Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do pomiaru katów, zwlaszcza w przyrzadach z dynamicz¬ nym \yyróznianiem celu, a wiec dla obiektów zmieniajacych swoje polozenie w sposób dynamiczny. Metoda ta moze miec zastosowanie w geodezji, na przyklad do pomiaru odksztalcen zapór wodnych, kominów lub innych obiektów, a jeszcze bardziej w dziedzinie astronomii, automatyki przemyslowej, technice antenowej, rakietowej np. okreslenie polozenia sztucznego satelity wzgledem slonca lub gwiazd itp.Znany jest sposób dynamicznego pomiaru katów za pomoca teodolitu impulsowego. Zasadniczym zespolem teodolitu impulsowego do pomiaru katów jest katomierz', który sklada sie z tarczy z naniesiona na obwodzie warstwa nosnika magnetycznego, na którym jest podzialka magnetyczna w postaci sygnalów w ksztalcie sinusoidy oraz glowicy umozliwiajacej przeksztalcenie sygnalów na impulsy elektryczne. Z tarcza jest polaczony element celujacy np. luneta, która zaopatrzona jest w przetwornik fotoelektryczny, sluzacy do wyrównania osi symetrii celu. Dynamiczny sposób pomiaru katów odbywa sie za pomoca zliczania impulsów nagromadzonych na wirujacym bebnie magnetycznym. Gabaryty tego urzadzenia sa stosunkowo duze, poniewaz posiadaja mala gestosc zapisu impulsów na 1 milimetr nosnika magnetycznego. Ponadto urzadzenie to wymaga zastosowania ruchomej glowicy odczytujacej.Znane jest równiez urzadzenie do pomiaru katów skladajace sie z dwóch czujników pojemnosciowych osadzonych na jednej osi obrotu. Obydwa czujniki posiadaja jednakowa budowe, przy czym jeden z nich posiada zabki przesuniete wokól osi obrotu, w stosunku do drugiego o polowe szerokosci zabka.Wedlug wynalazku pomiar katów dokonuje sie przez zliczanie impulsów czasowych przy pomiarze przesuniec drobnych. Pomiar kata rozpoczyna sie od pierwszego lub nastepnych impulsów wystepujacych po impulsie „start", który pochodzi z ukladu do ustalenia poczatku skali pomiarowej do momentu impulsu „stop*', którego zródlem jest uklad do sygnalizacji konca pomiaru.2 99 308 Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z zabkowego przetwornika pojemnosciowego, bedacego zródlem impulsów przy pomiarze zgrubnym, ukladu do ustalania poczatku skali pomiarowej, której jest ziódlem impulsu „start**, lusterka zamocowanego na osi obrotu przetwornika oraz ruchomego zródla swiatla, którego promien z mierzonego kierunku po odbiciu w lusterku pada na fotodiode, bedaca zródlem impulsu „stop*\ Sposób wedlug wynalazku, we wspólpracy z urzadzeniami elektronicznymi stosowanymi powszechnie w technice, umozliwia automatyzacje pomiaru katów dla obiektów bedacych w ruchu. Urzadzenie charakteryzuje sie stabilnym polozeniem punktu poczatkowego skali pomiarowej, poniewaz poczatkiem skali jest pierwszy lub nastepne impulsy pochodzace z zabkowego przetwornika pojemnosciowego wystepujace po impulsie „start", co pozwala na uzyskanie duzej dokladnosci pomiaru katów. Zastosowanie jako zródla ; "impulsów zabkowego przetwornika pojemnosciowego powoduje usrednianie sie bledów zwiazanych z niedokladnym wykonaniem zabków, mimosrodowoscia tarcz oraz luzami osi obrotu* Ponadto urzadzenie to v posiada male rozmiary i prosta konstrukcje w porównaniu ze znanym urzadzeniem do impulsowego pomiaru ~ katów. - : Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig* 1 < przedstawia urzadzenie pomiarowe w schemacie blokowym, fig. 2 — urzadzenie w przekroju poprzecznym, a fig. 3 — przebiegi napiec, które otrzymuje sie z urzadzenia pomiarowego.Urzadzenie do pomiaru katów sklada sie z zabkowego przetwornika pojemnosciowego 1, lusterka 2, zródla swiatla 3, fotodiody 4 oraz ukladu do ustalenia poczatku skali pomiarowej J, w sklad której wchodzi zródlo swiatla 6 i fotodioda 7. Lusterko 2, zródlo swiatla 3 i fotodioda 4 stanowia uklad do sygnalizacji konca pomiaru. Zabkowy przetwornik pojemnosciowy 1 zbudowany jest z ruchomego pierscienia 8 i nieruchomego pierscienia 9. Ilosc zabków pierscienia 8 odpowiada ilosci zabków pierscienia 9. W pierscieniach 8 i 9 wykonano otwory 10 i 11 o tym samym przekroju. Po przeciwleglych stronach otworów 10 i. 11 znajduje sie zródlo swiatla 6 i fotodioda 7. Na osi 12 przetwornika 1 obracajacej sie z pierscieniem 8 znajduje sie lusterko 2, które odbija swiatlo od zródla 3 do fotodiody 4.Z fotodiody 7 otrzymuje sie impuls „start'* - B, gdy otwory 10, 11 pierscieni 8 i 9 pokryja sie wzajemnie, przepuszczajac promien swietlny ze zródla 6. Lusterko 2 znajduje sie wówczas w polozeniu I. Po obrocie o kat a lusterko 2 odbija promien swiatla ze zródla 3 do fotodiody 4, z której otrzymuje sie impuls ,,stop" C. Kazda zmiana kierunku swiecenia zródla swiatla 3 spowoduje inne polozenie II lusterka 2, przy którym wystepuje impuls,stop C. W ten sposób mozliwy jest pomiar kata miedzy róznymi kierunkami swiecenia zródla swuu la 3 do osi obrotu 12 przetwornika 1. Zabkowy przetwornik pojemnosciowy 1 dostarcza napiecia AU o przebiegu sinusoidalnym 13* z którego w momentach przechodzenia przez ma\imum otrzymuje sie impulsy A ilosc impulsów A dla pelnego katajest równa ilosci zabków przetwornika 1.Sposób pomiaru kata polega na zliczaniu impulsów nastepujacych po impulsie „start" B do momentu pojawienia sie impulsu „stop" C. Wielkosc kata zgrubnego Oi, mierzy sie iloscia impulsów A zawartych miedzy impulsami start B i stop C, a wielkosc kata drobnego o* mierzysie iloscia impulsów czasowych tnt oraz in2._ Pomiaru ilosci impulsów tnt dokonuje sie od momentu wystapienia impulsu Ai do powstania impulsu ;stop" C natomiast zliczanie impulsów tn2 dokonuje sie od wystapienia impulsu „stop" C do impulsu A2 Wielkosc kata drobnego aj wylicza sie ze wzoru: gdzie: N -r suma impulsów tni + tn2 ¦*¦ Z — ilosc zabków w przetworniku 1 PL