Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania bezcewkowego nawoju przedzy, zwartego, twardego, nie wymagajacego stosowania cewek. - Surowiec wlóknisty taki jak tasma zgrzeblarkowa, niedoprzed, wlókno ciagle lub przedza, który w dalszej czesci opisu bedzie okreslony jako przedza, jest zwykle dostarczany w postaci nawojów takich jak nawoje cylindryczne, nawoje krzyzowe, nawoje barylkowe, nawoje butelkowe, nawoje stozkowe, klebki, motkj, kopki i zwoje wirówkowe.Rodzaj nawoju zalezy od rodzaju przewidywanej dalszej obróbki jak nawilzanie, barwienie i podobne. Na ogól, nawoje stanowia nalozone na siebie warstwy przedzy ulozone równolegle wzgledem siebie i z reguly wokól sztywnej cewki. Dla uzyskania prawidlowego nawoju na cewce, wszystkie warstwy przedzy sa nawijane ze stalym naprezaniem.Znanymi sa równiez nawoje stosunkowo miekkie przeznaczone do barwienia. Roztwór barwiacy przechodzi poprzez material na skutek ruchu kapieli, a sam material po zabarwieniu, jest ponownie nawijany na cewke przy nieco wiekszym naciagu, a to w celu ulatwienia dalszego poslugiwania sie nawojem.Nawój powinien byc tak nawiniety, aby mozna bylo latwo odwijac przedze w procesie snucia, tkania, dziania lub cewienia.Ulozenie przedzy powoduje, ze wykazuje ona sklonnosc do opadania jej warstw, wskutek czego najmniejsze nawet uderzenie wywoluje takie odksztalcenie nawoju, które w wiekszosci przypadków czyni nawój bezuzytecznym, a to dlatego, ze wzgledne przesuniecie sie warstw pociaga za soba nierozdzielnosc nawoju.Znane nawoje sa opakowywane w papier, dzianine, blone z tworzywa sztucznego i sa umieszczane w zespolach kondycjonujacych z wielka ostroznoscia, w celu zabezpieczenia Ich w czasie transportu lub wysylki do odbiorcy. Jak widac, nawoje znanego rodzaju wymagaja dodatkowych nakladów na cewki, materialy pomocnicze oraz na pomieszczenia, w których sa przechowywane. Cewki w czasie dalszych operacji przetwarzajacych sa czesto uszkadzane co uniemozliwia ich ponowne uzycie.2 94 506 Szybkosc nawijania syntetycznych wlókien ciaglych, moze osiagnac 5000 metrów na minute.W przyszlosci wymagane bedzie uzyskiwanie, jeszcze wiekszych szybkosci, spowoduje to skomplikowanie konstrukcji cewek i wzrost kosztów heh wytwarzania.Jak widac stosowanie znanych nawojów jest zwiazane z niedogodnosciami wystepujacymi przy skladowaniu nawojów, z koniecznoscia przewijania i w zwiazku z tym znaczna pracochlonnoscia.W tym celu, aby znane nawoje zachowywaly swój ksztalt pomiedzy dwiema kolejnymi operacjami, a w szczególnosci w czasie ich wysylki, zgodnie z patentem francuskim nr 1471169, umieszczono nawoje w opakowaniach prózniowych. Niezaleznie od niedogodnosci juz poprzednio wymienionych sposób ten wymaga wyposazenia w urzadzenie pakujace pod próznia.W patencie francuskim nr 2110562 nawój przedzy teksturuje sie w ograniczonej przestrzeni za pomoca sprezonego plynu. Nastepnie nawoje te sa opakowywane w odpowiedni sposób i przesylane do dalszej przeróbki.Duza objetosc nawojów i wzglednie duza ich wrazliwosc na uszkodzenia powoduje, ze ich wykorzystanie jest niewygodne. Ponadto, przy duzej zajmowanej objetosci, ilosc przedzy stojaca do dyspozycji jest stosunkowo mala.Celem wynalazku jest usuniecie omówionych niedogodnosci.Cel ten osiagnieto przez opracowanie sposobu wytwarzania bezcewkowego nawoju przedzy, w którym, zgodnie z wynalazkiem, uklada sie w pojemniku co najmniej Jedna przedze wyprowadzona ze srodków do zasilania, tworzac nawój, który nastepnie poddaje sie naciskowi od 20 do 200kG/m2, po czym ewentualnie obrabia sie go cieplnie. Uzyskuje sie wyrób o gestosci pozornej od 0,6 do 1,3 kG/dm3, o twardosci od 50 do 85° Shore'a D, przy czym stosunek gestosci pozornej nawoju przedzy do gestosci surowca wlóknistego wynosi od 0,6 do 1.Nawoje tworzy sie z przedzy z wlókien zarówno syntetycznych Jak i sztucznych. Wlókna syntetyczne sa karbikowane metoda zgniatania lub metoda pneumatyczna z polimerów takich jak poliamidy, poliestry, polioleflny, pollwinyle, poliakryle, przy czym moga to byc materialy Jednorodne lub wieloskladnikowe otrzymywane przez szczepienie polimerów, kopolimeryzacje, mieszanie, wytlaczanie lub wydmuchiwanie jednoczesnie dwóch surowców umieszczonych wspólosiowo lub obok siebie. Sztucznymi surowcami wlóknistymi moga byc materialy takie Jak octan celulozy, sztuczny jedwab, wiskoza, polinosic, trójoctan celulozy. Moga byc uzywane surowce pochodzenia mineralnego lub organicznego Jak równiez surowce wlókniste naturalne np. bawelna lub welna. Jak to juz poprzednio stwierdzono surowce wlókniste moga byc uzywane w postaci wlókien ciaglych, wlókien cietych, niedoprzedów, tasm, przedzy laczonej i skreconej; moga to byc surowce dowolnego ksztaltu i przekroju np. okragle, wielokatne, puste lub pelne w srodku i fantazyjne. Przedza moze byc karbowana, teksturowana lub gladka, nierozciagana lub rozciagana w calosci wzglednie czesciowo, wilgotna lub sucha, barwiona lub nieberwlona.Gestosc pozorna, okreslana po zgnieceniu przedzy wynosi w zasadzie od 0,6 do 1,3 kg/dm3, ale z reguly jest bliska 1 kg/dm3. Zalezy ona od rodzaju surowca tworzacego przedze i od nacisku stosowanego w czasie wytwarzania. Stosunek gestosci pozornej nawoju zgnieconego do gestosci surowca korzystnie wynosi od 0,6 do 1, przy czym nalezy pamietac, ze omawiany stosunek gestosci bedzie posiadal wartosc krytyczna, zalezna od rodzaju stosowanego surowca, ponizej której to wartosci zgnieciony nawój bedzie posiadal niewystarczajaca twardosc. <*.Twardosc zawarta jest korzystnie w granicach od 50 do 86° Shore'a na skali D. Twardosc jest mierzona aparatem Shore D przez okreslenie wielkosci zaglebienia stozka zaciskanego przez 15 sekund sila 5 kg. Pomiaru dokonuje sie w zakresie od 0,70 do 1,30 mm. Twardosc moze byc takze okreslana na skali R przyrzadu Rockwe I Ta. W tym przypadku mierzy sie w zakresie od 0,07 do 0,20 mm wielkosc zaglebienia kulki o srednicy 12,7 mm wcisnietej poprzednio sila 60 kg. Pomiaru dokonuje sie po 15 sekundach od usuniecia sily wciskajacej kulke. Podane wielkosci zaglebien odpowiadaja mierzonym na skali R twardosciom RockwelTa lezacym w zakresie od 40 do 96. Zageszczony nawój wykazuje twardosc odpowiadajaca w przyblizeniu twardosci olowiu I zblizona do twardosci tworzyw sztucznych.Wbrew temu co mozna by sadzic na podstawie wzmiankowanej twardosci nawoju, zageszczona przedza przy pociagnieciu za jeden lub drugi jej koniec ulega latwemu rozdzieleniu. Po rozdzieleniu, przedza wykazuje z reguly odksztalcenie zarówno przebiegajace wzdluz jej dlugosci, jak tez i odksztalcenia Jej przekrojów.Odksztalcenia te sa przewaznie rozmieszczone przypadkowo.Obróbke cieplna przeprowadza sie w temperaturze nizszej od temperatury topnienia surowca, z którego wykonana Jest przedza, po czym wyjmuje sie nawój z pojemnika. Wytwarzanie przedzy moze byc prowadzone w sposób ciagly lub nieciagly. Zródlem zasilajacym moze byc urzadzenie wytlaczajace, dmuchajace, wyciagajace; teksturujace lub zasobnik z przedza.Pojemnik, w którym w sposób przypadkowy Jest umieszczona przedza moze posiadac dowolna objetosc i ksztalt, moze byc równiez dziurkowany i moze umozliwiac uzyskiwanie nawoju o dowolnej zadanej postaci,94 506 3 np. walca. Ciezar nawoju zalezy wylacznie od przewidywanego dalszego uzytkowania i jest ograniczony jedynie jego wymiarami zewnetrznymi. Uzytkownicy i wytwórcy przedzy domagaja sie coraz wiekszych nawoi, a to dlatego, aby uniknac trudnosci zwiazanych z ich wymiana i wiazaniem nici. Wymiary nawoi sa ograniczone zaleznoscia pomiedzy ciezarem nawoju i szybkoscia obrotowa znanych urzadzen. W odróznieniu od znanych postaci nawoju w jakich jest dostarczana przedza, nawój uzyskany sposobem wedlug wynalazku, umozliwia nadanie mu znacznych wymiarów bez potrzeby ograniczania szybkosci obrotowych. Zageszczony nawój moze byc pelny lub tez miec otwór, który umozliwia na przyklad nasadzenie nawoju na stalym wrzecionie w celu przewijania przedzy. Nawój ma dwa konce przedzy, usytuowane z jego dwóch powierzchni czolowych, ulatwia tó polaczenie ich z koncami przedzy innych nawojów, a takze umozliwia odwijanie przedzy z obydwu konców, które jest trudne do urzeczywistnienia przy nawojach znanych.Urzadzeniami wywierajacymi nacisk moga byc urzadzenia dowolnego znanego rodzaju, takie Jak silowniki, tasmy bez konca, kalandry, prasy mechaniczne, lub urzadzenia wywierajace nacisk sprezonym powietrzem. Sila docisku wynosi 2 reguly kilkanascie ton. Sila na przyklad 5 ton wystarcza dla nawoju, którego powierzchnia czolowa poddawana naciskowi wynosi 30 cm2.Obróbka cieplna jest przeprowadzona w temperaturze zaleznej od surowca, przy czym surowiec ten nie moze ulec stopieniu lub nadmiernemu uplastycznieniu prowadzacemu do utraty wygladu i wlasciwosci przednych. Czas trwania obróbki cieplne] zalezy od rodzaju surowca i od temperatury w jakiej obróbka cieplna jest przeprowadzana. Obróbka cieplna moze przebiegac w dowolnym odpowiednim srodowisku gazowym czy tez cieklym.Szybkosc ukladania przedzy w pojemniku zalezy od uzytego srodka zasilajacego i moze wynosic od kilku dziesiatków do kilku tysiecy metrów na minute.Pojemnik moze byc nieobrotowy, ale moze tez obracac sie w jednym lub w dwu kierunkach ze stala lub zmienna predkoscia obrotowa.Urzadzenie potrzebne do stosowania sposobu wytwarzania nawoju zageszczonego zawiera co najmniej Srodek zasilajacy, pojemnik, srodek sciskajacy przedze umieszczona w pojemniku i ewentualnie srodek do przeprowadzenia obróbki cieplnej.Sposób wedlug wynalazku moze byc wykonany na urzadzeniu przedstawionym przykladowo na rysunku, na którym:fig. 1 przedstawia napelnianie zasobnika, schematycznie,fig. 2 —zasobnik poddany naciskowi prasy, schematycznie, fig. 3— nawój poddany obróbce cieplnej, schematycznie, fig. 4 — gotowy nawój, w widoku perspektywicznym, fig. 5 - przedze w przekroju poprzecznym przed obróbka, fig. 6 - przedze w przekroju poprzecznym, po obróbce.Jak to pokazano na fig. 1 do 3 przedza 1 pochodzaca ze zródla zasilajacego 2 Jest ukladana w walcowym pojemniku 3 (fig. 1); po napelnieniu, ten ostatni jest umieszczony pod plyta dociskowa prasy 4 (fig. 2), która zageszcza nagromadzona przedze, tworzac scisniety nawój. Pojemnik wraz z zawartym w nim nawojem Jest nastepnie poddawany obróbce cieplnej w suszarce 5 (fig. 3). Po obróbce cieplnej i po ochlodzeniu nawój Jest wyjmowany z pojemnika. Nawój ma ksztalt pokazany na fig. 4, w postaci regularnego walca o gladkich bokach.Jest on twardy, ma duza gestosc i sztywnosc ulatwiajaca dalsze jego uzytkowanie. Niezwyklym efektem jest to, ze tak zageszczona przedza latwo sie odwija. Wzdluz przedzy i w jej przekroju poprzecznym wystepuje splaszczenie takie jak pokazano na fig. 6.Nawój w postaci zageszczonej moze byc stosowany zamiast znanego nawoju, moze byc takze w tej postaci tymczasowo przechowywany i bez trudnosci transportowany, umozliwia to zmniejszenie powierzchni skladowania i w ten sposób przyczynia sie do likwidacji problemów zwiazanych z poprzednio znanymi zwojami nawinietymi na sztywne cewki. Nowa postac nawoju wykazuje w porównaniu ze znanymi postaciami szereg nowych korzysci, a w szczególnosci to, ze jego ksztalt moze byc tak dobrany, aby maksymalnie wykorzystac kartonowe opakowanie uzywane przy transporcie: moze on miec np. ksztalt prostopadloscianu lub szescianiu.Jakkolwiek przedza w tej postaci jest silnie scisnieta to jednak latwo, przez pociagniecie, moze byc rozwinieta.Wbrew przypuszczeniom, w czasie rozwijania przedzy nie wystepuje jakiekolwiek Jej platanie. W przypadku przedzy ciaglej, po jej odwinieciu moze byc ona pocieta i przeksztalcona na krótkie wlókna.Nawój wedlug wynalazku moze byc stosowany przy tkaniu, skrecaniu, zszywaniu, dzianiu recznym lub maszynowym, haftowaniu, a takze przy wyrobie materialów nietkanych. A oto kilka przykladów ilustrujacych wynalazek, lecz nie stanowiacych jakiegokolwiek ograniczenia.Przyklad I do VII. Przyklady te dotycza wytwarzania nawojów wedlug wynalazku z syntetycznej i sztucznej przedzy ciaglej róznego rodzaju.Przedza jest doprowadzana do urzadzenia teksturujacego, takiego jak opisano w patencie francuskim nr 1289491. Nawój jest umieszczony w metalowym pojemniku cylindrycznym o srednicy 72 mm i o wysokosci 400 mm. Z chwila napelnienia pojemnika, doprowadzana przedza zostaje odcieta i dalej napelnia sie nastepny4 94 506 pusty pojemnik. Pelny pojemnik Jest umieszczany pod plyta dociskowa prasy. Plyta Jest opuszczana az do wywarcia podanego nizej nacisku na zgromadzona przedze. Po scisnieciu nawoju pojemnik wraz z pozostawionym w nim zgniecionym nawojem Jest poddawany obróbce cieplnej w podanych nizej warunkach.Po ostudzeniu, wyjmuje sie z pojemnika cala Jego utwardzona zawartosc.W tablicy I zestawiono warunki teksturowania przedzy, w tablicy II—warunki zgniatania nawoju, w tablicy Ml- wlasciwosci zgniecionego nawoju, w tablicy IV — wlasciwosci przedzy przed I po obróbce.Dla okreslenia objetosci wlasciwej, karbikowania i elastycznosci przedz teksturowanych stosowano nastepujace sposoby.Pomiar objetosci wlasciwej metoda Koningh'a obejmuje przygotowanie próbek. Odmierza sie próbke dlugosci 300 metrów, zanurza sie próbke do wody o temperaturze 40°C, podwyzsza sie temperature do 100°C, gotuje sie przez 5minut, osusza sie ostroznie miedzy dwoma arkuszami bibuly, kondycjonuje sie wstanie swobodnym przez 24 godziny w atmosferze normalnej, umieszcza sie na stozku lekko naprezona przedze.Reguluje sie aparat Koningh'a, przy czym dla próbek o numerze <300dtex, stosuje sie cewki z kolnierzami o objetosci 10 cm3, dla próbek 300 dtex, stosuje sie cewki z kolnierzami o objetosci 100 cm3, umieszcza sie stozek na wsporniku aparatu, wprowadza sie przedze do regulatora naciagu i dolacza do cewki z kolnierzami, uruchamia sie aparat i tak reguluje sie naciag, aby wynosil 40 mg/dtex, po czym zatrzymuje sie aparat i usuwa przedze sluzaca do regulacji.Pomiaru dokonuje sie przez wytarowanie cewki, dolaczenie przedzy do cewki i uruchomienie aparatu.Prowadzi sie przedze w taki sposób, aby uzyskac regularne wypelnienie cewki, zatrzymuje sie aparat z chwila wypelnienia cewki, przy czym przedza nie powinna wystawac poza kolnierze cewki, wazy sie wypelniona cewke i okresla sie ciezar przedzy. Wynikiem pomiaru Jest:objetosc wlasciwa cm3/g ¦ $ gdzie V Jest objetoscia cewki z kolnierzami podana w cm3.Pomiar ilosci karbików polega na pomiarze odleglosci miedzy dwoma karbikami przedzy teksturowanej, na powiekszonym obrazie pomiedzy dwiema plytkami szklanymi.Karbiki, uzyskuje sie przez zanurzenie niewielkiej próbki w wodzie o temperaturze 40°C, podgrzewa sie do temperatury 100°C i utrzymuje sie w wodzie przez 5 minut, suszy sie ostroznie miedzy dwoma arkuszami bibuly, po czym kondycjonuje sie przez 24 godziny w stanie swobodnym w atmosferze normalnej.Przygotowanie próbki polega na tym, ze z przedzy pobiera sie 12 wlókien, umieszcza sie po szesc wlókien na kazdym z dwóch szkielek o wymiarach 25X75 mm, przykleja sie zakonczenie kazdego wlókna do Jednej krawedzi szkielka za pomoca kleju, naciaga sie kazde z wlókien tak, aby go rozprostowac, okresla sie na wlóknie punkt odlegly od przyklejonego konca o 64 mm, doprowadza sie ustalony punkt do drugiej krawedzi szkielka I przykleja sie go tam. W ten sposób uzyskuje sie przedze o dlugosci 84 mm, podtrzymywana w punktach oddalonych od siebie o 75 mm, powoduje to powstanie zwisu o wielkosci 10%, przy czym dwanascie wlókien tworzy Jeden metr rozprostowanej przedzy, po czym przykrywa sie szkielko drugim identycznym szkielkiem.Ocene próbki dokonuje sie przez podswietlenie przy 5-krotnym powiekszeniu obrazu przedzy. Obraz utrwala sie metoda fotograficzna lub odtwarza sie odrecznie na papierze, zlicza sie ilosc pólfal istniejacych na dwunastu wlóknech, po czym kazda pólfala odpowiada zmianie kierunku wkleslosci. Jezeli ilosc ta wynosi N, oblicza sie karbikpwatosc przyjmujac, ze czestotliwosc karbików jest okreslona iloscia pólfal przypadajaca na centymetr rozprostowanej przedzy i wynosi Pomiar elastycznosci przedzy teksturowanej polega na okresleniu zmian dlugosci próbki przedzy, przy czym przedza jest raz naprezona sila 60 mg/dtex odpowiadajaca dlugosci przedzy rozprostowanej, a raz sila 1 mg/dtex odpowiadajaca dlugosci przedzy nierozprostowanej.Przygotowanie próbek dla przedzy o numerze 500dtex polega na przygotowaniu odcinka okolo 10 m, zas dla przedzy o numerze <500dtex odcinka okolo 50 m, po czym odcinki uklada sie na kregu o obwodzie 1 m.Wywolanie karbików polega na umieszczeniu próbnego odcinka w wodzie o temperaturze 40°C, podniesieniu temperatury do 100°C, gotowaniu przez 5 minut, ostroznym wysuszeniu próbki pomiedzy dwoma arkuszami bibuly oraz kondycjonowaniu w stanie swobodnym przez 24 godziny w atmosferze normalnej. Pomiar przedzy o numerze 500dtex dokonuje sie na próbce naprezonej sila 50mg/dtex, przy czym wyznacza sie odcinek o dlugosci Li wynoszacej okolo 50 cm, bezposrednio po odczytaniu dlugosci Lt zmniejsza sie obciazenie próbki do odpowiadajacego 1 mg/dtex, po 1 godzinie mierzy sie dlugosc odcinka odznaczonego, okreslajac ja jako Lpx, natomiast dla przedzy o numerze <500dtex, wiesza sie próbke przy obciazeniu jej Ciezarem odpowiadajacym 50 mg/dtex, okresla sie dlugosc próbki Lj, bezposrednio po okresleniu Lt zmniejsza sie obciazenie do 1 mg/dtex, po 1 godzinie mierzy sie dlugosc próbki oznaczajac ja jako Lo, po czym okresla sie elastycznosc ze wzoru:94 506 5 elastycznosc w % - Ll,~~ Lo N1 Lo 00 Przyklad Rodzaj przedzy Szybkosc zasilania urzadzenia w m/min Srednica wewnetrzna rury zbie¬ rajacej w mm Temperatura zasilania w°C I poli- . amid 66 1000 3 148 Warunki II poli¬ amid 6 2000 4 145 Tablica I teksturowania przedzy III poli¬ ester 3200 6 148 IV poli- akrylo- nitryl 500 3 141 V poli¬ chlo¬ rek wi¬ nylu 500 3 135 VI octan 500 3 148 VII jedwab wisko¬ zowy 500 3 141 Tablica II Warunki zgniatania nawoju Przyklad II III IV VI VII Szybkosc osadzania su¬ rowca w pojemni- ku w m/min.Nacisk wywie¬ rany przez prase w tonach Obróbka Rodzaj osrodka cieplna 60 4,5 para wodna 50 4,5 para wodna 80 suche powietrze 4,5 para wodna 4,5 para wodna 4,5 para wodna 4,5 para wodna Temperatura w°C Czas trwania w min. 145 145 200 60 145 110 145 145 Gestosc pozorna gestosc surowca Twardosc w Shore'a D Tablica III Wlasciwosci zgniecionego nawoju Przyklad Gestosc pozorna Gestosc surowca I 1,05 1,14 II 0,95 1,14 III 1 1,38 IV 0,86 1,12 V 1,17 1,40 VI 1,07 1,32 VII 1,14 1,52 0,91 0,83 0,72 55 68 64 62 0,76 0 ^. 62 0,81 71 0,75 766 94 506 Tablica IV Wlasciwosci przedzy przed i po obróbce Przyklad Numer prze¬ dzy dtex/ ilosc wló¬ kien Wytrzyma¬ losc R km Wydluze¬ nie przy zerwaniu w% Skurcz w % goto¬ wanie w wodzie para 130°C powietrze 150°C Elastycz¬ nosc w% * Objetosc wlasciwa cm3/g Falistosc w pólfalach na centymetr przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce I 1100/60 1302/60 40,8 ,1 29,5 39,5 9,4 0,23 11,1 0,46 ,9 0,2 0,9 34,5 1,27 . 3.34 - 8,12 II 1100/67 1297/67 43,3 39,4 ,9 43.3 12 14,5 16,9 6 6,3 1,08 0,16 23,3 1.9 3.9 - 9,87 III 550/60 583/60 26,2 22,0 ,4 23,9 7 0,3 12 0,8 8 0,2 0,08 27 1,4 3.9 - 7 IV 220/88 235/88 32,9 12,8 8,9 11,7 12,9 6,9 18,4 12,4 ,6 4,9 0,14 9,9 3,3 4.3 - 8 V 110/28 148/28 ,8 11,2 22 44,3 27,6 8,3 64,4 56,7 70,4 64,4 0,1 28,4 1,70 4,25 _ ;._ »s 9 Jak mozna stwierdzic na podstawie przedstawionych rezultatów, przedza po wyciagnieciu jej z nawoju wykazuje mimo poddania jej bardzo ciezkim próbom, normalne dynamometryczne wlasciwosci tekstylne. Nalezy zwrócic takze uwage na to, ze pomimo duzej szybkosci zasilania, skurczenie zwiazane z teksturowaniem pozwala na zmniejszenie szybkosci z jaka przedza jest ukladana w pojemniku.W siedmiu przedstawionych przykladach, zgromadzony ladunek ma postac twardego nawoju cylindrycznego, z którego mozna latwo odwijac przedze. Twardosc w stopniach Shore'a byla mierzona na powierzchniach czolowych stykajacych sie z plyta dociskowa.W odróznieniu od znanych nawojów rozwijanych od strony boków, nawoje wedlug wynalazku odwijaja sie od góry lub od dolu. Jest to powodem, dla którego nawoje te zajmuja w czasie uzytkowania mniej miejsca.Przyklad VIII. Rozciagana przedza z poliamidu 66 o numerze 1100 dtex/60 wlókien jest odwijana z cewki i przenoszona z szybkoscia 500 metrów/minute za pomoca dyszy zasilanej zimnym powietrzem o cisnieniu 1 bara do metalowego pojemnika cylindrycznego o srednicy 72 mm i wysokosci 40 cm. Pojemnik, po wypelnieniu, jest umieszczany pod prasa, która dociska material z sila 4,5 tony.Scisniety nawój, znajdujacy sie nadal w pojemniku jest poddawany przez jedna godzine obróbce cieplnej za pomoca pary o temperaturze 145°C.94 506 7 Po ochlodzeniu, scisniety nawój jest wyjmowany z pojemnika i uzywany w dowolnych zastosowaniach wlókienniczych, nie nastreczajac trudnosci z odwijaniem przedzy.Przyklady IX do XII. Przyklady IX do XII dotycza wytwarzania nawojów wedlug wynalazku, przy czym materialem wyjsciowym w tych przykladach Jest przedza poliestrowa o róznym wygladzie i skladzie.W poprzednio opisanym przykladzie III poliestrem byl politereftalan glikolu etylenowego w postaci rozciagnietej, rozciagany czterokrotnie przy szybkosci przedzenia wynoszacej 800 m/min. W omawianych przykladach wyglad i stan przedzy przedstawia sie nastepujaco: Tablica V Przyklad Sklad • Wyglad , IX X politereftalan glikolu etylenowego przedza przedza plaska wstepnie wstepnie orientowana, orientowana, przedzona przedzona z predkos- 2 predkoscia cia 3300 m/min 3300 m/min 1 teksturo¬ wana XI XII politereftalan butano- diolu 1,4 przedza nie rozciagana, teksturowa¬ na przedza przedzona z predkos¬ cia 1000 m/min, rozciagana 3,6X i teksturowa¬ na Przedza nie rozciagana, wstepnie orientowana i rozciagana, umieszczona na cewkach Jest teksturowana wtaki sam sposób Iza pomoca tych samych urzadzen, Jak w przykladach I do VIII, to samo dotyczy wytwarzania nawojów.W tablicy VI zestawiono warunki teksturowania przedzy, w tablicy VII warunki wytwarzania nawojów zaciesnionych, w tablicy VIII wlasciwosci tych nawojów, a w tablicy IX wlasciwosci przedzy syntetycznych przed i po obróbce.Tablica VI Warunki teksturowania przedzy Przyklad X Szybkosc zasilania urzadzenia w m/min. 190 Srednice wewnetrzne rury zbierajacej w mm 4 Rodzaj osrodka cieple powietrze Temperatura osrodka t »°9. 139 XI 250 v 4 para wodna 145 XII 300 3 para wodna 147 Tablica VII Warunki wytwarzania nawojów zaciesnionych Przyklad Szybkosc ukladania prze¬ dzy materialu w pojemni¬ ku w m/min.Obróbka Rodzaj osrodka cieplna Temperatura w°C Czas trwania w min.IX 190 para wodna 130 X para wodna 130 XI para wodna 130 XII 31 para wodna 145 2094 506 Tablica VIII Wlasciwosci nawojów Przyklad Gestosc pozorna Gestosc surowca Stosunek fl9sj°f$ Pozorna rgestosc surowca Twardosc w stopniach Shore'a D IX 1,06 1,38 0,76 60 X 1,07 1,38 0,77 67 XI 0,92 1,38 0,66 66 XII 0,94 1,30 0,72 55 Tablica IX Wlasciwosci przedzy syntetycznych przed i po obróbce Przyklad nr przedzy dtex/ilosc zylek wytrzymalosc Rkm wydluzenie przy zerwaniu w % zmniejszenie goto- dlugosci wanie przedzy w % w wo¬ dzie para 130°C elastycznosc objetosc wlas¬ ciwa wcm3/g Tcarbikowatosc (fólfala na centymetr) przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce przed obróbka po obróbce po obróbce po obróbce po obróbce IX 275/30 330/30 ¦ o 19,6 110.8 0,15 0,19 - _ X 273/30 : 330/30 ^8,9 14,7 94,5 122,6 53,8 1,91 48,3 4,8 ,2 3,8 9,5 XI 400/44 420/44 12,3 ,5 191 122 B,2 4,3 2,23 0,14 28 1,43 ,6 XII 156/14 .181/14 ,4 24,5 23 ,5 7,2 ~ - 0,3 ,8 0,7 19 1,67^ ,7 Warunki pomiaru parametrów byly takie same jak w przykladach I —V11 PL PL PL PL PL PL PL