Przedmiotem wynalazku jest sposób oceny stanu technicznego silników "wlaszcza spalinowych oraz urzadzenie do jego stosowania. < Znane dotychczas sposoby ogólnej oceny stanu technicznego silników spalinowych opieraja sie na pomiarze wskazników pracy takich jak: moment obrotowy, moc uzyteczna, moment i moc strat wewnetrznych. Wskazniki te osiagaja rózne wartosci w zaleznosci od aktualnego stanu technicznego silnika. W celu ich wyznaczenia silnik umieszcza sie na stanowisku dynamometrycznym wyposazonym w hamulec umozliwiajacy pomiar momentu obrotowego, oraz zapewniajacym zastosowanie jednej z metod pomiaru momentu i mocy strat wewnetrznych.Ma wyznaczenia momentu obrotowego i mocy uzytecznej silnika pojazdu kolowego bez jego wymontowania stosuje sie tak zwane hamownie podwoziowe wytwarzajace moment hamujacy o znanej wartosci na kolach pojadu. < Znane metody wyznaczania momentu i mocy strat wewnetrznych sa nastepujace: metoda indykowania, metoda kolejnego wylaczania cylindrów, metoda oparta na pomiarze charakterystyk obciazeniowych, metoda obcego napedu, oraz metoda wybiegu. Pierwsze trzy z nich wymagaja uzycia hamulca dynamometrycznego.Metoda obcego napedu wymaga zastosowania dodatkowego silnika napedzajacego silnik badany. • Diagnostyczna przydatnosc opisanych powyzej sposobów pomiaru wskazników pracy silników spalinowych jest niewielka. Glówna ich wada jest to, ze wymagaja uzycia skomplikowanych, specjalnych i drogich stanowisk, pochlaniaja duzo czasu na wykonanie badan i opracowanie wyników w postaci charakterystyk graficznych. Powazna wade stanowi równiez koniecznosc wymontowania silnika z miejsca jego pracy, lub, w przypadku stosowania hamowni podwoziowych, wplyw ukladu napedowego. < Znany jest równiez z opisu patentowego PRL nr 79541 ki. 42k, 22/01 diagnostyczny sposób wyznaczania wskazników pracy silnika takich jak moment obrotowy, moc uzyteczna, moment i moc strat wewnetrznych w funkcji predkosci obrotowej, w którym wykorzystuje sie zjawiska dynamiczne podczas rozbiegu i wybiegu2 98 416 silnika. Podczas pomiarów rejestruje sie zmiany predkosci obrotowej i przyspieszenia katowego w funkcji czasu. « Urzadzenie do stosowania sposobu wyposazone jest w czujnik predkosci obrotowej, dwa rejestratory X-Y,czlon rózniczkujacy, oraz dwa czlony proporcjonalne. Uzyskane tym sposobem przebiegi wskazników pracy w funkcji predkosci obrotowej posiadaja jednak te wade, ze odbiegaja dosc znacznie od przebiegów rzeczywistych, uzyskiwanych podczas badan na stanowisku dynamometrycznym w ustalonych warunkach pracy i przy zachowaniu równowagi cieplnej silnika. Za wade tej metody nalezy uznac uzyskanie informacji w formie graficznej, a nie w postaci pojedynczego wskaznika. Ponadto koniecznosc rózniczkowania na drodze elektrycznej obarcza uzyskane wyniki bledem wynikajacym z malej dokladnosci przy przebiegach wolnozmiennych.Sposób oceny stanu technicznego silników spalinowych wedlug wynalazku polega na tym, ze mierzy sie ilosc obrotów wykonywanych przez wal korbowy lub ilosc obrotów elementu silnika sprzezonego z walem korbowym, podczas rozbiegu i wybiegu silnika na biegu jalowym, przy czym podczas rozbiegu obroty zlicza sie wciagu zadanego okresu czasu od chwili uzyskania zadanej predkosci obrotowej wiekszej od predkosci obrotowej minimalnej, natomiast podczas wybiegu obroty zlicza sie od chwili uzyskania zadanej predkosci obrotowej mniejszej od predkosci obrotowej maksymalnej, do chwili zatrzymania sie walu korbowego lub w ciagu zadanego okresu czasu. < Winnym rozwiazaniu mierzy sie okres czasu od chwili uzyskania zadanej predkosci obrotowej do chwili uzyskania innej zadanej predkosci obrotowej podczas rozbiegu i wybiegu silnika na biegu jalowym. < Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wynalazku sklada sie z czujnika—impulsatora, wytwarzajacego okreslona ilosc impulsów w ciagu jednego obrotu walu korbowego, licznika impulsów zliczajacego w ciagu zadanego okresu czasu, oraz elementu wlaczajacego licznik impulsów przy okreslonej wartosci predkosci obrotowej, a tym samym czestosci impulsów, przy czym czujnik-impulsator jest polaczony z wejsciem zliczania licznika i jednoczesnie z elementem wlaczajacym licznik impulsów. W przypadku silnika z zaplonem iskrowym role czujnika-impulsatora przejac moze aparat zaplonowy. ¦ Winnym rozwiazaniu urzadzenie do stosowania sposobu sklada sie z czujnika—impulsatora, miernika czasu, elementu wlaczajacego miernik czasu przy zadanej predkosci obrotowej, oraz elementu wylaczajacego miernik czasu przy innej zadanej predkosci obrotowej, przy czym czujnik-impulsator jest polaczony z elementem wlaczajacym miernik czasu i elementem wylaczajacym miernik czasue * Metoda sluzy do okreslania odchylenia wartosci maksymalnego momentu obrotowego i mocy uzytecznej oraz momentu i mocy strat wewnetrznych od wartosci nominalnych dla silników danego typu. Uzyskanie wyniku w postaci dwóch wskazników liczbowych, krótki czas pomiaru bez koniecznosci opracowania jego wyników oraz wykonanie pomiaru w miejscu pracy silnika stanowia o zaletach metody. Metoda jest przydatna szczególnie przy wielkoseryjnej produkcji silników, lub pojazdów samochodowych. Krótki czas pomiaru pozwala na przebadanie proponowanym sposobem kazdego silnika. Wyposazenie stacji diagnostycznych, lub nawet stacji benzynowych w urzadzenie do stosowania sposobu udostepniloby prosty sposób oceny stanu technicznego silnika uzytkownikom pojazdów.Na zalaczonym rysunku fig. 1 przedstawia wykres przebiegu predkosci obrotowej w funkcji czasu podczas rozbiegu silników, gdzie miara stanu technicznego jest ilosc obrotów, fig. 2 przedstawia wykres przebiegu predkosci obrotowej w funkcji czasu podczas wybiegu silników, gdzie miara stanu technicznego jest ilosc obrotów, fig. 3 'przedstawia wykres przebiegu predkosci obrotowej w funkcji czasu podczas rozbiegu silników, gdzie miara stanu technicznego jest okres czasu, fig. 4 * przedstawia wykres przebiegu predkosci obrotowej w funkcji czasu podczas wybiegu silników, gdzie miara stanu technicznego jest okres czasu, fig, 5'przedstawia schemat blokowy urzadzenia do stosowania sposobu wedlug wynalazku, gdy miara stanu technicznego jest ilosc obrotów, a fig. 6 przedstawia schemat blokowy urzadzenia do stosowania sposobu wedlug wynalazku, gdy miara stanu technicznegojest okres czasu. < Sposób oceny stanu technicznego silników wedlug wynalazku polega na tym, ze mierzy sie ilosc obrotów wykonywanych przez wal korbowy, lub ilosc obrotów elementu silnika sprzezonego z walem korbowym podczas rozbiegu i wybiegu silników na biegu jalowym, przy czym podczas rozbiegu obroty zlicza sie w ciagu zadanego okresu Ati czasu od chwili uzyskania zadanej predkosci obrotowej nt wiekszej od predkosci obrotowej minimalnej nmjn, natomiast podczas wybiegu obroty zlicza sie od chwili uzyskania zadanej predkosci obrotowej n2 mniejszej od predkosci obrotowej maksymalnej nmaX, do chwili zatrzymania sie walu korbowego, lub w ciagu zadanego okresu At2 czasu. < W innym rozwiazaniu podczas rozbiegu mierzy sie okres Atr czasu od chwili uzyskania zadanej predkosci obrotowej n3 do chwili uzyskania innej zadanej predkosci obrotowej n4, natomiast podczas wybiegu mierzy sie okres Atw czasu od chwili uzyskania zadanej predkosci obrotowej n5 do chwili uzyskania innej zadanej predkosci obrotowej n*. < W przypadku silników z zaplonem samoczynnym rozbieg silnika uzyskuje sie przez gwaltowne zwiekszenie dawki paliwa, najlepiej do wartosci maksymalnej, a wybieg przez zmniejszenie dawki paliwa — najlepiej od zera.98416 3 W przypadku silników z zaplonem iskrowym rozbieg uzyskuje sie przez gwaltowne otwarcie przepustnicy, a wybieg przez wylaczenie zaplonu. Róznica miedzy zliczonymi podczas rozbiegu i wybiegu ilosciami obrotów a ustalonymi dla danego typu silnika ilosciami obrotów, odpowiadajacymi nominalnym wskaznikom pracy, lub róznica miedzy zmierzonymi podczas rozbiegu i wybiegu okresami czasu, a ustalonymi dla danego typu silnika okresami czasu, odpowiadajacymi nominalnym wskaznikom pracy, sa miara odchylenia wskazników pracy od wartosci nominalnych dla danego typu silnika i stanowia podstawe do oceny stanu technicznego diagnozowanego silnika. Ilosci obrotów, lub okresy czasu podczas rozbiegu i wybiegu przy danych wskaznikach pracy zaleza od wartosci zredukowanego na os walu korbowego momentu bezwladnosci I0 ruchomych elementów silnika, dlatego porównywac mozna pomiary przy I0 = const, co ma miejsce dla okreslonego typu silnika. Wartosci wielkosci nt, h2, Ati, At2 lub n3, n4, n5, n« nalezy przyjac oddzielnie dla kazdego typu silnika. < Krzywa 1 zmian predkosci obrotowej n w funkcji czasu t podczas rozbiegu silnika, odpowiadajaca silnikowi o nominalnych wskaznikach pracy, w miare spadku maksymalnego momentu obrotowego i mocy uzytecznej pochyla sie coraz bardziej wzgledem osi czasu t, przyjmujac polozenie 1', a pole pod krzywa maleje od oznaczonego na fig. 1 dewoskosnie pola Nr do oznaczonego prawoskosnie pola NV Jednoczesnie okres czasu od chwili uzyskania predkosci obrotowej n3 do chwili uzyskania predkosci obrotowej n4 rosnie od wartosci Atr do wartosci At*r, tak jak to zaznaczono na fig. 3.« Pole pod krzywa równe c * ndt odpowiada ilosci obrotów t i wykonywanych przez wal korbowy silnika w ciagu okresu Att czasu od cfiwili uzyskania predkosci obrotowej nt.Wal korbowy silnika o mniejszych maksymalnym momencie obrotowym i mocy uzytecznej w stosunku do innego silnika tego samego typu wykona podczas rozbiegu w wyzej wymienionych warunkach mniejsza ilosc obrotów, a okres Atr czasu ulegnie wydluzeniu. Wartosc róznicy Ar = KT- Nr swiadczy o odchyleniu maksymalnych wartosci momentu obrotowego i mocy uzytecznej diagnozowanego silnika od wartosci uznanych za nominalne, przy czym Ar<0 odpowiada wartosciom nizszym, a Ar0 wyzszym od nominalnych. Podobnie wartosc róznicy A(At /) = Atr- At'r swiadczy o odchyleniu maksymalnych wartosci momentu obrotowego i mocy uzytecznej diagnozowanego silnika od wartosci uznanych za nominalne, przy czym A(At,)<0 odpowiada wartosciom nizszym, a A(AtrJ0 wyzszym od nominalnych. < Krzywa 2 zmian predkosci obrotowej n w funkcji czasu t podczas wybiegu silnika o nominalnych wartosciach momentu i mocy strat wewnetrznych w miare wzrostu wartosci momentu i mocy strat wewnetrznych opada bardziej stromo, przyjmujac polozenie 2\ a pole pod krzywa maleje od oznaczonego na fig. 2 prawoskosnie pola Nw do oznaczonego lewoskosnie pola hrw. Jednoczesnie okres czasu od chwili uzyskania predkosci obrotowej n5 do chwili uzyskania predkosci obrotowej n$ maleje od wartosci Atw do wartosci At'w, i tn2+At2 tak jak to zaznaczono na fig.4.< Pole pod krzywa równe calce \ ndt odpowiada ilosci obrotów wykonywanych przez wal korbowy silnika od chwili uzyskania predkosci obrotowej n2 do chwili zatrzymania sie walu korbowego lub w ciagu zadanego okresu At2 czasu. < Wal korbowy silnika o wiekszym momencie i mocy strat wewnetrznych w stosunku do innego silnika tego samego typu wykona podczas wybiegu w wyzej wymienionych warunkach mniejsza ilosc obrotów, a okres Atw czasu ulegnie skróceniu. Wartosc róznicy Aw = N'w - Nwswiadczy o odchyleniu wartosci momentu i moc strat wewnetrznych diagnozowanego silnika od wartosci uznpych za nominalne, przy czym Aw<0 odpowiada wartosciom wyzszym, a AWX)- wartosciom nizszym od nominalnych. Podobnie wartosc róznicy A(Atw)= =Atw—At'w swiadczy o odchyleniu wartosci momentu i mocy strat wewnetrzych diagnozowanego silnika od war¬ tosci uznynych za nominalne, przy czym A(Atw)<0 odpowiada wartosciom wyzszym, a A(Atw)0 — wartosciom nizszym od nominalnych.Urzadzenie do stosowania sposobu sklada sie z czujnika-impulsatora 3, licznika 4 impulsów, oraz elementu wlaczajacego 5 licznik 4 impulsów przy okreslonych czestosciach impulsów, a tym samym przy okreslonych predkosciach obrotowych ni in2. Czujnik-impulsator 3, na przyklad ¦fotoctektryczny generujacy okreslona ilosc impulsów w ciagu jednego obrotu walu korbowego, jest sprzegniety z walem korbowym silnika, oraz polaczony z licznikiem 4. Licznik 4, na przyklad elektroniczny licznik impulsów z cyfrowym odczytem wyniku, jest wlaczany przez element wlaczajacy 5 polaczony z czujnikiem-impulsatorem 3, oraz wylaczany po okreslonych zadanych okresach Atx i At2 czasu. W przypadku silników z zaplonem iskrowym role czujnika-impulsatora 3 moze przejac aparat zaplonowy, a licznik 4 moze byc polaczony z przerywaczem aparatu zaplonowego.W innym rozwiazaniu urzadzenie do stosowania sposobu sklada sie z czujnika-impulsatora 3, miernika czasu 6, elementu wlaczajacego 7 miernik czasu 6 przy okreslonych czestosciach impulsów, a tym samym przy4 98 416 okreslonych predkosciach obrotowych n3 i n5, oraz elementu wylaczajacego 8 miernik czasu 6 przy okreslonych czestosciach impulsów, a tym samym przy okreslonych predkosciach obrotowych nA i n|. Czujnik-impulsator 3 jest polac?ony z elementem wlaczajacym 7 i elementem wylaczajacym 8. Miernik czasu 6, na przyklad cyfrowy miernik czasu jest wlaczany elementem wlaczajacym 7 i wylaczany elementem wylaczajacym 8. PL