Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do sterowania posuwu górniczej maszyny urabiajacej zaopatrzonej w ciagnik z silnikiem hydraulicznym oraz w zespól napedowy elektrohydrauliczny.Znane sa rózne urzadzenia do sterowania posuwu maszyny urabiajacej calkowicie uzaleznione od maszyni¬ sty lub'w mniejszym badz wiekszym stopniu zautomatyzowane. Liczne wspólne cechy tych urzadzen wynikaja z typowego rozwiazania ciagnika. Mianowicie ciagnik ma w zespole napedowym pompe o kadlubie uchylnym w obie strony. Wychylenie w jedna badz w druga strone decyduje o kierunku obrotów silnika hydraulicznego czyli o kierunku posuwu maszyny urabiajacej. Im wiekszy jest kat wychylenia tym wieksza wydajnosc pompy powodujaca wieksza predkosc obrotu silnika, a zatem wieksza predkosc posuwu maszyny.Zasada uruchamiania jest nastepujaca. Niezaleznie od predkosci posuwu przed zatrzymaniem nalezy rozpo¬ czynac posuw z jak najmniejsza predkoscia. W tym celu nalezy sprowadzic pompe do wydajnosci zerowej przez ustawienie kadluba w polozenie srodkowe. Nastepnie nalezy stopniowo wychylac kadlub obracajacej sie pompy z tego Ustawienia uzyskujac jej efektywna prace z coraz wieksza wydajnoscia a przez to coraz szybsze obroty silnika hydraulicznego posuwajacego maszyne, az do osiagniecia zalozonej predkosci posuwu. Raptowne urucho¬ mienie ciagnika maszyny urabiajacej przy"nastawieniu pompy na duza wydajnosc, moze spowodowac powazne uszkodzenie tej maszyny.Zachowanie opisanej zasady uruchamiania nie napotyka trudnosci, gdy maszynista sam zatrzymal ciagnik, a nastepnie go uruchamia. Jednakze zdarzaja sie zatrzymania wynikajace z przerwy w doplywie energii elektrycz¬ nej. Przerwa powstala na skutek awarii poza danym urzadzeniem badz nawet poza kopalnia, moze trwacjedna chwile, a, moze sie przedluzac. Moment zakonczenia przerwy jest równiez niespodziewany jak moment jej powstania. Jezeli przerwa nastapila podczas szybkiego posuwu maszyny przy wysokiej wydajnosci pompy, uru¬ chomienie przy zachowaniu poprzedniego nastawiania jest wysoce niebezpieczne.Znane jest stosowanie elektrycznych urzadzen zwlocznych, które maja za zadanie pozostawic po wlacze¬ niu pradu czas niezbedny na przestawienie urzadzenia w polozenie do uruchamiania. Praktycznie biorac nie zabezpieczaja one omawianych urzadzen, gdyz prawdziwe zabezpieczenie musi dzialac automatycznie.95 128 Celem wynalazku bylo utworzenie urzadzenia uzupelniajacego, które wlaczone do znanego urzadzenia sterujacego posuw eliminowaloby te opisana wade. Wynalazek spelnia ten cel zwlaszcza w stosunku do urzadze¬ nia znanego z patentu nr 55282. Urzadzenie wedlug tego patentu steruje posuw maszyny urabiajacej automatycz¬ nie w oparciu o natezenie pradu zasilajacego silnik oraz o cisnienie w przewodzie tlocznym dazac skutecznie do osiagniecia a nastepnie utrzymania zalozonej predkosci posuwu. Jednakze i to urzadzenie ma wyzej opisana wade.Wynalazek spelnia automatycznie trzy podstawowe warunki uruchamiania ciagnika maszyny urabiajacej: 1 - uniemozliwia rozpoczecie posuwu przy wychylonym kadlubiepompy, . - . 2 - uruchamia ciagnik stopniowo zaczynajac od minimalnej predkosci posuwu, 3 - zachowuje ten sam kierunek posuwu, który byl poprzednio przed zatrzymaniem, jezeli nie nastapilo z zewnatrz swiadome przestawienie na kierunek przeciwny.Warunki te sa wedlug wynalazku spelnione dzieki zestawieniu opisanych ponizej cech urzadzenia.Spelnienie pierwszego warunku o charakterze negatywnym wymaga prostego rozwiazania konstrukcyjnego.Zastosowano rozdzielacz suwakowy, który z chwila zaniku cisnienia w przewodzie tlocznym zostaje przestawio¬ ny sila sprezyny lub grawitacji na polaczenie przewodu tlocznego pompy ze ssawnym. Uruchomienie silnika elektrycznego wraz z pompa spowoduje jedynie jalowa cyrkulacje cieczy w obiegu pompy.Spelnienie drugiego warunku wymaga ustawienia pompy w polozenie srodkowe. Do tego celu sluzy naste¬ pujacy podzespól urzadzenia. Wychylny kadlub pompy jest polaczony drazkiem z zebatka obracajaca wal. Na tym wale znajduja sie krzywki. Jedna z nich zamyka obwód elektryczny, gdy kadlub jest wychylony w lewo, druga zamyka inny obwód, gdy kadlub jest wychylony w prawo. W obydwóch tych obwodach znajduja sie cewki elektromagnetyczne dzialajace na suwak rozdzielacza wjednym lub w drugim kierunku. Poniewaz w przewodzie tlocznym glównej pompy w wyniku spelnienia pierwszego opisanego warunku nie ma juz cisnienia, wykorzysta¬ no cisnienie cieczy roboczej powodowane przez mala pompe pomocnicza. Taka pompe pomocnicza napedzana przez ten sam silnik elektryczny, który napedza pompe glówna stosuje sie w znanych urzadzeniach przewaznie do uzupelniania przecieków.Ciecz robocza tloczona przez te pompe pomocnicza prowadzona przez wymieniony rozdzielacz elektro¬ hydrauliczny jest z niego skierowana do silownika sterujacego glówna pompe i powoduje zmniejszenie wychyle¬ nia kadluba tej pompy. O kierunku dzialania.decyduje tu wlaczenie przez jedna lub druga krzywke jednej lub drugiej cewki elektromagnetycznej zaleznie od kierunku istniejacego wychylenia kadluba. Trzecia krzywka na tym samym wale dziala wówczas, gdy kadlub pompy przyjmuje srodkowe polozenie. Przesuwa ona wbrew dzialaniu sprezyny pret, który wykonuje nastepujace zadania. Przestawia on rozdzielacz pomocniczy, w którym ciecz pod cisnieniem z pompy pomocniczej wchodzi do komory pod tlok, aby rozdzielacz pozostawal w danym ustawieniu, gdy pret przestanie naciskac.Równoczesnie w tym rozdzielaczu pomocniczym zostaje otwarta droga dla cieczy pod cisnieniem do roz¬ dzielacza, który polaczyl przewód tloczny pompy glównej ze ssawnym. Pod cisnieniem cieczy nastepuje rozla¬ czenie tych przewodów. Poniewaz pompa glówna majac kadlub w polozeniu srodkowym nadal nie pracuje efektywnie, drugim zadaniem tego samego pretajest spowodowanie jej dzialania. Jakjuz wyjasniono poprzednio, jedna z krzywek spowodowala przez zamkniecie jednego z dwóch obwodów elektrycznych nastawienie rozdziela¬ cza elektrohydraulicznego na sterowanie pompy glównej w kierunku zmniejszania wychylenia kadluba. Jednakze dotychczas nie wspomniano o tym, ze w tych obwodach elektrycznych znajduje sie przelacznik dwupolozenio- wy sterowany tym samym pretem.Gdy pret przy srodkowym polozeniu kadluba zostal nacisniety przez trzecia z wymienionych krzywek i wysunal sie wbrew dzialaniu sprezyny, spowodowal on przestawienie przelacznika w polozenie przeciwne.Z ta chwila dziala juz nie ta cewka elektromagnetyczna, która poprzez zespoly robocze zmniejszala wychylenie kadluba pompy do zera, lecz cewka przeciwlegla powodujaca efekt przeciwny, tj. wychylanie kadluba pompy w tym samym kierunku, w którym byl on poprzednio wychylony zanim przyjal polozenie srodkowe. Wobec tego pompa zaczyna efektywnie pracowac, stopniowo z coraz wieksza wydajnoscia, nadajac coraz szybsze obroty silnikowi hydraulicznemu przy zachowaniu poprzedniego kierunku. Tak oto zostaja spelnione warunki drugi i trzeci polegajace na stopniowym uruchamianiu i to w tym samym kierunku.Podczas opisanego uruchamiania nastepuje równiez przygotowanie urzadzenia na wypadek nastepnego wylaczenia doplywu energii elektrycznej. Mianowicie, gdy krzywka popychajaca wymieniony pret jedynie przy polozeniu srodkowym kadluba pompy przestaje ten pret popychac, pret nie moze sie cofnac pod dzialaniem sprezyny, gdyz jest zablokowany w danym polozeniu przez rozdzielacz pomocniczy, który utrzymuje sie w po¬ lozeniu poprzednio uzyskanym dzialaniem tego preta dzieki cisnieniu cieczy wywieranemu na tlok. Jednakze95128 3 gdy zatrzymanie silnika elektrycznego napedzajacego pompy spowoduje brak cisnienia i pret cofnie sie pod dzialaniem sprezyny przesterowujac przelacznik elektryczny, zostanie otwarte polaczenie miedzy przewodami tlocznym i ssawnym, jak to bylo przed uruchomieniem.Wynalazek jest uwidoczniony na rysunku przedstawiajacym przykladowo schemat, na którym zaznaczone sa omawiane wyzej elementy hydrauliczne i elektryczne oraz polaczenia miedzy nimi.W obrysie 1 znajduje sie bardzo uproszczony znany schemat ciagnika. Elektryczny silnik 2 maszyny urabia¬ jacej sluzy równiez do napedzania w ciagniku glównej pompy 3 i malej pomocniczej pompy 4. Pompa 3 sluzaca do napedzania silnika hydraulicznego 5 ciagnika ma uchylny kadlub, a do jego sterowania sluzy silownik 6 dwustronnego dzialania.Wedlug wynalazku przewody pompy 3 sa laczone ze soba rozdzielaczem 7, który je laczy dzialaniem sprezyny przy zaniku cisnienia. Kadlub pompy 3 jest sprzezony za pomoca zebatki i kola zebatego z walem 8, na którym sa osadzone krzywki. Krzywka 9 przez caly czas gdy kadlub jest wychylony w jednym kierunku laczy styki 10.Analogicznie dziala krzywka 11 na styki 12 gdy kadlub jest wychylony w przeciwnym kierunku. Zas krzywka 13 jedynie przy srodkowym polozeniu kadluba naciska i popycha pret 14. Pret 14 przestawia pomocni¬ czy rozdzielacz 15, a takze dwupolozeniowy przelacznik 16 elektryczny. W rozdzielaczu pomocniczym 15 otwiera sie dostep cieczy do komory podtlokowej dzieki czemu rozdzielacz 15 zachowuje nadal uzyskane polozenie. Przewody elektryczne z przelacznika 16 prowadza do rozdzielacza elektrohydraulicznego 17 do dwóch cewek, z których jedna lub druga dziala na jego suwak zaleznie od tego, która z krzywek 9 czy 11 spowodowala polaczenie styków i nadala impuls do sterowania pompy 3. Rozdzielacz elektrohydrauliczny 17 stosownie do otrzymanego w ten sposób zlecenia, dziala na silownik 6 sluzacy do sterowania pompy 3.Aby nie komplikowac tego schematu uwidaczniajacego wynalazek, nie zaznaczono na nim elementów zwiazanych ze znanym sterowaniem pompy w celu osiagania i zachowywania zalozonej predkosci posuwu, zmia¬ ny kierunku posuwu itp. PL