a obraca sie z od¬ powiednia szybkoscia, doprowadza sie do rury 6, opuszczonej blisko dna formy, plyn¬ ny metal. Metal wyplywa przez wylot c na sciane wirujacej formy a i zostaje na niej dzialaniem sily odsrodkowej przytrzy¬ many. Wyplywajacy strumien metalu ukla¬ da sie w ten sposób w ksztalcie pierscienia z plynnego metalu opierajacego sie na dolnym koncu formy a. Gdy nastepnie rura b zostanie podniesiona o szerokosc pier¬ scienia, to nad pierwszym tworzy sie drugi taki sam pierscien. Oba pierscienie stapia¬ ja sie i tworza krótka, stojaca rure. Te czynnosci mozna dowolnie powtarzac. Przy zimnej formie rurowej a plynny metal te¬ zeje szybko w ksztalcie rury. Przy równo¬ miernie wirujacej formie i stale podnoszo¬ nej rurze doprowadzajacej tworzy sie w — 2 —ten sposób slimakowo skrecona rure; Plyn¬ ny metal nic splywa przytem na dno for¬ my rurowej, lecz bezposrednio na sciany, czyli zatem na najwieksza srednice formy.Fig. 3 — 13 uwidoczniaja inne urzadze¬ nia umozliwiajace splywanie metalu na sciany wirujacej formy.Fig. 3 uwidocznia rure doprowadzaja¬ ca 6 z dwoma otworami wylotowemi e, ex; strzalka P uwidocznia, ze rura b moze sie równiez obracac.Fig. 4 prlzedstawia dwa skosnie nadól skierowane wyloty e, e*; fig. 5 —: jeden wylot e skierowany skosnie wdól, a dru¬ gi e1 skosnie wgóre. Wedlug fig. 6 ru¬ ra b poteiada cztery wyloty. Ilosc moz¬ liwych wylotów rury doprowadzajacej mo¬ ze byc rózna, jak równiez moze byc rózny kierunek wylotów i ich wielkosc. Wedlug fig. 7 z rury doprowadzajacy wyplywa rów¬ ny strumien metalu na calym jej obwodzie.Na fig. 8 wylot rury 6 skierowany jest pio¬ nowo i strumien metalu splywa na forme rozdzielajaca /, skad zostaje skierowany na scianki formy. Forma rozdzielajaca po¬ laczona jest z rura 6 zapomoca ramion g, pokrytych odpowiednim materjalem ognio¬ trwalym. Ramiona g polaczone sa z nasa¬ da rurowa h. Nasada h moze byc wykona¬ na jako lozysko, przez co formie mozna nadac ruch wirowy. Ruch wirowy formy przenosi sie czesciowo przez plynny metal na forme rozdzielajaca, co powoduje silne odchylenie strumienia wzgledem scianki formy. Rozdzielacz poza tern umozliwia u- tworzenie rury z równej grubosci scianka¬ mi.Fig. 9 uwidocznia podobne wykonanie jak i fig. 8. Nad stozkiem rozdzielczym znajduje sie komora i, która zapobiega roz¬ pryskiwaniu sie metalu na sciankach for¬ my. Oprócz tego komora i zaopatrzona jest w wystepy i', sluzace jako prowadnice dla scianek formy. Rura doprowadzajaca mo¬ ze byc zaopatrzona w podobne prowadnice.Wedlug fig. 10 doplyw metalu odbywa sie od dolu. Rura 6 zaopatrzona jest w glo¬ wice rozdzielcza Z1, a plynny strumien me¬ talu wyplywa zupelnie spokojnie i pod malem cisnieniem.Fig. 11 uwidocznia sposób odlewu ru¬ ry z nasada. Cylindryczna czesc k* znajdu¬ jaca sie nad podstawa nasady k sluzy jako forma rozdzielcza,. Trzon / sluzy jako pro¬ wadnica dla podnoszacego sie rozdziela¬ cza. Podnoszenie rozdzielacza odbywac sie moze zapomoca rury doprowadzajacej 6, jak równiez zapomoca trzonu /, który mo¬ ze równoczesnie sluzyc, jak na fig. 10, do doprowadzania metalu.Fig. 12 uwidocznia krótka nieruchoma rure doprowadzajaca p. Ruch rozdzielacza odbywa sie zapomoca trzonu /.Uwidocznione na fig. I1 — 9, 11 i 12 for¬ my rozdzielcze umozliwiaja wyrób rur o dowolnej grubosci scianek. Odlewanie roz¬ poczynac sie moze w najnizszem, jak rów¬ niez w najwyzszem miejscu formy.Rozdzielacze wedlug fig, 10, 13 i 14 zajmuja z malym luzem caly przekrój for¬ my rurowej, a dzialanie ich rozpoczyna sie od górnego konca formy, przyczem fig. 13 odpowiada fig. 8, a fig. 14 uwidocznia roz¬ dzielacz / taki jak na fig. 13 i przewidzia¬ ny nad nim wypieracz 1.Kazda inna forma wykonania moze byc równiez zastosowana, gdy plynne zelazo styka sie równomiernie tylko ze sciana ob¬ racajacej sie formy. Tak np. mozliwy jest pewien nadmiar plynnego metalu nad for¬ ma rozdzielajaca wedlug fig. 8 — 14 (fig. 12), jak równiez skosne ustawianie rury doprowadzajacej lub bezposrednie nachy¬ lenie jej na forme rozdzielajaca, przyczem jednak strumien metalu winien stykac sie ze sciana formy odlewniczej dopiero na wysokosci formy rozdzielajacej, by nie po¬ wstawaly nierównosci podobne do owal¬ nych lusek, powodujace wadliwe odlewy.Przy uzyciu obracajacej sie rury doprowa¬ dzajacej (fig. 3), mozna male cisnienie u- zupelniac sztucznie, np. zapomoca doda- - 3 —nia powietrza sptfezonegó lub zastosowania sil odsrodkowych, zwlaszcza jest to wska¬ zane przy uzyciu podnoszacego sie stru¬ mienia. Oczywiscie mozna sposób powyz¬ szy stosowac nietylko do odlewu zelaza, lecz równiez dla kazdej stezajacej sie ma¬ sy, takiej, jak stal, spiz, stop metalowy, cement i t. d.Fig. 15, 16 i 17 uwidoczniaja sposób wykonania formy do odlewu rur z nasada¬ mi. Forma a obraca sie naokolo pionowej osi, a nasada moze byc umieszczona na gór¬ nem lub dolnem koncu formy. Nad forma rurowa a znajduje sie komora przelewowa r, przykryta dajaca sie latwo zdejmowac pokrywa s. Przy odlewaniu zgóry komora r znajduje sie na dolnym koncu formy.Do doprowadzania metalu sluzy za¬ mknieta pionowa rura b z ogniotrwalem wylozeniem i kanalem d. Przy otworze wle¬ wowym rura zaopatrzona jest w lej wlewo¬ wy y lub polaczona bezposrednio z wyle¬ wem panwi lejniczej. Koniec rury z otwo¬ rami wylewowemi posiada np. ksztalt jak na fig. 4.Pionowo wiszaca rura doprowadzajaca nie ulega zadnym wygieciom, szczególnie przy zastosowaniu kilku osiowo umieszczo¬ nych otworów wylewowych, równiez przy zastosowaniu tylko jednego otworu wyle¬ wowego wygiecie jej jest tak drobne, ze nie mozna go zauwazyc. Dlugosc tej rynny doprowadzajacej niema zatem zadnego znaczenia. Cisnienie cieczy, a tern samem ilosc przeplywu, pozostaje az do konca odlewu praktycznie ta sama.Pionowo nad forma obrotowa a umie¬ szczona jest rura doplywowa 6 z lejkiem wlewowym y, zawieszona na pionowo prze¬ suwanej windzie x. Umieszczona równiez na windzie przechylna panew w zawiera potrzebny metal. Szybkosc zelaza daje sie w ten sposób regulowac, ze mimo niezmie¬ nionej ilosci wyplywajacej, jednostka pla¬ szczyzny formy rurowej zostaje za grani¬ ca skoku (podniesienia) róznie zasilana, przytezem mozna utrzymywac nierówna grubosc scianki wewnatrz odlewu. Zamiast rynny doprowadzajacej moze w tym przy¬ padku przesuwac sie forma a wzdluz osi podluznej; tak samo ruch ten moga wy¬ konywac obie czesci. Ruchy te wykonuje sie najlepiej zapomoca silników z odpowied- niemi przekladniami. Gdy nasada rury jest umieszczona na dole formy, to mozna przy wiekszych rurach zakladac rdzen n&sady v (fig. 16) zapomoca podnosnika u, a zgó¬ ry zapomoca windy, mniejsze rdzenie za¬ klada sie recznie.Odlane rury moga byc wyciagane z for¬ my (fig. 17) tak samo zgóry jak i zdolu lub odwrotnie, zaleznie od umieszczenia nasa¬ dy. Nalezy takze pod forma odlewnicza lub w jej poblizu umiescic pomieszczenie do zarzenia, w tym celu, aby rury bez prze¬ rwy byly podawane do zarzenia. Równiez korzystnem jest umieszczenie pod forme przesuwanego kosza zarzacego, który wraz z kilkoma rurami wstawia sie nastepnie do pieca zarzacego. Poniewaz rury z formy wypycha sie pionowo, przeto w porówna¬ niu z odlewaniem poziomem zostaja one znacznie ochraniane, a praca jest bardzo ulatwiona.Wlasciwe odlewanie odbywa sie mniej wiecej w sposób nastepujacy.Gdy forma zostala ustawiona, a rdzen nasady v, wstawiony np. od dolu, otrzymu¬ je ona ruch obrotowy zapomoca silnika l.Równoczesnie opuszcza sie dzwig z rura doprowadzajaca 6, lejkiem y i panwia w tak daleko wdól, ze wychodzacy z rury do¬ prowadzajacej strumien metalu dotyka sciany obracajacej sie formy. W tern polo¬ zeniu rozpoczyna sie dopiero wlasciwy pro¬ ces odlewu. Z przechylnej panwi w splywa metal przez lejek y i rure doprowadzajaca b do formy wirujacej. Równoczesnie pod¬ nosi sie dzwig x z rura doprowadzajaca b wgóre. Podczas podnoszenia sie wgóre pracownik obslugujacy panew winien dbac tylko o to, aby poziom plynnego metalu w — 4 —lejku y utrzymywany byl mniej wiecej na Jednej wysokosci. Male wahania tego po¬ ziomu nie posiadaja znaczenia, gdyz nie powoduja one róznic wzgledem calej wy¬ sokosci wylewanego metalu. Szybkosc wy¬ plywu pozostaje zatem podczas podnosze¬ nia praktycznie jednakowa. Krótko przed¬ tem, zanim strumien wyplywajacy metalu osiagnie górna krawedz rury, przerywa ro¬ botnik, na skutek samoczynnego sygnalu elektrycznego lub innego znaku, przechyla¬ nie panwi. Odbywa sie to w takiej chwili, gdy tylko zawartosc wlasciwej rury do¬ prowadzajacej wplywa do komory r, znaj¬ dujacej sie nad forma rurowa, gdzie two¬ rzy pierscien. Po podniesieniu pokrywy s moze byc ten pierscien wyjety i uzyty po¬ nownie.Od pierwszej chwili metal zostaje od¬ dawany na najwieksza srednice formy, podlega dzialaniu sily odsrodkowej i moc¬ no przyciska sie do scianek formy. Metal nie moze splywac zpowrotem do srodka.Nad pierwszym pierscieniem tworzy sie przez podniesienie rury doprowadzajacej drugi, a nad nim dalsze pierscienie. W tym czasie tezeje przy zimnej formie czesc ru¬ ry, utworzona na poczatku odlewania. Po ukonczeniu odlewu mozna rure wyjac, wy¬ pychajac ja i przystapic do odlewu nastep¬ nej rury. Przez regulowanie ilosci obrotów mozna poziomo dzialajaca skladowa sily odsrodkowej w ten sposób powiekszyc, ze znosi sie prawie dzialanie skladowej cie¬ zaru, dzialajacej pionowo. Przez wielkie tarcie na sciankach formy podwyzsza sie znacznie to dzialanie. Ilosc obrotów formy i szybkosc podnoszacej sie rynny dobiera sie tak, ze zapewnione jest odpowiednie stopienie sie nowego pierscienia metalu z poprzednim, W ten sposób powstaje w formie ruro¬ wej stozek dzialajacych sil o wielkosci skladowej ciezaru, który jednak o tyle wie¬ cej sie splaszcza, im wieksza staje sie sila odsrodkowa, czyli ilosc obrotów (fig. 18), przyczem sily we wszystkich kierunkach winny byc równe (w kierunku plaszcza stozka).Wskutek równomiernego dzialania sily odsrodkowej przy pionowej osi obrotu po¬ wieksza sie stopniowo od poczatku wy¬ trzymalosc rury. Wyprzedzaniu materjalu odlewanego do pustej czesci formy przy odlewie przeciwdziala skladowa ciezaru.Poniewaz pionowe osadzenie rynny do¬ plywowej nie powoduje dzialania na zgina¬ nie, rura moze byc bardzo cienka, co umo¬ zliwia odlew najwezszych rur. Poniewaz dlugosc zawieszonej rynny moze byc rów¬ niez dowolna, a odpowiednie ilosci obrotu osiaga sie zapomoca silnika i t, d., to spo¬ sób odlewu rur wedlug niniejszego wyna¬ lazku umozliwia wyrób rur o najmniejszej do najwiekszej srodnicy przy dowolnej dlugosci.Forma rurowa i jej plaszcz chlodzacy tworza stojacy ze wszystkich stron za¬ mkniety podwójny cylinder, który posiada tylko otwór u góry, który mozna zasrubo- wac; otwór ten sluzy do napelniania i po¬ siada zawór bezpieczenstwa, a na dole o- twór do oprózniania zamkniety sruba. Po¬ niewaz ciecz chlodzaca otacza zawsze rów¬ nomiernie forme rurowa a, w szczególnosci w czasie nieczynnym, przeto chlodzenie for¬ my rurowej jest bezwzglednie równomier¬ ne.Grubosc scianek odlewanej rury zalezy od ilosci wylewu, od wzajemnego przesu¬ wu podluznego rury doprowadzajacej wzgledem formy i od srednicy odlewanej rury, Celem powiekszenia zdolnosci roboczej mozna odpowiednie pionowe formy wiruja¬ ce laczyc w grupy tak, ze ich obsluga od¬ bywac sie moze szybko. Rozmieszczenie form byloby w ogólnosci podobne jak przy znanych stojacych formach piaskowych dla stojacego odlewu rur. Tak jak przy wspomnianem sposobie formy jak równiez dzwigi i windy moga byc wykonane prze- — 5 —suwnie. Najlepsze rezultaty daje ustawie¬ nie form wirujacych na stole obrotowym.Fig. 20 uwidocznia takie wykonanie. Po¬ szczególne urzadzenia obslugujace mie¬ szcza sie przytem naokolo stolu obrotowe¬ go, tak ze mozna równoczesnie przygoto¬ wywac forme do odlewu, odlewac i wycia¬ gac z formy odlane rury. Silnik do formy wirujacej moze byc ustawiony obok stolu obrotowego lub na nim, W pierwszym przypadku silnik porusza wszystkie formy jedna po drugiej, przyczem stól obrotowy przerywa tak dlugo swój okresowy prze¬ suw, az plynny metal po wlewaniu stezeje.W drugim przypadku forma obrotowa mo¬ ze obracac sie równiez podczas przesuwu stolu obrotowego. Przesuw stolu obrotowe¬ go moze zatem odbywac sie natychmiast po wykonaniu wlasciwego odlewu. Okresy pracy mozna przez to przy uzyciu silnika ustawionego na stole obrotowym stosunko¬ wo skrócic. Przytem niema znaczenia, czy dla kazdej formy wirujacej przeznaczony jest osobny silnik, czy tez jeden wspólny silnik uruchomia kilka lub wszystkie for¬ my; silnik ten polaczony jest od srodka stolu obrotowego z formami zapomoca kól zebatych lub tarczowych, pasów, sprzegiel lub podobnych urzadzen.Oczywiscie rozmieszczenie urzadzen obslugujacych na zewnetrznym obwodzie stolu obrotowego moze sie powtarzac. Moz¬ liwy jest równiez odlew kilku rur równo¬ czesnie zapomoca jednego dzwigu. Takie urzadzenie uwidoczniaja fig. 21 do 24. przyczem skladaja sie one ze stalych form wirujacych oraz podnosnika.Fig. 25 uwidocznia przyklad wykona¬ nia umozliwiajacy odlew kilku rur jedno¬ czesnie w polaczeniu ze stolem obroto¬ wym. W przykladzie przyjeto, ze zapomo¬ ca jednego dzwigu odlewa sie z dwóch panwi jednoczesnie cztery rury, przyczem rury te znajduja sie bezposrednio obok siebie. Po ukonczeniu odlewu przesuwa sie stól obrotowy, przez co cztery nowe formy ustawiaja sie pod rury doplywowe 6, Równoczesnie przesuwaja sie fonay' z poprzednio odlanemi czterema rurami do przyrzadu wypychajacego celem wyjecia ich z formy. W tym czasie przygotowuje sie formy od dziewiatej do dwunastej.Wydajnosc tego rodzaju. urzadzenia jest bardzo duza, przyczem mozna odle¬ wac rury w sposób ciagly.Na fig, 1 do 4 sa pokazane formy pod¬ czas wlewania metalu, na fig. 5 — 8 formy podczas wyjmowania rur i na fig, 9 — 12 formy podczas ich przygotowywania.Zastosowanie pianowych form obroto¬ wych umozliwia latwe i wygodne wypel¬ nianie form wirujacych materjalami izolu- jacemi w polozeniu stojacem. Stosowanie form obrotowych z plaszczami izolacyjne- mi jest znane, przyczem wylozenie to (wy¬ pelnianie) wykonywa sie zwykle w for¬ mach stojacych z materjalów ogniotrwa¬ lych i zle przewodzacych cieplo, takich jak piasek formierski, szamota i t, d, Nastep¬ nie w polozeniu stojacym (pionowym) rura jest suszona, poczem ulozona poziomo i wprowadzona w ruch obrotowy. Podczas uzycia przechowywanych w polozeniu po¬ ziomem form rurowych uwidocznia sie czesto ta wada, ze wypelnienie oddziela sie od zelaznej scianki formy i odpada.Ta wada formy obrotowej, osadzonej po¬ ziomo, uzasadniona jest tern, ze wskutek wlasnego ciezaru wypelnienie odpada od formy, szczególnie w miejscu tworzacem koniec rury. Nastepuje to zwlaszcza przy rozpoczeciu obrotowego ruchu formy, czy¬ li tak dlugo dopóki sila odsrodkowa nie zapewni dobrego przylegania wypelnie¬ nia do scianek formy. Nieuniknione wstrzasy i uderzenia podczas uruchomia¬ nia obrotowej formy powiekszaja znacz¬ nie te wade. Przyjmujac pod uwage nie¬ wygodne i wymagajace duzo czasu u- stawianie najpierw formy, potem wypel¬ nianie jej, suszenie, nastepnie znów ukla¬ danie jej poziomo, powyzszy sposób stoso- 6 —wania poziomej formy obrotowej jest nie¬ pewny i drogi.Przy formie uzytej w mysl wynalazku- stojacej pionowo, ubijanie moze odbywac sie tak, jak przy zwyklych stojacych for¬ mach odlewniczych, a wiec równiez zapo¬ moca maszyn ubijajacych. Suszenie form mozna stosowac, lecz nie jest to jednak koniecznie potrzebne. Przy wirowaniu for¬ ma porusza sie w tern samem polozeniu, jak i podczas ubijania. Powstajace sily odsrodkowe dzialaja równomiernie pozio¬ mo na scianki formy, dzieki czemu wypel¬ nienie nie dazy do odpadniecia. Sposób u- mozliwia znacznie szybsze i bezpieczniej¬ sze wypelnienie formy wirujacej, niz do¬ tychczas.Na fig.. 20 uwidoczniono pionowo sto¬ jaca forme obrotowa a, umieszczona na obwodzie stolu obrotowego, co jest znane w praktyce przy odlewaniu rur w poloze¬ niu stojacem. Jednak dotychczas na stole obrotowym formy bylo na stale i nierucho¬ mo osadzone; wedlug wynalazku niniejsze¬ go stosuje sie formy obrotowe. Podczas zatrzymywan stolu forma obrotowa wy¬ pelnia sie zapomoca ubij arki rurowej (w przykladzie) lub innej, tak jak i zwykla stala forma rurowa, nastepnie ewentualnie wysuszona, a przy wyrobie rur z nasada¬ mi zaopatrzona i w rdzen nasadowy.Aby przy jednostronnie przyplywaja¬ cym strumieniu piasku otrzymac okragla, dokladnie równo ubita forme rurowa, na¬ lezy, mimo obracajacych sie naokolo mo¬ delu ubijaków, wprawiac równiez w po¬ wolny ruch" obrotowy i forme rurowa.Przy stosowaniu stolu obrotowego odbywa sie to jak zwykle podczas dalszego przesu¬ wa stolu do miejsca odlewania. Dzieki od¬ lewowi w formach obrotowych mozna nie uzywac cylindrycznego rdzenia rury. W miejscu odlewu wprawia sie ubita forme w ruch w polozeniu stojacem i traktuje jak zelazna forme wirujaca. Wypelnienie for¬ my powoduje powolniejsze ochladzanie sie rury, przez co otrzymuje sie miekkie rury, które nie wymagaja pózniejszego wyza¬ rzania. Poniewaz forma jest napelniana piaskiem i ubijana w pionowem polozeniu, przy obrocie jej daje to oprócz szybszego przebiegu pracy jeszcze i te^ korzysc, ze równowaga wypelnienia nie zostaje naru¬ szone i ze powstajace sily odsrodkowe przyciskaja wypelnienie od poczatku ru¬ chu formy równomiernie do jej scianek .Po zupelnem ochlodzeniu mozna przerwac ruch formy. Wypychanie rury i piasku for¬ mierskiego odbywa sie znowu jak i przy uzyciu zwyklego stolu obrotowego i na stale umocowanych stojacych form ruro¬ wych. Rozumie sie, ze z formami stojace- mi pionowo mozna pracowac tez bez sto¬ sowania stolu obrotowego i to pojedynczo lub w grupach. Mozna równiez wytworzyc w ubitej w ten sposób formie rury z dwo¬ ma nasadami lub obrzezami, Mozna zatem wytwarzac rury, które z jednej strony wykazuja wszelkie zalety odlewu pionowego, z drugiej zas odlewu obrotowego. Rury przy tym sposobie od¬ lewu posiadaja wieksza wytrzymalosc i scislosc, niz rury odlane tylko sposobem obrotowym. Przytem oszczedza sie drogi suchy rdzen. Poniewaz ubijanie formy jak równiez i odlewanie trwa tylko krótki czas (sekundy), osiaga sie przez polacze¬ nie maszyny do ubijania z pionowo sto- jacemi formami rotacyjnemi nadzwyczaj ekonomiczny sposób wyrobu rur. PL