Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia wlókieai z poliakrylonitrylu na dirodze wyprze¬ dzania jednorodnie stopionego poliakrylonitrylu i wody w temp. 150-£-180°C z których otrzymuje sie wyroby o wyjatkowych wlasciwosciach.Wyroby, takie jak wlókno, przedza, folie itd. wytwarza sie zwykle z materialów polimerycznych metoda przedzenia ze stopu, przedzenia suchego lub przedzenia mokrego. Przedzenie wlókna syn¬ tetycznego metoda przedzenia ze stopu polega na tym, ze przez otwory lub szczeliny dyszy wytlacza sie polimer, przeprowadzony przez stopienie w stan ciekly, formujac wytloczony profil, który ko¬ aguluje sie przez ochlodzenie.Typowymi wyrobami wytwarzanymi metoda przedzenia: ze stopu sa wlókna lub folie. W meto¬ dzie przedzenia suchego, w celu wytworzenia wlókna syntetycznego, polimer przeprowadzony w stan ciekly przez iroizpulszczeniie. w lotnym roz¬ puszczalniku, wytlacza sie przez otworki dyszy, formujace wytlaczany profil, który koaguluje sie przez odiparowanie lotnego rozpuszczalnika. Zwyk¬ le metoda przedzenia suchego przedzie sie wlók¬ na.W metodzie przedzenia na mokro, w celu ufor¬ mowania syntetycznego wlókna, polimer, przepro¬ wadzony w stan ciekly przez rozpuszczenie w roz¬ puszczalniku, wytlacza sie przez otworki lub szczeliny dyszy, formujac wytlaczany profil, któ¬ ry koaguluje sie przez usuniecie rozpuszczalnika w cieklym srodowisku koagulujaeym.. Metoda ta przedzie sie wlókna z roztworów niektórych po¬ limerów, takich jak roztwór polimeru akrylonitry- lowego w wodnym roztworze kwasu azotowego, w wodnym roztworze soli lub w rozpuszczalniku organicznym, a rozpuszczalnik usuwa siej, wyply¬ wajac go z wytloczonego profilu w wodnymi roz¬ tworze srodka koagulujacegó.Z róznych powodów uznano, ze tani), gdzie mo¬ zliwy jest wybór sposobu przedzenia, przedzenie ze stopu jest korzystniejsze od przedzenia suche¬ go lub mokrego. Wsród powodów takiej prefe¬ rencji nalezy wymienic zwiekszona predkosc prze¬ dzenia, gdy mechanizm zestalania polega raczej na ochlodzeniu niz na dyfuzji rozpuszczalnika (od¬ parowanie lub wymywanie) i osiagany bardzo wy¬ soki stosunek zmniejszenia srednicy lulb rozciag¬ niecia wyprzedzonej przedzy, pozwalajacy dzieki przedzeniu ze stosunkowo duzych otworków dy^ szy, wymaganych dla unikniecia nadmiernego cisnienia wytlaczania podczas przedzenia bardzo lepkiego stopu polimeru, przasc wlókna o niskiej numeracji ciezarowej. iDallsze powody perforowania przejdzenia ze sto¬ pu to unikniecie koniecznosci przemywania pro¬ duktu, nie zawierajacego pozostalosci rozpuszczal¬ nika i unikniecie odzyskiwania rozpuszczalnika z cieczy i gazów koagulujacych. Poniewaz jednak polimery akrylonitrylowe nie ulegaja latwo sto¬ pieniu bez degradacji^ metoda przedzenia ze stopu 103 790 .„.':V#^iU*M103 790 3 nie nadawala sie do przedzenia tych polimerów i glówna uwage przy ich przedzeniu skierowano na przedzenie suche i mokre.Uznajac korzysci, plynace ze sposobu przedze¬ nia ze stopu, czyniono wysilki w celu znalezienia • dróg przeprowadzania polimerów akrylonitrylo- wych w stan ciekly tak, aby mozna je bylo wy¬ tlaczac i zestalac tylko przez ochlodzenie. W ta¬ kich sposobach przedzenia z pseudostopu wyko¬ rzystywano utajone lub czesciowe rozpuszczalni- 10 ki, które w polaczeniu z polimerami akrylonitryl low|rmi moga byc uzyte do tworzenia w podwyz¬ szonej temperaturze cieczy, dajacych sie po wy¬ tloczeniu zestalac - tylko przez ochlodzenie. Pro¬ dukty takie w dalszym ciagu musza jednak byc 15 przemywane, aby i nie zawieraly utajonego lub czesciowego rozpuszczalnika, i w dalszym ciagu konieczny jest system odzyskiwania rozpuszczalni¬ ka, przez co taki sposób przedzenia z pseudosto¬ pu ciagle jeszcze nie zapewnia wszystkich korzysci 20 i zalet prawdziwego sposobu przedzenia ze stopu.Znanych jest wiele polimerów,, które dzieki swoim wlasciwosciom sa stosowane lub potencjal¬ nie nadaja sie do wytwarzania wyrobów, takich jak przedza, wlókna,- folie,''. tasmy itd. Polimera- 25 mi odpornymi na dzialanie ciepla sa takie poli- meryv które sa trudne lub niemozliwe do zmiek¬ czenia pod .,'... wplywem.. ciepla bez degradacji lub uzycia wyjatkowo wysokiej temperatury. Obecnie polimerem odpornym na dzialanie ciepla o zasad- 30 niczym znaczeniu przemyslowym d<5 formowania wyrobów metoda przedzenia ze stopu jest poli¬ mer akrylonitrylowy. Znajduje zastosowanie dla szerokiej gamy polimerów odpornych na dzialanie ciepla, których stopienie lub obnizenie tempera- 35 tury umozliwia, srodek ulatwiajacy topnienie.Srodek ulatwiajacy topnienie stanowi material lub substancja, która uzyta pod cisnieniem dosta¬ tecznym do zapobiezenia jej wrzenia w tempera¬ turze .wyzszej od temperatury jej wrzenia pod 40 cisnieniem atmosferycznym i we wlasciwej ilosci, zdolna jest obnizyc temperature topnienia poli¬ meru akrylonitrylowego. korzystania do tempera¬ tury nizszej od zakresu temperatury, w której nastepuje degradacja tego polimeru, tworzac jedno- 45 fazowy stopiony stop. Nie dotyczy to substancji i materialów normalnie, uwazanych za dobre roz¬ puszczalniki polimerów akrylonitrylowych, takich jak dwumetyloformamid, dwumetyloacetamid, we¬ glan etylenu lub propylenu, dwumetylosulfotlenek, 60 sulfon metylu, sulfon : czterometylenowy, stezony kwas azotowy, bardzo stezone wodne roztwory soli silnie uwodnionych jonów, takich jak sole tiocyjanowe, chlorek cynku, bromek wapnia lub litu, sole jodkowe, nadchlorany metali alkalicz- 55 nych itd. lub inne rozpuszczalniki, takie jak wy¬ mienione, w stanie techniki w opisach patento¬ wych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr nr 2.14O021, 2.356.767, 2.404.7113 — 2.404.728, 2.648.648 — 2.648:649itd. 00 Przeprowadzono pewne rozwazania teoretyczne, pomocne w doborze substancji, nadajacych sie do stosowania jako srodki ulatwiajace topnienie. We¬ dlug tej teorii, srodki ulatwiajace topnienie mozna dobierac na podstawie pewnych wlasciwosci ter- w modynamicznych, tzn. parametru rozpuszczalnosci, wytrzymalosci wiazania wodorowego i momentu dipolowego. Parametr rozpuszczalnosci substancji, okreslony jako pierwiastek kwadratowy gestosci energii kohezji dla srodków ulatwiajacych top¬ nienie polimeru akrylonitrylowego jest korzystnie wiekszy niz 8.7. Gestosc energii kohezja stanowi utaijoine cieplo parowania wyrazone w kaloriach na mol podzielone przez objetosc molowa, lub alter¬ natywnie, utajone cieplo parowania w kaloriach na gram pomnozone przez ciezar wlasciwy cie¬ czy. Wytrzymalosc wiazania wodorowego dla srodka ulatwiajacego topnienie polimeru akrylo¬ nitrylowego jest wieksza od zera, a korzystnie wieksza niz 4. Jesli parametr rozpuszczalnosci le¬ zy w poblizu dolnej wartosci, w granicach 8/7—11, wówczas wytrzymalosc wiazania wodorowego jest korzystnie wyzsza, np. powyzej 12. Moment di¬ polowy srodka ulatwiajacego topnienie polimeru akrylonitrylowego jest wiekszy od zera.Substancje, spelniajace powyzsze kryteria i be¬ dace stosunkowo lotne, tzn. takie, których tem¬ peratura wrzenia pod cisnieniem atmosferycznym jest nizsza od temperatury w której moga one obnizyc temperature topnienia polimeru akrylo¬ nitrylowego i tym samym o temperaturze wrze¬ nia nizszej od temperatury wytlaczania jednofazo¬ wego stopionego stopu, mozna wybrac sposród niskoczasteczkowych czlonów róznych klas sub¬ stancji, takich jak alkohole podstawione chlorow¬ cem, aminopodstawione alkohole, nitroalkany, he¬ terocykliczne zwiazki azotu, cyjanoalkany, kwasy tluszczowe, acyloacetony, aldehydy, sulfony alke- nylowe, sulfony alkinylowe, jednoestry glikoli, merkaptany, tiocyjanoalkany, cykliczne etery, aminy itd. Szczególnie odpowiednia podgrupe tych substancji stanowia zwiazki o stosunkowo niskiej temperaturze wrzenia pod cisnieniem atmosfe¬ rycznym, zawierajace grupy hydroksylowe, gdyz nadaja one czasteczce moment dipolowy, zdolnosc do tworzenia wiazan wodorowych i dobre para¬ metry rozpuszczalnosci. Na ogól zwiazki tego typu, w miare potrzeby, moga zawierac równiez inne podstawniki, obnizajace ich temperature wrzenia.Do obnizenia temperatury wrzenia tych zwiazków lub obnizenia przy ich uzyciu temperatury top¬ nienia jednofazowego stopionego stopu mozna rów¬ niez stosowac wzajemne mieszaniny tych substan¬ cji, ich mieszaniny z woda lub z innymi zwiaz¬ kami. Srodki ulatwiajace topnienie moga równiez zawierac mniejsze ilosci (tzn. mniej niz 5fl%) sub¬ stancji, bedacych rozpuszczalnikami polimeru akry¬ lonitrylowego, powodujacych dalsze obnizenie jego temperatury topnienia.Srodki ulatwiajace topnienie obejmuja wode, alkohol metylowy, alkohol etylowy, alkohol n-pro- pylowy, alkohol izopropylowy^ adkohol mnbutyilowy, alkohol izobutylowy, II-rzed.alkohol butylowy, III- -rz.alkohol butylowy, nitrornetan, nitroetan, piry¬ dyny, pifperydyne, morfoline, n-sbutyloamine, ace- tonitryl, propionitryl, kwas octowy, kwas mrów¬ kowy, acetyloaceton, eter jednoetylowy glikolu etylenowego, dioksan-! ,3, dwumetylofuran, sylvan, l-chloro-2rhydroksyetan, merkaptan propylowy,103 790 6 merkaptan butylowy, tiocyjanian metylu, sulfan allilowy i mieszaniny tych zwiazków miedzy so¬ ba lub ze znanymi rozpuszczalnikami lub srod¬ kami speczniajacymi polimery akrylonitrylowe, takie jak mieszaniny dwumetyloformamidu z wo¬ da, acetomitrylu z woda, dwumetyloaicefcamidu z wo¬ da, alkoholu metylowego z woda, alkoholu mety¬ lowego z dwumetyloformamidem, fenolu z meta¬ nolem, glikolu z woda, gliceryny z woda, rozcien¬ czone wodine roztwory rodanku isodui, ichJlorkiu cyn¬ ku, bromku litu, tiocyjanianu guanidyny, kwasu azotowego itd. Chociaz te wszystkie srodki nada¬ ja sie do wytwarzania w sposobie wedlug wyna¬ lazku jednofazowego stopionego stopu, dajacego sie przerabiac z duza predkoscia i dajacego bar¬ dzo wysokie obnizenie srednicy wyprzedzanego wlókna lub rozciagniecie, najkorzystniejszym srod¬ kiem ulatwiajacym topnienie jest woda, gdyz da¬ je ona dodatkowa korzysc przy przedzeniu ze stopu, pozwalajac uniknac przemywania produk¬ tu, aby uwolnic go od srodka- ulatwiajacego top¬ nienie i tym samym uniknac koniecznosci stoso¬ wania ukladu do odzyskiwania srodka ulatwiaja¬ cego topnienie.W polskim opisie patentowym nr 74 841 ujaw¬ niono sposób wytwarzania uksztaltowanych struk¬ tur z mieszanek polimeru akrylonitrylowego z wo¬ da dzieki któremu uzyskuje sie wlókno o struk¬ turze oslonkowo-rdzeniowej, które posiada gradient gestosci w poprzek oslonki, smugi wzdluz dlugosci wlókna, luki optyczne, odblyskujace po¬ wierzchnie graniczne i slabe wlasnosci pentlowa- nia.W przeciwienstwie do tych wlasnosci, sposób wedlug wynalazku gwarantuje wlókno nie posia¬ dajace struktury oslonkowo-rdzeniowej, gradientu gestosci w poprzek oslonki, smug wzdluz dlugos¬ ci wlókna i ma pozadane wlasnosci pentlowania.Wedlug wynalazku, sposób wytwarzania wló¬ kien z poliakrylonitrylu na drodze wyprzedzania jednorodnie stopionego poliakrylonitrylu i wody w temperaturze 150^180°C, polega na tym, ze wytworzone wlókno chlodzi sie w strefie pary wodnej pod cisnieniem 2,2—4,4 kg/cm2 utrzymu¬ je sie cisnienie pary wodnej wyzsze od atmosfe¬ rycznego i rozciaga wlókno co najmniej dwu- dziestopieciokrotnie.Korzystnie wlókna suszy sie w temperaturze powyzej 90°C, zapobiegajac w zasadzie stratom wody ze swiezo wyprzedzonych wlókien w dowol¬ nej temperaturze ponizej 90i°C przez operacja su¬ szenia, zmniejszajac tym samym tendencje takich wlókien do powstawania w nich porów i mikro- porów.W procesie przedzenie mokrego i przedzenia su¬ chego polimerów akrylonitrylowych, wlókna po wytloczeniu i zmniejszeniu wymiarów przedzy lub rozciagnieciu musza byc jeszcze poddane powtór¬ nemu rozciaganiu lub obróbce wykanczajacej, po¬ legajacej na rozciaganiu, aby zorientowac w nich czasteczki polimeru. Po obróbce tej nastepuje etap relaksacji, majacy na celu zwolnienie wewnetrz¬ nych naprezen, dzieki czemu wlókno osiaga dobre wlasciwosci. * M Nieoczekiwanie stwierdzono, ze wlókna wytwo¬ rzone sposobem wedlug wynalazku nie wymlaigaija powtórnego rozciagania ani obróbki wykanczaja¬ cej po rozciagnieciu, co stanowi jedna z korzysci wynikajacych ze stosowania sposobu wedlug wy¬ nalazku. Tak wiec sposobem wedlug wynalazku otrzymuje sie wlókna z polimeru akrylonitrylo¬ wego, charakteryzujace sie dobrymi wlasciwos¬ ciami tylko po poddaniu ich relaksacji w pod¬ wyzszonej temperaturze po rozciagnieciu, bez sto¬ sowania rozciagania wtórnego badz obróbki wy¬ kanczajacej po rozciaganiu.Polimery akiryloniiitrylcwe, stosowane w siposo- bie wedlug wynalazku, stanowia polimery lub mieszaniny polimerów, zawierajace powyzej 50*/o zwiazanego akrylonitrylu. Oprócz homopolimerów akrylonitrylu stosuje sie takze kopolimery akry¬ lonitrylu z jednym lub wiecej dajacych sie z nim kopolimeryzowac monomerów jednoolefinowyeh.Do monomerów tych naleza: kwas akrylowy, a- -chloroakrylowy i metakryflowy, metakrylany ta¬ kie jak metakrylan metylu, metakrylan etylu, metakrylan butylu, metoksymetakrylan metylu, metakrylan 0-chloroetylu i odpowiednie estry kwasu akrylowego i a-chloroakrylowego; bromek winylu, chlorek winylu; fluorek winylu; bromek winylidenu; chlorek winylidenu; chlorek allilu; l-chloro-4-bromoetylen; metekrylonitryl; alkohol allilowy; amid kwasu akrylowego i amid kwa- lo su metakrylowego; amid kwasu a-chloroakrylo¬ wego i jednoalkilowe produkty jego podstawienia; keton metylowowinylowy; estry winylowe kwasów karboksylowych, takie jak mrówczan winylu, octan winylu, chlorooctan winylu, propionian wl- nylu, stearynian winylu i benzoesan winylu; N-(wi- nyloimidy^ takie jak N-winyloimid kwasu ftalowego i N-winyloimid kwasu bursztynowego; estry kfwasu metylenomalonowego; kwas itakonowy i estry kwa¬ su itakonowego; N-winylokarbazol; winylofuran; etery alkilowowinylowe; kwasy winylosulfonowe, takie jak kwas winylosulfonowy, kwas styreno- sulfonowy, kwas metallilosulfonowy, kwas p-me- tallilokjsybenzenosulfomowy i ich sole; kiwaisy a i |3etylenowokarboksylowe i ich bezwodniki lub pochodne, takie jak cytrakonian dwuetylu, meza- konian dwuetylu; styren; dwubromostyren; winy- lonaftalen; trzeciorzedowe aminy heterocykliczne, podstawione grupa winylowa, takie jak winylo*- pirydyny i alkilopodstawione winylopirydyny, np. 2-winylópirydyna, 4-winylopirydyna, 2-metylo-6- -winylopirydyna itd.; 1-winyloiiriidazol i alkilo¬ podstawione l-winyloimidazole', takie jak 2-, 4-, lub 5-metylo-l-winyloimidazole, winylopirolidon, winylopiperydon i inne dajace sie kopolimeryzo¬ wac monomery jednoolefinowe.Polimery akrylonitrylowe lub mieszaniny poli- merów moga zawierac zmienna ilosc jednego lub wiecej komonomerów, jak np. 5, 10, 15, 20, 25, 30 lub 40P/o calej ilosci kompozycji polimeru akrylo¬ nitrylowego i miec ciezar czasteczkowy w grani¬ cach lO.OOiOi—200.000, np. 20.000, 40.000, 50.000, 60.00a 70.000, 85.000, 100.000, 130.000 itd. Ilosc ko¬ monomerów i ciezar czasteczkowy moze wykra¬ czac poza podane zakresy, gdyz cechy te nie sa istotne dla sposobu wedlug wynalazku, chociaz 40 80 50 607 103 7M S rL-ir.yaiciiia wlasciwosci wytwarzanych produktów ; w ich ostatecznym zastosowaniu moze wskaizywac na takie warianty.Stosowane tu okreslenie zakresu degradacji dla polimeru akrylonitrylowego odnosi sie do zakre¬ su temperatury, w której polimery akrylonitry- lowe wystawione na dzialanie takiej temperatury na okres czasu, normalnie potrzebny do dopro¬ wadzenia do stanu plynnego i wytloczenia poli¬ meru, ulegaja degradacji, objawiajacej sie za¬ zwyczaj zmiana zabarwienia. Degradacja rozpo¬ czyna sie zwykle w temperaturze 180i—2'20°C, za¬ leznie od skladu polimeru itd., przy czym zakres ten rozciaga sie w kierunku wyzszej temperatury.Grdy jakosc polimeru W produkcie nie stanowi ograniczenia i dopuszcza sie pewna degradacje polimeru, w sposobie wedlug wynalazku jednofa¬ zowy stopiony stop mozna ogrzewac do tempera¬ tury wyzszej, lezacej w zakresie temperatury de¬ gradacji, jednak aby uniknac degradacji korzystnie jest pracowac w nizszej temperaturze.Od czasu, gdy wlókna z polimerów akrylonitry¬ lu wyprzedzone sposobem mokrym lub suchym staly sie dostepne w handlu, a nawet wczesniej, uwaza sie^ ze z wielu powodów powinny one byc w miare mozliwosci w jak najwiekszym stopniu pozbawione porów i mikroporów, rniedfcy innymi ze wzgledu na lepsze wlasciwosci (rozciagania i scierania, wyzsza estetyke i wyzsza zdolnosc wló¬ kien o wiekszej gestosci, pozbawionych porów, do dostrzegalnego zabarwienia. Odpowiednio, jednym z celów wynalazku jest mozliwosc przedzenia zs stopu wlókien z polimeru akrylonitrylowego, w za¬ sadzie calkowicie zapobiegajacy powstawaniu w nich porów i mikroporów.Jak wspomniano poprzednio, jednofazowy sto¬ piony stop polimeru akrylonitrylowego i wody, nadajacy sie do przedzenia ze stopu, zawiera 1Óh^35M wody, zaleznie od skladu polimeru akry¬ lonitrylowego i innych zmiennych czynników.Dlatego, w procesie przedzenia ze stopu material, formowany podczas przejscia przez otworki dy¬ szy we wlókna, zawiera 10—35!% wody. Podczas dalszego przerobu w celu otrzymania suchych wlókien polimeru akrylonitrylowego, stosowanych w tkaninach, kocach, dywanach itd. wode nale¬ zy odparowac natychmiast po wyprzedzeniu lub podczas dalszej obróbki. Okreslenie „suche" wlók¬ na oznacza wlókna zawierajace ilosc wilgoci rów¬ na lub mniejsza ilosci wilgoci pochlanianej przez wlókna eksponowane w warunkach otoczenia. Dla wlókien z polimerów akrylonitrylowych oznacza to, ze suche wlókna zawieraja ponizej 5Vo ponow¬ nie wchlonietej wilgoci.Waznym aspektem sposobu wedlug wynalazku jest to, ze jak. stwierdzono, powstawanie we wlók¬ nie mikroporów jest wynikiem niewlasciwego su¬ szenia powstajacego wlókna. Gdy powstajace wlókno chlodzi sie i suszy calkowicie lub czescio¬ wo w umiarkowanej lub niskiej temperaturze, ta¬ kie niewlasciwe suszenie prowadzi do powstawa¬ nia porów i mikroporów.W procesie suszenia, prowadzonym we wlasci¬ wy sposób, nalezy zapobiegac utracie przez pow¬ stajace wlókno wody przed operacja suszenia w podwyzszonej temperaturze, tizn. powyzej 90^C.Kolejnosc czynnosci w jednej z postaci wynalaz¬ ku, obejmujaca wlasciwy sposób suszenia, polega f na tym, ze powstajace wlókna po opuszczeniu przez nie goracej strefy zestalania, w 'której znaj¬ duje sie Ipara i która utrzymuje sie (pod zwiek¬ szonym cisnieniem, wprowadza sie bezposrednio do ogrzewanej komory. Wlókna, przechodzac przez M komore, w której utrzymuje sie temperature po¬ wyzej 100oC, ulegaja wysuszeniu. Ogrzewana ko¬ mora moze byc wypelniona powietrzem o takiej samej temperaturze i {pod takim samym cisnieniem, co para w strefie zesitalania. ii Kolejnosc czynnosci w innej postaci wynalazku, obejmujacej wlasciwy sposób suszenia, polega na utrzymywaniu powstajacych wlókien w stanie wilgotnym nawet wówczas, gdy zostana ochlodzo¬ ne do temperatury ponizej 90°C„ az do czasu, gdy suszy sie je w podwyzszonej temperaturze, tzn. powyzej 90°C. Przy takiej kolejnosci czynnosci powstajace wlókna, po opuszczeniu goracej strefy zestalania, utrzymywanej pod zwiekszonym cisnie¬ niem, chllodjzi sie w kapieli wodnej a nastepnie podgrzewa powtórnie, utrzymujac je w stanie wil¬ gotnym az do operacji suszenia, prowadzonej w suszarce w temperaturze powyzej 90^C.Jesli przy takiej kolejnosci czynnosci powstaja¬ ce wlókna poddaje siie w stanie mokrym karbiko- waniu przed rozpoczeciem suszenia, uzyskuje sie bardzo trwale karbikowanie, które w niewielkim tylko stopniu ulega znrniejsizendju podiczas przerobu na zgirzebilarkajch itd., a nawet pod dizialaniem go¬ racej wody* np. w kapieli barwiacej,.[Podczas prób prowadzonych przy drugiej z opi¬ sanych kolejnosci czynnosci zaobserwowano nie¬ oczekiwane zjawisko. Wyprzedzone wlókna, po opuszczeniu dyszy i ochlodzeniu do temperatury pokojowej, staija sie biale i nieprfeeizroczylsite, co 40 jest spowodowane powstaniem w nich porów i mikroporów. Po ogrzaniu tych bialych, nieprze¬ zroczystych wlókien na goracej plycie do tempe¬ ratury 12K)°C, staja sie One przezroczyste dzieki ponownemu rozpuszczeniu wody w polimerze i za- 45 nikowi porów i mikroporów. Gdy takie przezro¬ czyste wlókno ochlodzic do temperatury pokojowej natychmiast po tym, gdy stanie sie przezroczyste, ponownie staje sie ono nieprzezroczyste i biale, a to dzieki .„wytracaniu sie" wody z polimeru i po¬ ro nownemu powstaniu porów i mikroporów. iZjawiis- ko to mozna [powtarzac w szeregu cykli ogrze- wanie-chlodzenie. Kiedy jednak wlókno raz utra¬ ci w podwyzszonej temperaturze taka ilosc wody, ze staje sie suche, jego ochlodzenie powoduje pow- 53 stanie przezroczystego wlóknal, nie zawierajacego porów i mikroporów.W celu ustalenia dla dowolnego wybranego po¬ limeru akrylonitrylowego wlasciwych warunków sporzadzania jednofazowego stopionego stolpu, skla- oo dajacego sie zasadniczo z polimeru akrylonitrylo¬ wego i wody, sporzadza sie mieszanine polimeru akrylonitrylowego i wody i ogrzewa sie ja pod cisnieniem ido temperatury wystarczajacej do sto¬ pienia polimeru. Gdy sporzadza sie jednofazowy, o* stopiony stop, nalezy zanotowac najnizsza ternpe-9 103 790 rature (temperatura M) powodujaca stopienie.Sposób sporzadzania jednofazowego stopionego sto¬ pu, opisano bardziej szczególowo w dalszej czesci opisu dotyczacej sporzadzania wykresu fazowego przedstawionego^ na fig. 12.Siporzadzaniie wykresu fazowego. Realizujac spo¬ sób wedlug wynalazku, w celu ustalenia warun¬ ków wymaganych do wytlaczania „jednofazowego stopionego stopu" polimeru, nalezy najpierw spo¬ rzadzic wykres fazowy dla polimeru akrylonitry- lowego, wybranego do przedzenia. Jak pokazano na fig. 2, najpierw ustala sie (polozenie punktu A, nasftepnie linii ABF i ACG., po czym dla ustale¬ nia warunków, w których mozna wytlaczac ulep¬ szone uksztaltowane wyroby wyznacza sie korzyst¬ ny obszar ABC.Dla wyznaczenia punktu A serie próbek poli¬ meru wystawia sie w ciagu 5 minut w autoklawie na dzialanie pary nasyconej. Kazda próbke wy¬ stawia sie na dzialanie wzrastajacej temperatury.Temperature topnienia polimeru w parze nasy¬ conej stanowi najnizsza temperatura w której na¬ stepuje plyniecie. Powierzchnia stopionego polime¬ ru wydaje sie szklista a czastki polimeru sa ze soba silnie zwiazane. Te najnizsza, ustalona tem¬ perature na fig. 2 przedstawia liftiia AE.Gdy raz juz znana jest linia topnienia AE, okre¬ sla sie minimalna zawartosc wody, konieczna do uplynnienia polimeru w tej temperaturze. Ta naj¬ nizsza zawartosc wody i temperatura wyznaczaja punkt A. W punkcie tym wszystka woda zwiaza¬ na jest z polimerem akrylonitrylowym mostkami wodorowymi i nie wystepuje w postaci drugiej fazy. Próbke polimeru zmieszana ze znana ilos¬ cia wody umieszcza sie w naczyniu stalowym wy¬ posazonym w okienko szklane. Naczynie uszczel¬ nia sie aby ustalic cisnienie powstajace w nim w czasie trwania próby. Naczynie ogrzewa sie w lazni olejowej w taki sposób, aby przez caly czas mozna bylo obserwowac zachowanie sie próbki.W osobnych próbkach', w naczyniu umieszcza sie próbki o róznym stosunku ilosciowym woda: po¬ limer i ogrzewa sie je do temperatury wyznaczo¬ nej przez linie AE. W przypadku wystepowania nadmiaru wody, gdy polimer topi sie, widoczne sa dwie fazy. Bada sie próbki z progresywnie zmniej¬ szajaca sie iloscia wody, az do znalezienia próbki, w której ^widoczna jest tylko jedna faza, wyzna¬ czajacej przy tym stezeniu wody punkt A. Przy dalszym zmniejszaniu stosunku ilosci wody do ilosci polimeru w temperaturze wyznaczonej linia AE nie nastapi topnienie.Dla ustalenia obszaru stopionej fazy nalezy usta¬ lic przebieg linii ABF i ACG, pokazanych na fig. 2. W tym celu w naczyniu stalowym umiesz¬ cza sie próbki polimeru którego zawartosc wody w pierwszym (przypadku jest o 5—10?/» wieksza niz stezenie wody w punkcie A.Linie ABF ustala sie, znajdujac polozenie punk¬ tów, przedstawiajacych temperature i stezenie, w których mieszanina polimeru i wody zawierajaca nizsza ilosc wody topi sie tworzac jednofazowy stop.Linie ACG ustala sie, wyznaczajac polozenie pun¬ ktu, w którym dwufazowa mieszanina polimeru i wody, zawierajaca wieksza ilosc wody staje sie jednofazowa po przejsciu przez dwufazowy stan ciekly. Poniewaz w uszczelnionym naczyniu trud¬ no jest uzyskac fizyczne mieszanie, uzyskanie te- b go ostatniego punktu jest czasochlonne. iPo ustaleniu polozenia punkt/u A i lamii AiBF i ACG, wykresla sie linie BC w temperaturze wyzszej o okolo $0°C od temperatury punktu A.W ten sposób okresla se korzystna czesc AiBC io obszaru jednofazowego stopionego stopu.Zwykle sklad jednofazowego stopionego stopu umieszcza sie w obszarze, okreslonym zawartoscia wody wynoszaca 10^36^/a i odpowiednio zawar¬ toscia polimeru ^ akrylonitrylowego, wynoszaca K 90f—f©5i°/a. Gdy granica 'skladu jednofazowego sto¬ pionego stopu dowolnego wybranego polimeru akrylonitrylowego i wody rozciaga sie poza szero¬ ki zakres skladów stopu o odpowiednio niskiej temperaturze topnienia * degradacji polimeru), w sposobie wedlug wynalaz¬ ku korzystnie jest wybrac sklad stopu lezacy w kierunku zakresu skladu stopu o nizszej zawartos¬ ci wody.Niekiedy ilosc wody zmienia sie poza tym za¬ li kresem, ciagle jednak tworzac jednofazowy sto¬ piony stop. Np. stosuje sie wiecej wody wówczas gdy dodaje sie trzecia substancje (taka jak poli¬ mer rozpuszczalny w wodzie; polimer hydrofilowy, który tworzy z woda stop; subtelnie rozdrobnione h cialo stale o wlasciwosciach hydrofilowych, lub ciecz o wlasnosciach hydrofilowych), która wuaze nadmiar wody, pozostawiajac polimer akryilonitry- lowy w postaci jednofazowego stopionego stopu.Taki trzeci skladnik nie powinien *v znaczniejszym 38 stopniu przeciwdzialac tworzeniu jednofazowym, stopionego stopu z woda. Moze om mieszac sie z polimerem akrylonitrylowym i wówczas wytwo¬ rzone produkty stanowia jednorodne (mieszaniny lub tez moga zawierac w sobie ten trzeci skladnik 40 w postaci trwalych inkluzji. Trzeci skladnik mo¬ ze równiez nie dawac sie mieszac z polimerem akrylonitrylowym tworzac produkty ulegajace la¬ two fibrylowaniu. Moze on byc równiez latwo usuwalny, np. przez przemywanie woda lub ciecza 45 organiczna, tworzac strukture porowata.' Substan¬ cjami stosowanymi jako trzeci skladnik sa poli¬ mery higroskopijne lub rozpuszczalne w wodzie, takie jak alkohol poliwinylowy, glikol polietyle¬ nowy, poliakryloamid i jego pochodne, kwas po- «o liakrylowy, poliwinylopirolidon, polieiektrolity, proteiny, takie jak zelatyna, kazeina i subtelnie rozdrobnione ciala stale o wlasciwosciach higros- kopijnych, takie jak zel krzemionkowy, skrobia, uwodniony chlorek glinu, zel tlenku glinu!, ziemia 58 okrzemkowai, glinki koalinowe, sita molekularne i inne srodki wiazace wode, np. bezwodniki takie jak bezwodnik octowy i sole nieorganiczne, takie jak bezwodny siarczan sodu, chlorek wapnia, fosforan sodu itd.i w w sposobie wedlug wynalazku jednofazowy sto¬ piony stop polimeru akrylonitrylowego i wody wy¬ tlacza sie przez dysze w temperaturze (Tf) wyz¬ szej od najnizszej temperatury topnienia tego sto¬ pu ** posrednio do strefy zestalania znajdujacej sie pod11 cisnieniem, w- której utrzymuje sie okreslone cis¬ nienie, temperature i zespól innych warunków.[Warunki panujace w strefie zestalania, pozwa¬ lajace na bardzo wysokie rozciaganie wyprzedzo¬ nych wlókien sa tak dobrane, ze sklad -powstaja¬ cego wytlaczanego profilu w przekroju (poprzecz¬ nym pozostaje wzglednie staly w miare oddalania sie od powierzchni dyszy, substancja pomagajaca w utworzeniu stopu pozostaje w powstajacym wy¬ tloczonym profilu w stosunkowo wysokim steze¬ niu,^ a temperature powstajacego wytlaczanego profilu obniza sie ponizej temperatury (wytlacza¬ nia Tf, jednak nie wiecej niz o 20°C ponizej najnizszej temperatury topnienia M.Okreslenie „sklad wytlaczanego profilu... po¬ zostaje wzglednie staly" oznacza/, ze stezenie po¬ limeru akrylonitrylowego w 'poblizu powierzchni wytlaczanego profilu i stezenie polimeru akrylo- nitrylowego w. jego wnetrzu, jest w przyblizeniu ta¬ kie same dla kazdego pojedynczego przekroju po¬ przecznego wytlaczanego profilu {tzn. róznica w stezeniu ^polimeru nie przekracza 10i%, a korzyst¬ nie 5P/o). Oczywiscie gdy przekrój poprzeczny wy¬ tlaczanego profilu oddala sie od dyszy podczas rozciagania wyprzedzonego \profilu w strefie ze¬ stalania, ilosc zawartej w nim wody moze ule¬ gac zmianie;, pozostaje w nim jednak woda w ste¬ zeniu wynoszacym co najmniej 715% stezenia wo¬ dy w jednofazowym stopionym stopie. Aby uzys¬ kac takie warunki wytlaczania, w strefie zestala¬ nia utrzymywanej pod cisnieniem korzystnie regu¬ luje sie panujace W niej warunki i utrzymuje na podanym dalej poziomie.Bezwzgledna preznosc czastkowa p pary wodnej w strefie zestalania wynosi korzystnie 56—110i°/o a szczególnie korzystnie 80i—100P/oj ibetowzgjlejdinej preznosci par wody w temperaturze wytlaczania Tf. Temperatura T panujaca w strefie zestalania jest co najmniej równa temperaturze rosienia przy preznosci par równej cisnieniu czastkowemu p panujacemu w strefie zestalania, a jej górna granice stanowi temperatura w której nastepuje widoczny rozklad wytlaczanego profilu, chociaz korzystnie jest utrzymywac temperature T w po¬ blizu dolnej granicy wskazanego zakresu.Calkowite cisnienie P panujace w strefie ze¬ stalania musi byc co najmniej równe cisnieniu czastkowemu p, a korzystnie nie /powinno prze¬ kraczac s::25-krotriej wartosci cisnienia czastkowe¬ go p. Mozna stosowac nawet wyzsze cisnienie, zwykle jednak nie jest to pozadane. Na calkowi¬ te cisnienie P wyzsze od cisnienia czastkowego p sklada sie cisnienie czastkowe innych piyinciw ta¬ kich jak powietrze, azot, dwutlenek siarki iiitcL Korzystnie calkowite cisnienie P jest równe cisnieniu czastkowemu p lub nieco je przekracza, o ile w strefie zestalania znajduja sie inne ply¬ ny. Utrzymanie takich warunków w strefie zesta¬ lania powoduje regulacje szybkosci odparowywa¬ nia wody z wytlaczanego profilu przez powierz¬ chnie graniczna.Okreslenie „regulacja odparowywania przez po¬ wierzchnie graniczna" oznacza, ze szybkosc odpa¬ rowywania wody z powierzchni wytlaczanego profilu jest równa lub mniejsza od predkosci dy- B.7W 12 fuzji wody z wnetrza wytlaczanego profilu do je^ go powierzchni, w wyniku czego sklad wytlacza¬ nego profilu znajdujacego sie w strefie zestala¬ nia w przekroju poprzecznym jest stosunkowo s jednolity.Wytlaczany profil w strefie zestalania poddawa¬ ny jest zmniejszeniu srednicy lub rozciaganiu przy stosunku rozciagania 251—350, korzystnie 35^150.Predkosc liniowa przechodzenia przez dysze obli- io cza sie, dzielac objetosc stopu',, wytlaczana w jed¬ nostce czasu, przez calkowita powierzchnie prze¬ kroju poprzecznego wszystkich otworków prze¬ dzalniczych; znajdujacych sie w dyszy.Stosunek rozciagniecia lub zmniejszenia sredni- cy stanowi predkosc liniowa uksztaltowanych wy¬ robów, przechodzacych przez urzadzenie rozciaga¬ jace (takie jak napedzana galeta lub walki nape¬ dzane nitka, przy czym za predkosc liniowa uksztaltowanych wyrobów przyjmuje sie predkosc zewnetrznych czesci walków rozciagajacych) po- , dzielona przez predkosc liniowa przechodzenia przez dysze. Tak bardzo wysokiego rozciagniecia nie da sie uzyskac, gdy w strefie zestalaniapa- j nuje temperatura i cisnienie inne niz wymienio- ne poprzednio oraz gdy inny jest sklad srodo¬ wiska, znajdujacego sie w strefie. Chociaz zmniej¬ szenie srednicy, nastepujace w strefie zestalania, uzyskuje sie jednoetapowo, calkowite zmniejsze¬ nie srednicy wlókna mozna osiagac takze w dwóch M etapach, rozciagajac je w pierwszym etapie przy stosunku rozciagania 5—il!50 a nastepnie w dru¬ gim etapie przy stosunku rozciagania 191—$0 lub wiekszym i uzyskujac calkowite zmniejszenie srednicy wyprzedzonego wlókna w obszarze stre- fy zestalania.Poniewaz wlókna, wytworzone sposobem we¬ dlug wynalazku w przeciwienstwie do wlókien wytworzonych innymi sposobami przedzenia ze stopu i wlókien poliakrylonitrylowych, otrzymy- 40 wanych na drodze przedzenia suchego lub mokre¬ go, nie wymagaja zadnego powtórnego rozciaga¬ nia ani obróbki wykanczajacej przez rozciaganie, po wyjsciu ze strefy zestalania odbiera sie je bez¬ posrednio lub poddaje w dowolny znany sposób 45 relaksacji w warunkach swobodnego skurczu np. przepuszczajac wlókno przez ogrzany walek po- , dajacy na wolny obracajacy sie walek naJpedza- jacy nitke lub tez przepuszczajac je na przenos¬ niku tasmowym w atmosferze par wodnej, znaj- 5p dujacej sie pod cisnieniem.Sposób wedlug wynalazku jest blizej przedsta¬ wiony na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia schematycznie wytwarzanie sposobem wedlug wy¬ nalazku wlókna ciaglego, a fig. 2 przedstawia wy- 55 kres fazowy ukladu polimer akrylonitrylowy-^wo- da, przedstawiony w przykladzie I.SNa fig. 1 przedstawiono ogólnie urzadzenie wy¬ tlaczajace 11 wyposazone przy wylocie w dysze 12 i cisnieniowa komore zestalania 13 umieszczona 60 w taki sposób,, aby odbierac profile; wytlaczane z dyszy 12.Jak pokazano, urzadzenie wytlaczajace 11 ma postac wytlaczarki tlokowej, której cylinder wy¬ posazony jest w dokladnie dopasowany tlok 16 ¦w poruszany .urzadzeniem, którego nie .pokazano wy-13 ciskajac zawartosc cylindra 15 przez dysze 12 bezposrednio do cisnieniowej komory zestalania 13.Jednofazowy stopiony stop 17 ogrzewa sie w cy¬ lindrze 15 do odpowiedniej temperatury za pomo¬ ca nie pokazanych urzadzen grzejnych, takich jak parowe plaszcze grzejne lub grzejniki elektryczne w sciankach cylindra 15. Cylinder 15 jest takze wyposazony w termometr 18 i miernik cisnienia 19, sluzace do kontrolowania temperatury i cis¬ nienia w urzadzeniu wytlaczajacym 11 podczas przedzenia ze stopu. Chociaz urzadzenie wytla¬ czajace 11 pokazano jako wytlaczarke tlokowa, stosuje sie takze inne rodzaje wytlaczarek, takie jak wytlaczarki slimakowe, pompki zebate itd. znane i uzywane do przedzenia ze stopu innych polimerów organicznych.Na wylocie urzadzenia wytlaczajacego 11 za¬ montowana , jest dysza 12. Posiada ona otworki okragle luib innego ksztaltu, sluzace do przedze¬ nia wlókna lub szczeliny, sluzace do przedzenia tasm lub; folii.Wytlaczany profil, wychodzacy z dyszy 12, po¬ kazany na rysunku jako wlókna 21» wchodzi bez¬ posrednio do cisnieniowej komory zestalania 13, z której jest wyciagany w stanie naprezonym przez obracajaca sie szybko galate lufo walki na¬ pedzajace nitke 22, dzieki którym w sposobie we¬ dlug wynalazku uzyskuje sie bardzo wysokie roz¬ ciaganie wyprzedzonych wlókien.Cisnieniowa komora zestalania 13 wyposazona jest we wlot 24, przez który wprowadza sie plyn w podwyzszonej temperaturze i pod zwiekszonym cisnieniem, wylot 25, którym w miare potrzeby usuwa sie ciecz, termometr 26 i miernik cisnienia 27 do kontrolowania temperatury i cisnienia w komorze 13. Komora 13 wyposazona jest takze na wylocie w uszczelnienie cisnieniowe 28, przed¬ stawione na rysunku jako dluga cienka szczelina o nieco tylko wiekszej srednicy niz srednica prze¬ chodzacej przez nia wiazki wlókien 21.Stosuje sie takze inne urzadzenia uszczelniaja¬ ce, np. opisane w opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr nr 2.708.843, 2.920.934, 2.932.183, 3.0H2.427, 3.027.74O, 3.037.369, 3.046.773, 3.066.006, 3.063.073, 3.116.1154, 3.126.724, 3.137.151 i 3.152,379,, które wszystkie na og"Sl odnosza sie do ciaglej relaksacji wlókien z polimeru akrylonitry- lowego w podwyzszonej temperaturze i pod cis¬ nieniem pary wyzszym od atmosferycznego.Z galety lub walków napedzajacych nitke 22, które ewentualnie moga byc umieszczone w ko¬ morze cisnieniowej 13 lub poza nia, wlókna 21 nawija sie za pomoca odpowiedniej nawijarki, nie pokazanej na rysunku, na nawój przedzy 30, lub korzystnie wlókna 21 poddaje sie relaksacji w ko¬ morze parowej 33, w której styka sie je w pod¬ wyzszonej temiperaturze z para o cisnieniu wyz¬ szym od atmosferycznego, poddajac relaksacji w warunkach swobodnego skurczu jak opisano w poprzednio wymienionych opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki. Wlókna 21 wpro¬ wadza sie do komory parowej 33 przez wlot z uszczelnieniem cisnieniowym; nie pokazanymi na rysunku, i walki wprowadzajace 35 na przenosnik tasmowy 36, którym przenoszone sa przez komo- 13 790 14 re parowa 33 do walków wylotowych 37, które podaja zrelaksowane wlókna przez uszczelniony cisnieniowo wylot, nie pokazany na rysunku. Po opuszczeniu komory parowej 33 wlókna nawija sie przy uzyciu odpowiedniej mawdjairka na nawój prze¬ dzy 40.Znane jest wprowadzanie do uksztaltowanych wyrobów róznych dodatków^ które dodaje sie przed wytlaczaniem do polimeru, przeprowadzo- nego w stan ciekly. Sa to dodatki zwykle stoso¬ wane do modyfikacji wlasciwosci wytwarzanych w ten sposób uksztaltowanych wyrobów luib do¬ datki ulatwiajace przedzenie. Naleza do nich sta¬ bilizatory, takie jak stabilizatory przeciw dziala¬ li niu swiatla, ciepla, antyuitleniacze, stabilizatory fazy gazowej, stabilizatory przeciwdzialajace dzia¬ laniu gromieni ultrafioletowych itd., pigmenty, barwniki, wyblyszczacze optyczne, wybielacze, srodki przeciwpalne, srodki przeciwbakteryjne, substancje zawierajace barwniki, porofory, srod¬ ki zwiekszajace fibrylacje, srodki przeciwbrudza- ce, wypelniacze, srodki wzmacniajace, substancje w mikroobudowie, lateksy itd.W sposobie wedlug wynalazku, do jednofazo. 26 wego stopionego stopu przed przedzeniem ze sto¬ pu wprowadza sie niewielkie ilosci tych dodat¬ ków (np. do 25%), o ile wymiary ich czastek sa do¬ statecznie male, aby przechodzily one przez otwor¬ ki dyszy przedzalnicze j gdy ich temperatura top- 3* riienia jest bliska lub nizsza od najnizszej tempe¬ ratury topnienia ków ulatwiajacych topnienie lub gdy sa one roz¬ puszczalne w stopionym stopie. Do dodatków tych naleza polimery, takie jak alkohol poliwinylowy, polichlorek winylu, poliakryloamid, kwas poli- akrylowy, polieter alkilenoglikolu itd. Poilimery te maja ciezar czasteczkowy 1000*—10.000. Innymi stosowanymi dodatkami sa chlorowcoalkilofosfora- nowe srodki przeciwpalne, pigmenty z dwutlenku 40 tytanu, barwniki kationowe, anionowe, barwniki zawiesinowe, krzemionka, chlorowce-zwiazki ali¬ fatyczne lub aromatyczne, organiczne zwiazki fos¬ foru,, tlenki antymonu itd. Zwykle dodatki te nie wywieraja wplywu na usytuowanie na wykresie *5 fazowym Obszaru odpowiadajacego jednofazowemu, stopionemu stopowi, jesli jednak stosuje sie je, aby miec pewnosc co do granic tego obszaru przy za¬ stosowaniu do przedzenia ze stopu dla stopu z ty¬ mi dodatkami wykres taki nalezy sporzadzic po- M nownie.Opisana kolejnosc czynnosci ewentualnie uzupel¬ nia sie dodatkowymi operacjami takimi jak pow¬ tórne rozciaganie lub obróbka wykanczajaca po rozciaganiu, karbikowanie, odprezanie, przemy- 55 wanie, obróbka srodkami przeciwdzialajacymi gromadzeniu sie ladunków elektrycznosci statycz¬ nej, srodkami przeciwbrudzacymi, srodkami prze- ciwpalnymi, srodkami zwiekszajacymi adhezje, srodkami smarujacymi itd., barwienie chenniczmia go obróbka wykanczajaca taka jak sieciowanie, cie¬ cie itp., wytwarzajac produkt modyfikowany tak, jak na to. pozwalaja te znane operacje. Niektóre z tych dodatkowych operacji prowadza do pow¬ stania takiej samej struktury fizycznej wyrobu, «5 jaka powstaje w strefie zestalania, choc w wa-15 103 7*0 16 ¦runkach innych niz panujace w tej strefie. Przy¬ kladami takich dodatkowych operacji sa wspom¬ niane powtórne rozciaganie, relaksacja, odpreza¬ nie, barwienie pod cisnieniem, suszenie itd. Za¬ zwyczaj, choc niekoniecznie, takie dodatkowe ope¬ racje prowadz sie pod tzwiejkszonyrci cisnienielrn.Stosujac znane urzadzenia przeznaczone do te¬ go celu, mozna równiez wytlaczac wspólpradowo przez dysze wiele jednofazowych stopionych sto¬ pów, wytwarzajac zlozone lub wieloskladnikowe wyroby, takie jak wlókna warstwowe, wlókna skladajace sie z rdzenia i otoczki lub rzadziej wlókna dwu-, trój- i wieloskladnikowe. Stasowane w tym celu jednofazowe stopione stopy sa spo¬ rzadzone z tego samego lub podobnych polimerów, np. z polimerów akrylonitrylowych, lub z róznych polimerów. Stopy te nie mieszaja sie ze soba tworza jwlókna latwe do rozdzielenia lub tez mie¬ szajac sie wzajemnie, pozostaja trwale sklejone w uksztaltowanych wyrobach. Ponadto, sposobem * wedlug wynalazku „daje sie równiez wytwarzac wlókna iz otwoWdiem w srodkuj, wytlaczajac oslon¬ ke z jednofazowego stopionego stopu dookola ga- zowego rdzenia. We wszystkich tych alternatyw¬ nych postaciach sposobu wedlug wynalazku wy¬ tlaczanie nastepuje bezposrednio do strefy zosta- latiia, w której panuje okreslona temperatura, tióniefiic i oeppól innych warunków.Sposób wedlug wynalazku i, dalsze plynace z niego korzysci przedstawiono w ponizszych przykladach wykonania, obejmujacych korzystne postacie sposobu wedlug wynalazku. Wszystkie czesci i procenty, o ile nie wskazano inaczej, sa wyrazone wagowo a stosowany polimer zawraca w kazdym przypadku 89,3)°/* wagowych akrylo¬ nitrylu oraz 10,7V* wagowych metakrylanu mety¬ lu o ciezarze czasteczkowym 58.000.Przyklad I. Przyklad ten przedstawia spo¬ sób sporzadzania wykresu fazowego w celu umiej- scownenia na mim obszaru odpowiadajacego jedno¬ fazowemu stopionemu stopowi oraz przedzenie ze stopu polimeru akrylonitrylowego w porównaniu ze znanym sposobem.W szeregu opisanych dalej prób sporzadza sie wykres fazowy dla ukladu polimer akrylonitrylo- wy-woda, w którym polimer akrylonitrylowy sta¬ nowi polimer 80,3f/t akrylonitrylu i lO/Wt meta¬ krylanu o ciezarze czasteczkowym okolo 58.000.Wykres ten jest przedstawiony na fig. £.Na szalce aluminiowej umieszcza sie dobrze wy¬ suszona próbke polimeru akrylonitrylowego o cie¬ zarze i g i ogrzewa sie ja w ciagu 5 minut w autoklawie w parze nasyconej o temperaturze 135°C. Nastepie próbke wyjmuje sie i chlodzi.Polimer latwo rozdrabnia sie na matowy proszek, w którym pod mikroskopem nie widac zadnych stopionych czastek. Z tym samym wynikiem pow¬ tarza ste próbe w temperaturze 1140 i 145°. Pró¬ be powtarza sie ponownie w temperaturze lSO^C.Wówczas polimer nie kruszy sie, jest calkowicie stopiony i ma blyszczaca powierzchnie. Powierz¬ chnia próbki^ obserwowana pod mikroskopem, jest ciagla i nie widac .poszczególnych czastek. Pró¬ be powtarza sie ponownie w temperaturze 155°C, IfJPC i 105°C, bez widocznej zmiany w stosunku do próbki w temperaturze 150°C z ta róznica, ze polimer zabarwia sie nieco na zólto. Dlatego na fig. 2 ustala sie linie AE na poziomie odpowiada¬ jacym temperaturze 1I50°C Sporzadza sie mieszanine polimeru i wody, za¬ wierajaca 40ty» polimeru i «)fU wody, umieszcza sie ja w uszczelnionym! naczyniu, jak opisano poprzednio i ogrzewa w ciagu 10 minut w temperaturze 130°C na lazni olejowej. Próbka, obserwowana przez io wziernik, widoczna jest jako uklad dwuifiaizowy.Ochladza sie ja i usuwa z naczynia.Dwie widoczne fazy, jak stwierdzono, stanowi stopiony polimer i woda. Postepowanie takie pow¬ tarza sie w odniesieniu • do mieszanin polimeru w i wody, zawierajacych a limeru i uzupelniajaca ilosc wody. We wszystkich pr73 padkach obserwuje sie obecnosc dwooh faz. Gdy bada sie próbke, zawierajaca 85*/» polimeru i !159/t wody, w temperaturze 16»°C obserwuje sie tylko * jedna faze i po ochlodzeniu *4 wyjeciu próbki, widoczne jest tylko czesciowe stopienie*polimeru, pomimo zaobserwowania tylko jednej fazyi Próbe powtarza sie ponownie; badajac próbke zawierajaca 82p/» iolimeru i IfiP/* wody. Po ogrzaniu do item- » peratury 150°C obserwuje sia tylko jedna faze.Po ochlodzeniu i sprawdzeniu stwierdza sie, ze po¬ limer ulegl calkowitemu stopieniu. Punkt A na fig. 2 w temperaturze 150°C nie jest ustalony dokladnie jako odpowiadajacy zawartosci wody * 18i°/» i polimeru 821%. Moze on byc wyznaczany niewielkim zakresem rap. 17—1&U wody w tem¬ peraturze I150°C. W kazdym razie dla tego poli¬ meru lezy on w granicach J15—2Dl*/» ilosci wody w temperaturze il'56i°C: si Gdy ustali sie punkt A, odpowiadajacy naj¬ nizszej temperaturze topnienia jednofazowego stopionego stopu, nalezy ustalic na fig. 2 linie ABF i ACG, odpowiadajace granicom faz.Do dobrze wysuszonego polimeru dodaje sie <*• ilosc wody wystarczajaca do utworzenia mieszani¬ ny zawierajacej; 88f% polimeru i 121% wody. Po umieszczeniu tej mieszaniny w uszczelnionym na¬ czyniu i ogrzaniu do temperatury fli50i°C me obser¬ wuje sia stopienia lub rozdzialu taz^W osobnych .« próbach próbke ogrzewa sie do temperatury ilSS^C, 160°C, 165°C i f70°C. Ze wzrostem temperatury wzrasta tendencja próbki do czesciowego stopie¬ nia. Nie obserwuje sie jednak calkowitego sto¬ pienia przed ogrzaniem próbki do temperatury M 170°C. We wszystkich przypadkach obserwuje sie tylko wystepowanie jednej fazy. W tej serii prób ustala sie punkt, lezacy na linii ABF, odpowia¬ dajacy mieszaninie 12P/o wody i 88fV» polimeru w temperaturze 17Q°C. W ten sposób ustala sie ee polozenie innych punktów, lezacych na fig. 2 na linii. ABF, stosujac mieszanine o innych skladach, np, 85P/t polimeru i 15f/« wody; Postepujac jak poprzednio, stosuje sie miesza¬ nine W/* polimeru i 2SVt wody. W temperatu- •• rze 150^C obserwuje sie wystepowanie dwóch faz.W osobnych próbach mieszanine ogrzewa sie do temperatury H550O, 160°C, 165°C, H70°C, 1175°C i 180°C.IWe wszystkich przypadkach obserwuje sie wy¬ li stepowanie dwóch faz, W kazdym przypadku po- \103 790 17 18 limer stapia sie i w kazdym 'przypadku stwierdza sie obecnosc warstwy utworzonej przez nadmiar wody. Postepuje sie jak poprzednio, ogrzewajac próbke do temperatury 185°C, Po stopieniu poli¬ meru obserwuje sie wystepowanie tylko jednej fazy i nie stwierdza sie nadmiaru riiezwiazanej wody. Po ochlodzeniu i sprawdzeniu próbki stwier¬ dza sie calkowite jej stopienie natomiast nie stwierdza sie wystepowania w naczyniu wody.W ten sposób znajduje sie usytuowanie punktu na linii ACG, odpowiadajacego mieszaninie 75fVo polimeru i 25% wody w temperaturze 185°C, Dal¬ sze punkty, lezace na linii ACG na fig. 2 znaj¬ duje sie w ten sam sposób, uzywajac mieszanin o innych skladach np. 22% wody i 78% poli¬ meru.Majac sporzadzony wykres fazowy dla miesza¬ nin polimeru i wody, jak przedstawiono na fig. 2, przystepuje sie do przedzenia ze stopu, uzywajac urzadzenia, przedstawionego schematycznie na fig. Ij Do 15 g suchego polimeru dodaje sie 3,3 g wody, sporzadzajac mieszanine polimeru akrylo- nitrylowego i wody, zawierajaca '18% wody. Mie¬ szanine tte umieszcza sie w uiszczelnionytm fslotju i miesza w ciagu 30 minut, umieszczajac slój na obracajacych sie walkach^ aiby zapewnic calkowi¬ te wymieszanie skladników. Otrzymana mieszani¬ ne umieszcza1 sie nastepnie w wytlaczarce tlokowej 11 wyposazonej w dysze 12 z pojedynczym otwo¬ rem o srednicy 16 mm i dlugosci 128 m. Wylot ' otworu chwilowoi uszczelnia sie', aby zapobiec przed¬ wczesnym stratom wilgoci podczas rozpoczecia przedzenia. Wytlaczarke 11 i dysze 12 ogrzewa sie do temperatury 154°C pod cisnieniem wy¬ starczajacym do zapobiezenia parowania wody.Otwiera sie otwór dyszy i w celu wytloczenia wlókna, na tlok 16 wywiera sie cisnienie 56,25 kg/ cm2. W pierwszym przebiegu cisnieniowa komore zestalania 13 pozostawia sie otwarta, tak ze wlókno 21 wytlacza sie do obszaru,, w którym panuje temperatura i cisnienie pokojowe. Dobiera sie nastepnie takie cisnienie, wywierane na tlok 16, aby predkosc przeplywu jednofazowego stopione¬ go stopu przez otwór dyszy wynosila 0,446 m/min.Powstale wlókno odbiera sie bezposrednio na na- wijarce obrotowej na nawój przedzy 30 (bez uzy¬ cia galety 22). Po rozpoczeciu przedzenia predkosc obrotowa nawijarki wzrasta az do osiagniecia maksymalnej predkosci, okreslonej peknieciem ciaglego wlókna. Maksymalna osiagnieta predkosc odbioru wynosi 1,16 m/imin. przy stosunku rozcia¬ gania lub zmniejszania srednicy wyprzedzonego wlókna 1^16:0,446 lub 2,6 (200% rozciagniecia).W drugim przebiegu cisnieniowa komore zesta¬ lania 13 uszczelnia sie i wprowadza sie do niej przez wlot 24 pare nasycona pod cisnieniem 2,67 kg/cm2, co odpowiada temperaturze 140 Temperatura ta jest o 10° nizsza od najnizszej temperatury topnienia stosowanego stopu, wyno¬ szacej 150'°C. W tych warunkach, które poza tym sa powtórzeniem warunków przebiegu poprzednie¬ go, osiaga sie maksymalna predkosc odbioru 38 m/min, przy stosunku rozciagania lub zmniej¬ szenia srednicy wyprzedzonego wlókna 8£ (0,500% rozciagniecia). Pewna ilosc tak wytworzonego wlókna, o numeracji ciezarowej 15 denier, pod¬ daje sie w autoklawie pod cisnieniem pary nasy¬ conej o temperaturze 127°C relaksacji w warun- kach swobodnego skurczu. Numeracja ciezarowa wlókna wzrasta do 19,5 denier wskazujac, ze osiaga sie 23j°/o skurczu. Wlasciwosci fizyczne otrzymanego wlókna po relaksacji sa nastepujace: wytrzymalosc na rozciaganie — 3,5 g/denier, wy- M dluzenie przy zerwaniu — 43%; wytrzymalosc w petli — 1,98 g/denier, wydluzenie w petli — 19%, modul poczatkowy — 58 g/denier.Przyklad II. Przyklad ten dotyczy przedze¬ nia ze stopu wlókien z polimeru akrylonitrylo- 13 wego o nizszej numeracji ciezarowej niz w przy¬ kladzie I.Postepujac jak w drugim przebiegu w przykla¬ dzie II z ta róznica, ze predkosc przeplywu jedno¬ fazowego stopionego stopu przez otwór dyszy wy- nosi 0,792 m/min, a cisnienie pary nasyconej w komorze zestalania 13 zwieksza sie do 3,37 kg/ cm2 co odpowiada temperaturze 147°C. Tempe¬ ratura ta jest o 7°C nizsza od temperatury panu¬ jacej w wytlaczarce i o 3°C nizsza od najniz- szej temperatury topnienia jednofazowego stopio¬ nego stopu, wynoszacej dla stosowanego stopu 150°C. W tych warunkach maksymalna osiagalna predkosc odbierania wlókna wynosi 89 m/min. przy stosunku zmniejszenia srednicy wyprzedzo¬ no nego wlókna lub rozciagniecia wynoszacym 112 (11.200% rozciagniecia). Wytworzone wlókno ma numeracje ciezarowa 6,4 denier, co wskazuje, ze z otworu dyszy o jednym rozmiarze mozna wy¬ twarzac wlókno o zakresie szerokim numeracji ciezarowej. Z polimeru akrylonitrylowego mozna wiec wytwarzac wlókna o numeracji ciezarowej 0,5—80 denier lub w miare potrzeby nawet wiek¬ szej, stosujac dysze przedzalnicze o róznych roz¬ miarach otworów. 40 Przyklad III. (porównywalny). Powtarza sie pierwszy przebieg jak w przykladzie I z ta róz^ nica, ze wzdluz komory zestalania 13 na calej jej dlugosci zainstalowane sa paskowe elementy grzejne. Komora 13 jest otwarta do atmosfery, 45 a zespól paskowych elementów grzejnych zapewnia w komorze 13 temperature 150°C, symulujaca dosc dokladnie warunki, stosowane w konwencjonal¬ nych sposobach przedzenia ze stopu innych wló¬ kien organicznych przy znacznym stosunku obni- 50 zenia srednicy wlókna lub rozciagania. Otrzyma¬ ny material wlóknopodobny wydaje sie byc cal¬ kowicie wypelniony pecherzykami, przypominajac wydluzona gabke. Osiagniety maksymalny stosu¬ nek rozciagniecia jest nie wiekszy, niz osiagany 55 w pierwszym przebiegu w przykladzie I (bez stosowania ogrzewania i pary pod cisnieniem), a czesto nizszy, na skutek rwania sie tego wyso¬ ce niejednolitego materialu. Wskazuje to, ze pod¬ wyzszona temperatura bez pomocniczego utonzyimy- 60 wania stopu w srodowisku pod cisnieniem nie pozwala na uzyskanie wysokiego rozciagniecia produktu uzyskiwanego sposobem wedlug wyna¬ lazku a przeciwnie, daje produkt zdegradowany. iPrzykladi IV (porównawczy). Powitairza sie es drugi, priziebieg jak w przykladzie I z ta róznica,10 103 790 ze w komorze cisnieniowej 13 zamiast pary sto¬ suje sie /azot o temperaturze pokojowej. Gdy zwiekszy sie cisnienie azotu do 3,94 kg/cm2, przy liniowej predkosci przeplywu jednofazowego sto¬ pionego stopu przez otwór dyszy wynoszacej 0,634 rn/min(, maksymalna osiagana predkosc od¬ bioru dla wytwarzania jednolitego wlókna wyno¬ si.. 2,9 m/min przy stosunku zmniejszenia sredni¬ cy lufo stosunku rozciagniecia wynoszacym 4,6 (4G0P/© rozciagniecia), tzn. nieco wyzszym od sto¬ sunku rozciagniecia osiagnietego w temperaturze otoczenia i pod cisnieniem atmosferycznym (pierw¬ szy przebieg w przykladzie I), nie osiaga sie jednak nigdy stosunku rozciagniecia uzyskanego w sposobie wedlug wynalazku (drugi przebieg w przykladzie I i przyklad II). Wskazuje to, ze zwiekszone cisnienie betz pomocniczego utrzymywa¬ nia stopu w srodowisku o podwyzszonej tempera¬ turze nie pozwala na uzyskanie bardzo wysokie¬ go stosunku rozciagania, osiaganego w sposobie wedlug wynalazku.Przyklad V. Postepuje sie jak w przykladzie IV, stosujac do ogrzewania azotu pod cisnieniem 394 kg/cm2 w komorze 13 do róznej temperatury paskowe elementy grzejne, opisane w przykladzie III. Gdy temperatura1 azotu wynosi H40-°C, maksy¬ malny osiagany stosunek zmniejszenia srednicy zwieksza sie z 4^6 do 10,1 (10100/* rozciagniecia), przy czym nie tworza sie pecherze jak w przy¬ kladzie III. Ciagle ogrzewanie do temperatury 150°C nie powoduje zadnego wzrostu osiaganego stosunku zmniejszenia srednicy. Ogrzanie do tem¬ peratury wyzszej niz 150aC powoduje topnienie wlókna, jego nieciaglosc i pekanie. Wskazuje to, ze podwyzszona temperatura i podwyzszona tem¬ peratura bez pomocy srodowiska stopu, chociaz prowadzi do pewnego poprawienia stosunku zmniejszania srednicy, mimo wszystko nie zapew¬ nia bardzo wysokiego stosunku rozciagania, uzys¬ kiwanego w sposobie wedlug wynalazku.Pnayklad W. Do 15 g suchego polimeru 89»3P/o akrylonitrylu i 10,7P/o metakrylanu metylu o cie¬ zarze czasteczkowym okolo 5&.OO0 dodaje sie 3,3 g wody, sporzadzajac mieszanine polimeru akrylo¬ nitrylowego z woda^ zawierajaca 10% wody.Mieszanine zamyka sie w uszczelnionym sloju i miesza w ciagu 30 minut, umieszczajac slój na obracajacych sie walkach, aby zapewnic calko¬ wite wymieszanie skladników. Otrzymana miesza¬ nine umieszcza sie nastepnie w wytlaczarce tlo¬ kowej, wyposazonej na wylocie w dysze z poje¬ dynczym otworem o srednicy 16 mm i dlugosci 128 mm. Wylot otworu uszczelnia sie tymczaso¬ wo, aby zapobiec przedwczesnym stratom Wilgo¬ ci podczas rozpoczecia przedzenia. Wytlaczarke i dysze ogrzewa sie do temperatury 154°C pod cisnieniem, wystarczajacym do zapobiezenia pa¬ rowaniu wody, po czym mieszanine polimeru akrylonitrylowego z woda przeprowadza sie w jednofazowy stopiony stop. Otwiera sie otwór dy¬ szy i w celu wytloczenia przez otwór wlókna, na tlok wywiera sie cisnienie 56j26 kg/cm2. Cis¬ nienie tloka dopasowuje sie nastepnie tak, aby predkosc przeplywu jednofazowego stopionego sto¬ pu przez otwór dyszy wynosila 0,466 m/min.Otrzymane wlókno, po przejsciu przez otwór dy¬ szy i ochlodzeniu w otaczajacym powietrzu, gro¬ madzi sie na nawoju przedzy nawijarki przy roz¬ ciagnieciu nieco nizszym od maksymalnego osia- galnego stosunku rozciagania 2,6 i pozostawia do wysuszenia w temperaturze pokojowej. Otrzymane wlókno jest nieprzezroczyste, biale i o wysokim po¬ lysku. Badane pod mikroskopem, wskazuje obec¬ nosc w nim wielu porów i mikroporów. io Przyklad VII. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie VI z ta róznica, ze powstajace wlókno wy¬ tloczone przez otwór dyszy wprowadza sie bezpo¬ srednio do. komory cisnieniowej, w której znaj¬ duje sie para o cisnieniu 2,67 kg/cm2 i o tempe- raturze il40°C. Powstale wlókno, po przejsciu przez strefe w której iznajidiuje sie para pod cisnieniem^ gromadzi sie na nawoju nawijarki przedzy przy rozciagnieciu nieco nizszym od maksymalnego osiagalnego stosunku rozciagania wynoszacego 85, po w czym wlókno poddaje sie relaksacji w autoklawie wypelnionym para o temperaturze 127°C w warun¬ kach swobodnego skurczu. Otrzymane wlókno jest równiez nieprzezroczyste, biale, o wysokim po¬ lysku. Badanie pod mikroskopem wykazuje, ze 2s zawiera ono liczne pory i mikropory, jednak ze wzgledu na wlasciwosci fizyczne nadaje sie do zaisitosowania w przemysle wlókienniczym.Przyklad VIII. Wlókna, uformowane w przykladzie VI po wysuszeniu w temperaturze pokojowej ogrzewa sie w suszarce, usilujac do¬ prowadzic do zaniku porów i mikroporów. Po ogrzaniu nie Stwierdza sie zmiany wygladu. Re¬ laksacja w parze pod cisnieniem w temperaturze 127°C, prowadzona po ogrzewaniu w suszarce, W równiez nie powoduje zmiany wygladu tych wló¬ kien.Przyklad IX. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie VII z ta róznica, ze wlókno bezposrednio po opuszczeniu cisnieniowej komory parowej prze- 40 chodzi przez druga komore cisnieniowa, zawiera¬ jaca powietrze lub azot pod cisnieniem 3,94 kg/cm2 i o temperaturze 140°C, w której ulega wysusze¬ niu, dajac zgodnie ze sposobem wedlug wynalaz¬ ku wlókna nie zawierajace porów i mitoropoirów, 45 przezroczyste, o polysku podobnym do dostepnych w handlu wlókien akrylowych. Przedstawia to sposób suszenia swiezo wyprzedzonego polimeru akrylonitrylowego ciagle jeszcze goracego po wy¬ przedzeniu, przed ochlodzeniem do tetmperaltuiry w nizszej niz 90°C.Przyklad X. W przykladzie tym przedsta¬ wiono zmodyfikowany sposób przedzenia wlókna jak w przykladzie IV, w którym otrzymuje sie wlókno karbikowane^ stabilne podczas tkania. 55 w komorze cisnieniowej zawierajacej pare pod cis¬ nieniem 3,94 kg/cma i o temperaturze 140°C umieszcza sie pierwszy zespól walków napedza¬ jacych nitke, sluzacych do rozciagniecia powsta¬ jacych Wlókien, wychodzacych z otworów dyszy oo i nadajacych stosunek rozciagania 75 oraz drugi zespól walków napedzajacych, obracajacych sie z mniejsza ^predkoscia, sluzacy do relaksacji wlókien. Wlókna z drugiego zespolu walków na¬ pedzajacych wprowadza sie do dlawikowej komo- 60 ry karbikujacej, która sluzy jako uszczelnienie103 79$ 21 22 cisnieniowe komory cisnieniowej. W komorze dla¬ wikowej urzadzenia karbikujacego karbikowane wlókno chlodzi sie szybko zimna woda. Po wyj¬ sciu z urzadzenia karbikujacego wlókna utrzymu¬ je sie w stanie mokrym az do wysuszenia w su- * szarce w temperaturze 110°C. Tak wytworzone sposobem wedlug wynalazku wlókna sa przezro¬ czyste, nie zawieraja porów i mikroporów i od¬ znaczaja sie dobrym .polyskiem.Przyklad XI. Przyklad dotyczy przedzenia io wlókien ze stopu sposobem wedlug wynalazku przy uzyciu innych srodków ulatwiajacych top¬ nienie.Stosujac to samo urzadzenie co w przykladach I i II, przedzie sie wlókna z polimeru akrylo- i& nitrylowego, stosowanego w przykladzie I, w na¬ stepujacych warunkach: A. Jednofazowy stopiony stop polimeru akrylo- nitrylowego i metanolu (okolo 75*Yo polimeru akrylonitrylowego i okolo 25fyo metanolu) wytla- io cza sie w temperaturze I155°C przez otwór dyszy z predkoscia 0,792 m/min. bezposrednio do stre¬ fy zestalania, zawierajacej pary metanolu o tem¬ peraturze 148°C i pod cisnieniem 111,53 kg/cm2, otrzymujac wlókno, któremu mozna nadac 100- W krotny stosunek zmniejszenia srednicy lub rozcia¬ gania.B. Jednofazowy stopiony stop polimeru akrylo¬ nitrylowego i acetonitrylu (okolo 80!% polimeru akrylonitrylowego i okolo 20P/o acetonitrylu) wy- M tlacza sie w temperaturze 155°C z predkoscia 0,792 m/min, bezposrednio do strefy zestalania, zawierajacej pary acetonitrylu o temperaturze 141°C i pod cisnieniem 4,64 kg/cm2, otrzymujac wyprzedzone wlókno dajace sie rozciagac co naj- 35 mniej 100-krotnie.C. Rozcienczony jednofazowy stop polimeru akrylonitrylowego i rozcienczonego wodnego ro¬ danku sodu Kokolo 75°/o polimeru akrylonitrylo¬ wego, okolo119,p/o| wody i okoio 0|% rodanku sodu) — taki wodny roztwór rodanku sodu okresla sie Ja¬ ko rozcienczony, poniewaz ma on stezenie w ja¬ kim normalnie nie rozpuszcza polimeru akrylo¬ nitrylowego i w rzeczywistosci, jest wystarczajaco rozcienczony aby w procesie mokrego przedzenia politmetrów ikrylonifcrylowych stosowac go jako srodek koagulujacy, wytlacza sie w temperaturze 141°C z predkoscia 0,792 m/min. bezposrednio do strefy zestalania, zawierajacej pare o tempera¬ turze 140°C i pod cisnieniem 2,67 kg/cm1, otrzy¬ mujac wlókno dajace sie rozciagac co najmniej '0-krotnie.D. Jednofazowy stopiony stop ipolimeru akry¬ lonitrylowego i kwasu octowego (okolo 7Wo po¬ limeru akrylonitrylowego i okolo 2!3j°/o kwasu octowego) wytlacza sie w temperaturze 155°C z predkoscia 0,792 m/min. bezposrednio do atmo¬ sfery par kwasu octowego o temperaturze 145°C i pód cisnieniem 1,2 kg/cm2, otrzymujac wlókno rozciagalne co najmniej 100-krotnie.- F e\- - L ¦j .. l__ A (j __ i ¦nu x. i - i r f f / % ¥0 ^ J~XEr. £? 50 60 LZGraf. Z-d Nr 2- 1207/79 95 egz. A-4 Cena 45 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL