Przedmiotem wynalazku jest pokrywa blaszanej puszki uzywanej do przechowywania plynów pod cisnieniem, majaca krazek wciskany do wnetrza w celu jej opróznienia.Znane sa puszki z krazkami otwierajacymi wcis¬ kanymi zaopatrzonymi w jezyczek podnoszacy lub wystep podnoszacy i majace naciecia w pokrywie.Znana jest z opisów patentowych Stanów Zjedno¬ czonych Ameryki nr 3 227 304 i 3 334 775 pokrywa z krazkiem otwierajacym wciskanym zawierajacym wciecia na plaskim obszarze, lub linie naciecia z szerokokatnymi karbami i faldami. Znany krazek otwierajacy wciskany ma niedostateczna wytrzy¬ malosc na cisnienie w przypadku przechowywania w puszkach napojów gazowanych dwutlenkiem wegla lub pasteryzowanych plynów.Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcji pokrywy z krazkiem wciskanym dajacym sie latwo otwierac, nie zawierajacym oddzielnych czesci i bezpiecznie wytrzymujacym cisnienie plynu, prostym, ekonomicznym i niezawodnym.Cel wynalazku osiagnieto przez to, ze krazek otwierajacy zawiera wewnetrzna i zewnetrzna scianke nachylone wzgledem plaszczyzny pokrywy, przy czym jedna scianka ma przeciwlegle po¬ wierzchnie i podluzne wglebienie na jednej po¬ wierzchni oraz pekniecie ciagnace sie pomiedzy dnem wglebienia i druga powierzchnia scianki, zas czolo wglebienia jest rozszerzone wzgledem peknie¬ cia dla umozliwienia jego zerwania od zewnatrz puszki i skutecznego przeciwdzialania panujacemu w niej cisnieniu.Dla uszczelnienia, na wewnetrzna powierzchnie krazka otwierajacego moze byc nalozona warstwa lakieru, lecz czesto jest to niepotrzebne.Krazek otwierajacy wedlug wynalazku moze zawierac pojedyncze lub podwójne wglebienie.W krazku otwierajacym zawierajacym podwójne wglebienie zastosowano odkucie profilowe dla za¬ pewnienia mechanicznego dociskania metalu przy peknieciu, przy czym metal czesci zewnetrznego obwodu scianki zachodzi na wglebienie tloczone i ciete dla zapobiezenia przenikaniu plynu z pek¬ niecia i zakladkowego przykrycia dolnego czola wglebienia. Ta konstrukcja objetosciowo powiekszo¬ nego krazka otwierajacego nie wymaga stosowa¬ nia dodatkowego oprzyrzadowania.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia pokrywe puszki,, na której znajduje sie krazek otwierajacy wedlug wynalazku, w wi¬ doku perspektywicznym, fig. 2 — pokrywe z fig. 1, w widoku, z wcisnietym do wewnatrz krazkiem otwierajacym, fig. 3 — matryce górna i dolna w powiekszonym przekroju oraz wycinek pokrywy puszki uprzednio wypchniety w góre, otoczony wiencem wycisnietym w dól, w przekroju wzdluz srednicy, fig. 4 — krazek otwierajacy w pierwszym stadium wytlaczania, obrzeza, w ukladzie- z fig. 3, fig. 5 — krazek otwierajacy w dalszym stadium 95 7803 95 780 4 wytlaczania obrzeza w ukladzie z fig. 4, fig. 6 — krazek otwierajacy w koncowym stadium, w któ¬ rym matryca formujaca specznia czesc obnizonej scianki, w ukladzie z fig. 3 do 5, fig. 7 — fragment specznionego obrzeza krazka otwierajacego pokryty warstwa lakieru, w powiekszeniu, fig. 8 — pokry¬ we puszki z wcisnietym krazkiem otwierajacym w widoku perspektywicznym,, fig. 9 — fragment krazka otwierajacego w innym przykladzie wyko¬ nania.Puszka 10 (fig. 1) zawiera wieniec 12, stanowiacy zwykle wypukle obrzeze plaskiej pokrywy 14 z blachy metalowej majacej zewnetrzna powierzch¬ nie 14a- i wewnetrzna powierzchnie 14b (fig. 1 do 8). f Krazek* obierajacy 16, na przyklad o kolowym ksztalcie, moze byc wciskany recznie do wnetrza dla^otwarcia pokrywy 14 puszki 10 jest korzystnie umieszczony^w polozeniu przyleglym do wienca 12.Ani pokrywa- 14, ani krazek otwierajacy 16 nie musza miec ksztaltu kolowego. Pokrywa 14 jest najpierw formowana za pomoca matrycy (nie po¬ kazano) w celu uksztaltowania konturu krazka otwierajacego 16 z otaczajacym go obnizeniem 18, ograniczonym wewnetrzna i zewnetrzna scianka 20 i 22. Plaska czesc krazka otwierajacego 16 jest nieznacznie obnizona w stosunku do glównej plasz¬ czyzny pokrywy 14, celem ulatwienia otwierania puszki 10.Scianki 20, 22 (fig. 3—5) maja celowo czesc wy¬ pukla i lacza sie w zaokraglonym korytku 24. Bez wzgledu na starannosc wykonania metalowej bla¬ chy, nie stosuje sie kontroli ziarnistosci jej struk¬ tury. Naciecie konturów krazka otwierajacego wy¬ maga zazwyczaj kontroli wymiarów, zwlaszcza na czesci wypuklej scianki, w celu zapobiegniecia nieszczelnosci, oraz w celu zapewnienia dostepu do zawartosci puszki bez koniecznosci zastosowania wiekszej sily nacisku.Celem wykonania krazka otwierajacego 16 z fig. 3, scianka zewnetrzna 22 jest najpierw tloczona i cieta wzdluz jej wypuklej obwodowej czesci.W tym celu górna matryca podpierajaca 26 (fig. 3 do 6), ma pierscieniowe, wystajace, zaokraglone wystepy 28 dopasowane ksztaltem do korytka 24 i stykajace sie z nim. Dolna matryca 29 tloczaco- -tnaca, (fig. 3 do 5), wspólosiowo wspólpracuje z •matryca 26 podpierajaca i ma pionowa krawedz tnaca 30 i ustawione w stosunku do niej pod ka¬ tem waskie czolo tloczace 32, oraz dluzsze, nachy¬ lone czolo 34, ciagnace sie od czola 32 na zewnatrz.Czolo 32 posiada zazwyczaj, równomierna szero¬ kosc rzedu okolo 1/5 do 1/3 grubosci pokrywy 14 w zaleznosci od metalu i wymaganej wielkosci na¬ ciecia. Aby zaciskowo zabezpieczyc krazek otwie¬ rajacy 16 przed bocznym przesunieciem wzgledem wystepu 28 matrycy 26, gdy wypukla czesc ze¬ wnetrznej scianki 22 jest tloczona i cieta na czesci obwodowej (fig. 4) w czasie zblizania sie matryc 26, 29 korzystne jest umieszczenie w matrycy 29 po¬ miedzy tnacymi krawedziami 30, podatnej, scisliwej wkladki gumowej 36 o równomiernej grubosci.Czola tloczace 32 (fig. 3) obniza sie osiowo od maksymalnej wysokosci powyzej wkladki 36 po prawej stronie, do minimalnej po lewej stronie, zasadniczo plasko wzgledem wkladki 36. Dzieki temu skraj zewnetrznej scianki 22 wewnetrznej powierzchni 14b jest zmiennie tloczony i ciety two¬ rzac regulowane wglebienie 37 wokól krazka otwierajacego 16, zbiezna na mniejszej glebokosci w czesci lewostronnej i wieksze w czesci prawo¬ stronnej (fig. 4).Glebokosc tloczenia i ciecia jest zazwyczaj do¬ brana tak, aby wglebienie 37 powodowalo peknie¬ cie 38 (fig. 4 do 7), ciagnace sie od okolo 120° do 180° wokól obwodu krazka otwierajacego 16. Pe¬ kniecie 38 ulatwia zerwanie krazka otwierajacego 16. Miejsce pozbawione wglebienia, glównie na¬ przeciw najwiekszego wglebienia 37 i/lub pekniecia 38 sluzy jako zawiasa H, (fig. 2 i 8), krazka otwie¬ rajacego 16 wcisnietego do puszki 10.Tloczenie i ciecie scianki 22 na poprzecznie wy¬ puklej powierzchni matrycy, na zewnatrz srodko¬ wej linii pierscieniowego wystepu 28 matrycy, zapewnia kontrolowanie wielkosci wglebienia 37 i stopnia wynikajacego stad pekniecia 38 oraz prze¬ dluza okres uzytkowania matrycy tloczaco-tnacej 29 dzieki duzej swobodzie plyniecia metalu w sciance 22 w czasie naprezania sie scianki 22 na zewnatrz, nad wypukla powierzchnia matrycy 26. Krazek otwierajacy wedlug wynalazku moze byc zastoso¬ wany albo w postaci pojedynczego albo podwójnego wglebienia w kazdej ze scianek 20 lub 22, bez wzgledu na to, czy sa one wypukle, wklesle czy tez proste i nachylone wzgledem pokrywy 14.Gdy matryce 26, 29 sa odsuniete wzgledem siebie w kierunku pionowym (fig. 5), po tloczeniu i cie¬ ciu, sprezystosc wkladki 36, która zostala odksztal¬ cona (fig. 4), uwalnia pokrywe 14. Tloczenie i ciecie scianek odbywa sie bez usuwania materialu scianki.Kat w przyblizeniu równy 90° przy dnie obwodo¬ wego wglebienia lub rowka wytloczony przez zbiezna krawedz tnaca 30 oraz przez przylegle czo¬ lo 32 (fig. 4), jest czesciowo zmniejszony (fig. 5), gdyz wzgledne rozciagniecie matrycy pozwala na rozproszenie resztkowego naprezenia w materiale scianki. W wyniku tego, metal przy peknieciu 38 twiorzy sprezynujace zamkniecie bez doformacji krawedzi. Przy dnie wglebienia 37 nie zachodzi rozdzielenie materialu.Z matryca podpierajaca 26 wspólpracuje matryca 40 (fig. 6), odkuwajaca profil, posiadajaca plaska powierzchnie czolowa 42 naciskajaca na scianki 20, 22 w pierscieniowym miejscu ich zbieznosci. Po¬ woduje to utworzenie sie splaszczenia 44 na we¬ wnetrznej powierzchni 14b naprzeciw obnizenia 18 i wyplyniecie metalu wglebionej scianki 22 na ze¬ wnatrz. W wyniku profilujacego odkucia rozszerza sie czolo 46 wglebienia scianki 22 i co najmniej czesciowo zachodzi na zbiezne czolo 48 wglebienia utworzonego przez czolo 32. To nalozenie, które moze miec wielkosc rzedu 0,05+0,1 mm odpo¬ wiednio na przeciwleglych stronach krazka otwie¬ rajacego 16 jest polozone na zewnatrz pekniecia 38.Odkuwanie profilowe usztywnia scianke krazka otwierajacego 16 w poblizu pekniecia 38 i uszczel¬ nia pekniecie 38 wzdluz jego dlugosci. Na we¬ wnetrznej stronie pokrywy 14 moze byc nalozona warstwa 50 lakieru (fig. 7), aby uszczelnic peknie¬ cie 38 i wglebienie 37 od strony wewnetrznej po¬ wierzchni 14b pokrywy 14.5 95 780 6 Krazek otwierajacy 16, o podwójnym wglebieniu (fig. 9) powstaje przy zastosowaniu matrycy odku- wajacej 52. Scianka 22 o podwójnym wglebieniu ma w przekroju wglebienie w ksztalcie litery W.Poruszajaca sie ruchem postepowozwrotnym ma¬ tryca 52 posiada osiowo przesuniete wewnetrzne i zewnetrzne czola 54, 56 i laczaca scianke 55 umieszczona wzgledem nich pod katem prostym.Srednica lub wymiar poprzeczny czola 54 jest mniejsza niz odleglosc pomiedzy przeciwleglymi czesciami pekniecia 38 utworzonego przez wytlacza¬ nie i mniejsza niz odleglosc pomiedzy przeciwleg¬ lymi czolami 32. Pozadany jest taki dobór osiowe¬ go przesuniecia czól 54, 56, aby czolo 54 pociagnelo material podparty wystepem 28 matrycy i uksztal¬ towalo splaszczenie 60 na wewnetrznej powierzch¬ ni 14b (fig. 9) powodujac wyplyniecie czesci metalu na zewnatrz dla uszczelnienia pekniecia 38.Czolo 54 wywiera miejscowe, obwodowe cisnienie na przemieszczony na zewnatrz material scianki 22 na srodkowej powierzchni 58 wglebienia o ksztalcie litery W, przez co lezace naprzeciw i docisniete do siebie czesci pekniecia 38 sa utrzymywane pod naprezeniem przez dzialanie czola 54, moga sie ciasno domknac tworzac wglebienie 61. Prawie jednoczesnie z tym domknieciem pekniecia 38 wez¬ sze czolo 56 podtrzymujace powierzchnie 58 wgle¬ bienia 61 formuje pierscieniowe wytloczenie w granicach pojedynczej grubosci scianki krazka otwierajacego, które sie rozszerza na zewnatrz i za¬ chodzi 'co najmniej czesciowo na dno wglebienia 37 uprzednio uformowanego.Pekniecie 38 konczy sie na powierzchni krazka otwierajacego 16 (fig. 9) przy zlaczu metalu z dnem wytloczonego wglebienia 37. Dzieki temu uzyskuje sie ciasniejsze uszczelnienie pekniecia 38 i wieksza zdolnosc do utrzymywania plynu pod cisnieniem.Wytwarzanie krazka otwierajacego o podwójnym wglebieniu nie wymaga stosowania zadnego dodat¬ kowego oprzyrzadowania lub pracochlonnych czyn¬ nosci w porównaniu z wytwarzaniem krazka otwie¬ rajacego o pojedynczym wglebieniu. Czynna sze¬ rokosc czola 56 moze byc rzedu okolo polowy gru¬ bosci pokrywy 14. Niezaleznie od tego czy zastoso¬ wano krazek otwierajacy o pojedynczym, czy o podwójnym wglebieniu, pozadane jest pokrycie warstwa 50 lakieru.W przeciwienstwie do znanych krazków otwie¬ rajacych, w których metalowa blacha jest czesto odginana i traci sie kontrole stopnia pekniecia, krazek otwierajacy wedlug wynalazku o podwój¬ nym wglebieniu zapewnia równomierna zdolnosc utrzymywania cisnienia, a ponadto stanowi dajaca sie latwo czyscic pokrywe, z której latwo odpada brud lub ciala obce w czasie mycia.Gdy zawiasa H krazka otwierajacego 16 przylega do wienca 12 puszki 10 (fig. 2 i 8)"mozna zastoso¬ wac wskazówki, na przyklad strzalke (nie pokaza¬ no) wskazujace diametralnie przeciwne miejsce wglebienia 37 i piekniecia 38 gdzie zewnetrzny nacisk palcem na krazek otwierajacy 16 moze naj¬ latwiej zapoczatkowac zerwanie. Jesli zerwanie roz¬ poczelo sie wzdluz pekniecia 38, nastepujace roz¬ dzieranie metalu wzdluz reszty wglebienia 37 wy¬ maga mniejszego nacisku. Jesli nie jest wymagane przytrzymanie krazka otwierajacego 16 za pomoca zawiasy H, to mozna wykonac wglebienie 37 i pek¬ niecia 38, o kacie 360°, co* pozwoli na oddzielenie krazka otwierajacego 16 do wewnatrz i pozosta¬ wienie go wewnatrz puszki 10 niezdatnego do od¬ dzielnego uzycia.Odkuwanie profilowe zapewnia obwodowe roz¬ ciagniecie krazka otwierajacego 16 i powiekszenie jego poczatkowego, poprzecznego wymiaru lub srednicy D o okolo 0,15 do 0,2 mm, na zewnatrz pekniecia 38, dla przykrycia na zakladke czesci przyleglego czola 48 wglebienia 37 (fig. 7 i 9).Cisnienie plynu w puszce 10 powoduje jedynie uszczelnienie wglebienia 37 i piekniecia 38, lecz nie wywiera na nie znaczniejszego wplywu rozrywa¬ jacego.Krazek otwierajacy wedlug wynalazku moze miec rózne ksztalty i moze byc stosowany w pusz¬ kach o róznych ksztaltach z dobrym skutkiem eko¬ nomicznym, z duzym stopniem kontroli, a stad i z równomierna niezawodnoscia wyrobu. PL