Przedmiotem wynalazku jest koder stru¬ mieniowy do zestawów strumieniowych wyposazo¬ nych w elementy logiczne NOR lub elementy lo¬ giczne NOR i OR.Znane sa i stosowane w technice strumieniowej dekodery dwójkowo-dziesietne realizujace przetwo¬ rzenie kodów dwójkowych na dziesietny system liczenia za pomoca znanych kodów: 8421, zmody¬ fikowanego kodu 84211, 2421, i innych. W automa¬ tyce istnieje zapotrzebowanie na uklady realizuja¬ ce obliczenia, wprowadzanie i wyprowadzanie prze¬ tworzonej informacji na zewnatrz w kodzie dwój¬ kowym.W celu ulatwienia pracy obsludze urzadzen au¬ tomatyki, przyzwyczajonej do dziesietnego syste¬ mu liczenia, a tym samym dla zmniejszenia ilo¬ sci pomylek, korzystnie jest stosowac kodery dzie- sietno-dwójkowe na wejsciu a dekodery dwójkowo- -dziesietme na wyjsciu pracujacych urzadzen. Przy duzych seriach ukladów ekonomicznie najdogod¬ niejsza jest budowa okladów strumieniowych w formie scalonej, realizujacych w sposób uniwersal¬ ny jak najiwieksza liczbe kodów.Celem niniejszego wynalazku jest opracowanie takiego uniwersalnego strumieniowego kodera z zastosowaniem trójwejsciowych strumieniowych e- lemenltów OR i/ilub elementów logicznych NOR, który umozliwilby kodowanie sygnalów z systemu dziesietnego liczenia na uklad dwójkowy w zna¬ nych kodach 84!2il, zmodyfikowanym kodzie 8421 oraz 2421 wyszczególnionych w tabeli 1, przy za¬ stosowaniu jak najmniejszej liczby elementów lo¬ gicznych. Wymienione kody naleza do najczesciej uzywanych kodów dwójkowych.System dziesietny 0 1 2 '* 4 ' 6 7 8 9 Kod dwójkowy 8421 a 0 0 0 0. 0 0 0 0 1 1 b c d 0 0 0 0 0 1 0 10 0 11 0 1 0 1 1 1 0 1 1 1 0 0 0 0 0 1 Kod dwójkowy zmodyfiko¬ wany 8421 a b c d 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 11 0 10 0 0 10 1 0 1 10 0 111 1 0 0 0 1111 Kod dwójkowy 12421 a 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 b c d 0 0 0 0 0 1 0 10 0 11 1 0 0 1 110 111 1 10 111 Cel ten zostal osiagniety wedlug wynalazku po¬ przez rozwiazanie kodera strumieniowego, w któ¬ rym kanaly wejsciowe odipowladajace cyfrom ze¬ ro, jeden do dziewiec w systemie dziesietnym po¬ laczone sa z odpowiadajacymi im strumieniowymi 93 4903 funktoirami logicznymi OiR iw postaci pojedynczych elementów logicznych OR lub w positaci dwu szere^ gowo- polaczonych elementów logicznych NOR.Zgodinie z ukladem polaczen sitrumien w kanale wyjsciowym urzadzenia odpowiadajacy cyfrze naj- 5 wyzszego rzedu w kodzie dwójkowym otrzymy¬ wany jest z pierwszego funktora logicznego OR, którego Kanaly wejsciowe stanowia kanaly odpo¬ wiadajace cyfrom osiem i dziewiec systemu dzie¬ sietnego. 10 Strumien w kanale wyjsciowym odpowiadajacy cyfrze o rzad nizszej w kodzie dwójkowym otrzy- mywany jes(t z pierwszego strumieniowego elemen¬ tu logicznego NOR, którego kanaly wejsciowe sta¬ nowia kanaly odpowiadajace cyfrom dwa i trzy 15 systemu dziesietnego oraz kanal wyjsciowy dru¬ giego funktora logicznego OR, którego wejscia po¬ laczone sa z kanalami odpowiadajacymi cyfrom zero i jeden sytetemiu dziesietnego.Strumien w kanalie wyjsciowym odpowiadajacy cyfrze o rzad nizszej od poplprzedniej w kodzie dwójkowym otrzymyfwany jest z drugiego strumie¬ niowego elementu logicznego NOR, którego kanaly wejsciowe stanowia kanaly odpowiadajace cyfrom cztery i (piec systemu dziesietnego oraz wyjscie drugiego funktora logicznego OR.Strumien w kanale wyjsciowym odpowiadajacy cyfrze najnizszego rzedu w kodzie dwójkowym jest otrzymywany z trzeciego elementu logicznego NOR, którego kanaly wejsciowe stanowia kanaly odpowiadajace dwu cyfrom dowolnie wybranym sposród zera i czterech dziesietnych cyfr parzy¬ stych i wyjscie trzeciego funktora logicznego OR, którego wejscia polaczone sa z kanalami odpowia¬ dajacytmi pozostalym trzem dziesietnym cyfrom z grupy zero, dwa, cztery^ szesc i osiem.Polaczenie pomiedzy kanalem wejsciowym urza¬ dzenia odpowiadajacym cyfrze osiem w systemie dziesietnym i trzecim wejsciem drugiego fumkto- 40 ra logicznego OR realizuja prace urzadzenia w zmodyfikowanym kodzie 8421. Nic (przylaczenie do trzeciego wejscia drugiego funktora logicznego OR zadnego wejsciowego kanalu realizuje prace u- rzadzenia w kodzie 12421. Polaczenie pomdejdzy ka- 4R nalem wyjsciowym odpowiadajacym cyfrze naj¬ wyzszego rzedu w kodzie dwójkowym i trzecim wejsciem drugiego funktora logicznego OR reali¬ zuje prace urzadzenia w kodzie 8401.Koder wykonany wedlug wynalazku mozna przy¬ stosowac' do pracy w systemach strumieniowych wyposazonych tylko w elementy logiczne NOR, w których funktor OR realizuje sie przez szeregowe polaczenie elementu strumieniowego NOR pelnia¬ cego funkcje negacji poprzez takie wykonanie, w którym w miejscu kazdego sposród pierwszego, drugiego i trzeciego funktorów logicznych w ukla¬ dzie polaczen kodera znajduja sie dwa szerego¬ wo polaczone strumieniowo elementy logiczne NOR.Koder dziesietinoHdiwójkowy zrealizowany w wy¬ zej podanych uklaldach polaczen posiada optyimal- 60 nie dobrana miiniimail/na ilosc strumieniowych ele¬ mentów logicznych, niezbedna do pracy urzadze¬ nia w jednym wylbranym sposród trzech kodzie.Urzadzenie to pracuje z wysoka niezawodnosieia, bowiem jedyna czescia ruchoma sa strumienie ply- w 4 . nu (gazu lub cieczy), na których to sltruimieniach dokonuje sie wszelkich operacji, zmieniajacych charakter przeplywu lub geometryczne polozenie struimienia.Urzadzenie wedlug wynalazku zostanie doklad¬ nie omówione w oparciu o rysunki, przy czyni: fig. 1 — ilustruje ogólny schemat logiczny urza-. dzenia realizujacego zmodyfikowany kod 8421, fig. 2 i fig. 3 podaja fragmenty ogólnego schematu^ lo¬ gicznego urzadzenia z uwidocznieniem ukladu po¬ laczen realizujacego kody: 24211 i 8421, fig. 4 poda¬ je schemat innej wersji urzadzenia dla realizacji zmodyfikowanego kodu 8421, przystosowanej do pra^y w systemach strumieniowych, zawierajacych tylko elementy logiczne NOR. Fig. la, fig. 2a, fig. 3a i fig. 4a podaje odpowiadajace fig. l„.fig. 2, fig. 3 i fig. 4 schematy strumieniowe. Fig. 5 przed¬ stawia przyklad wykonania dekodera na plytce dla kodu zmodyfikowanego 8421 zgodnie ze sche¬ matem podanym na fig. 1 i fig. la.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc wyko¬ nane z zastosowaniem róznych technologii znanych w technice strumieniowej. Przyklad wykonania dekodera wedlug wynalazku dotyczy realizacji u- kladu strumieniowego w postaci scalonej. Stano¬ wiacego zespól plytek, ,w których wykonane sa e- lementy strumieniowe, kanaly polaczeniowe i ka¬ naly zasilajacev Urzadzenie sklada sie z plytki za¬ silajacej nie pokazanej na fig. 4, która laczy wszy¬ stkie dysze zasilajace Z, z koncówka zasilania rów¬ niez nie uwidoczniona na rysunku, or^z otwory laczace kanaly wyprowadzenia do atmosfery z at¬ mosfera. Na plytke ta naklada sie plyitke z elemen¬ tami NOR i/luib OR a na niej umieszcza sie plyt¬ ke zamykajaca. Calosc skreca sie srubami lub wkretami, nituje, skleja, zgrzewa dyfuzyjnie lub ultradzwiekowo. Kanaly wejsciowe 0 do 9 urza¬ dzenia wyprowadzone sa na boczna scialnke, a odpowiednie polaczenia opisane ponizej zrealizowa¬ ne sa przy pomocy przewodów rurkowych* Urzadzenie mozna równiez wykonac inaczej, u- mieszczajac kanaly laczace w plytce zamykajacej, co daje bardziej zwarta konstrukcje i ulatwia la¬ czenie. W 4akim rozwiazaniu miedzy plytka ele¬ mentowa i zamykajaca znajduje sie plytka dodat¬ kowa pelniaca funkcje przekladki.Plytka pokazana na fig. 5 sklada sie z trzywej- sciowych strumieniowych elementów logicznych NOR. Kazdy z tych elementów zawiera: dysze za¬ silajaca Zlf Z2, Z3, Z4, Z5, Z6, Z7, Z8, Z9, kanaly wejsciowe A1? A2, A3, A4, A5, A6, A7, A8 i A9, ka¬ naly wyjsciowe Blt B2, B^, B4, B5, B6, B7, B8, B9 i kanaly wyprowadzenia do atmosfery C^ Cl2, C3, C4, C5 polaczone ze soba w znany sposób. Kanaly wejsciowe urzadzenia odpowiadajace cyfrom 8 i 9 w ukladzie dziesiejtnym, polaczone sa z pierwszym funktorem logicznym I zlozonym z dwu elemen¬ tów: a mianowicie elementu logicznego I—1 i I—2 w ten sposób, ze sygnaly wejsciowe 8 i 9 podawa¬ ne sa na dwa wejscia A1 elementu 1-^1, którego kanal wyjsciowy Bx polaczony jest z kanalem wej¬ sciowym A2 elementu logicznego I—2. Kanal wyj¬ sciowy B2 tego elementu odpowiada kanalowi wyj¬ sciowemu dla cyfry a najwyzszego rzedu w ko¬ dzie dwójkowym.93 490 Kanaly, wejsciowe urzadzenia odpowiadajace cy¬ from 2 i 3 w ukladzie dziesietnym, polaczone sa z dwoma kanalami wejsciowymi A5' strumienio¬ wego elementu logicznego II, którego kanal wyj¬ sciowy B5 odpowiada cyfrze b o rzad nizszej w » kodzie dwójkowym. Trzeci kanal wejscia A5" tego # elementu polaczony jest z kanalem wyjsciowym B4 strumienioweo elementu logicznego III—2, któ¬ ry wchodzi w sklad drugiego funktora logicznego III. 10 Kanaly wejsciowe urzadzenia odpowiadajace cy¬ from 0, 1, 8, polaczone sa z trzema kanalami wej¬ sciowymi A3 elementu logicznego III—1 wchodza¬ cego w sklad drugiego funktora logicznego III.Kanal wyjsciowy B3 tego dlemefrttu logicznego l5 III—1, polaczony jest z jednym kanalem wejscio¬ wym A4 strumieniowego elementu logicznego III—2.Kanaly wejsciowe urzadzenia odpowiadajace cy¬ from 4 i 5 w systemie dziesietnym, sa polaczone z dwoma kanalami wejsciowymi A6* i A6'" slfarumie- 20 niowego elementu logicznego IV, którego kanal wyjsciowy B6 odpowiada cyfrze c o rzad nizszej od poprzedniej w kodzie dwójkowym, przy czym trzeci kanal wejsciowy A6" strumieniowego elemen¬ tu logicznego IV jeslt polaczony z kanalem wyj- 2B sciowym B4 elementu logicznego III—2, wchodza¬ cego w sklad funktora logicznego III. Kanaiy wej¬ sciowe odpowiadajace cyfrom 6 i 8 w systemie dziesietnym, polaczone sa z dwoma kanalami wej¬ sciowymi A9" struimieniowego elementu logicznego 30 V, którego kanal wyjsciowy B9 odpowiada cyfrze d najnizszego rzedu w kodzie dwójkowym. Trzeci kanal wejsciowy A9' tego elementu jest polaczony z kanalem, wyjsciowym Bg trzeciego funktora lo¬ gicznego VI.Kanaly wejsciowe odpowiadajace cyfrom 0, 2, 4, polaczone sa z kanalami wejsciowymi A7 trze¬ ciego funktora logicznego VI zlozonego' z dwu ele¬ mentów: VI—1 i VI—2 w ten sposób, ze sygnaly wejsciowe 0, Z 4 podawane sa do trzech kanalów 40 wejscia A7 strumieniowego elementu logicznego VI—1, którego kanal wyjsciowy B7 polaczony jest z kanalem wejsciowym A8 strumieniowego elemen¬ tu logicznego VI-2.Dzialanie wyzej omówionego ukladu jest naste¬ pujace:, pojedynczy strumieniowy element logicz¬ ny NOR, na przyklad I—1, pracuje w ten sposób; jesili w zadnym z wejsciowych kanalów A^, A/' nie ma strumienia wejsciowego, wówczas stru¬ mien zasilajacy plynu (sprezonego powietrza) wy¬ plywajacy z dyszy Zt trafia do kanalu wyjsciowe¬ go Blf dajac strumien wyjsciowy odpowiadajacy sygnalowi logicznemu „l'\ Pojawienie sie strumie¬ nia w co najmniej jednym kanale wejsciowym Ax' lub At" powoduje wzrost cisnienia w obszarze mie¬ dzy strumieniem zasilajacym a scianka D ograni¬ czajaca, co daje odchylenie strumienia zasilajace¬ go od poczatkowego kierunku przeplywu i spadek ilosci plynu wplywajacego do kanalu wyjsciowego B^ Zanik" strumienia w kanalach wejsciowych A^ w i A/' powoduje powrót strumienia do stanu po¬ czatkowego.Dzialanie calego urzadzenia omówione zostanie dla przypadku, gdy w kanale wejsciowym odpo¬ wiadajacym dziesietnej cyfrze 5 jest przeplyw stru- 65 45 50 55 mienia, co jednoczesnie oznacza brak strumieni we wszystkich pozostalych kanalach wejsciowych u- rzadzenia. W takiej syftuacji we wszys/Hktich kana¬ lach wejsciowych A^ i-Ai".strumieniowego elemen¬ tu logicznego I—1 brak jest strumieni, a wiec stru¬ mien zasilajacy wyplywajacy z dyszy Zt bez prze¬ szkód wplywa do kanalu wyjsciowego Bt tego e- lemenitu. Kanal wyjsciowy Bt polaczony jest z ka¬ nalem wejsciowym A2 strumieniowego elementu logicznego I—2, co powoduje obecnosc strumdenia plynu w kanale wejsciowymi A2 i odchylenie stru¬ mienia zasilajacego wyplywajacego z dyszy Z2, strumieniowego elementu logicznego I—2 i wyply¬ wanie tego strumienia przez kanal C2 wyprowa¬ dzenia do atmosfery. Oznacza to, ze w kanale wyj¬ sciowym B2 elementu logicznego I—2, bedacym jednoczesnie kanalem wyjsciowym cyfry a naj¬ wyzszego rzedu liczby dwójkowej, nie ma stai- mienia plynu, a wiec jest sygnal logiczny „O".We wszystkich kanalach wejsciowych A, stru¬ mieniowego elememtu logicznego III—1 brak jest strumieni, a wiec strulmien zasilajacy wyplywaja¬ cy z dyszy Z3 bez przeszkód wfplywa do kanalu wyjsciowego B3 tego elementu. Kanal wyjsciowy Ba polaczony jest z kanalem wejsciowym A4 stru¬ mieniowego elementu loglicznego III—:2, co powo¬ duje obecnosc strumienia plynu w kanalie wej¬ sciowym A4 i odchylenie strumienia zasilajacego wyplywajacego z dyszy Z4, strumieniowego ele¬ mentu logicznego III—2 i wyplywanie tego stru¬ mienia przez kanal C3, wyprowadzenia do atmosfery.Oznacza to, ze w kanale wyjsciowym B4 strumie¬ niowego elementu logicznego III—2, nie'ma stru¬ mienia plynu. Poniewaz w kanalach wejsciowych A5' stoJmieniowego elementu logicznego II i w kanale A5" tego elementu brak jest strumieni, a wiec wyplyw strumienia zasilajacego z djfiszy Z5 nie jest zaklócony i strumien ten bez przeszkód wplywa do kanalu wyjsciowego B5, bedacego jed¬ noczesnie kanalem wyjsciowym cyfry b o rzad nizszej od poprzedniej w kodzie dwójkowym, a wiec jest w kanale wyjsciowym odipowiadajacym cyfrze b sygnal logiczny ,4".W kanalach wejsciowych strumieniowego ele¬ mentu logicznego IV brak jest strumienia w ka¬ nale wejsciowym A6\ polaczonym z wejsciem u- rzadzenia odpowiadajacym cyfrze 4 w syfetemie dziesietnym i w fcanale wejsciowym A6", polaczo¬ nym z kanalem wyjsciowym B4 struimieniowe@p e- lementu logicznego III—2. Natomiast w kanale A8"' polaczonym z kanalem wejsciowym urzadzenia, od¬ powiadajacym cylfirze 5 w systemie dziesiejtnym, jest strumien plynu zgodnie z zalozeniem poczy¬ nionym na poczatku opisu dzialania urzadzenia.Tak wiec strumien zasilajacy wyplywajacy z dy¬ szy zasilajacej Z* strumieniowego elementu logicz¬ nego IV jeslt odchyiony : i wplywa do kanalu C4 wyprowadzania do atmosfery. Oznacza to, ze w kanale wyjsciowym B6 strumieniowego elementu logicznego IV, bedacym jednoczesnie kanalem wyj¬ sciowym cyfry c o rzad nizszej od poprzedniej w kodzie dwójkowym, nie ma ~ strumienia plynu, a wiec jest sygnal logiczny „O".We wszystkich kanalach wejsciowych A7 stru¬ mieniowego elementu logicznego VI—1 brak jest93 490 strumieni, a wiec slttruinlen zasilajacy wyplywa¬ jacy z dyszy Z7 bez przeszkód wplywa do kanalu wyjsciowego B7 tego elementu. Kanal wyjsciowy By polaczony jest z kanalem wejsciowym A8 stru¬ mieniowego elementu logicznego VI—2, co powo- 5 duje zaklócenie przeplywu strumienia zasilajacego wyplywajacego z dyszy zasilajaoej Z8 tego ele¬ mentu i przeplyiw sltauimienia do kanalu C5 wy¬ prowadzenia do atmosfery. W kanale wyjsciowym B8 strumieniowego elementu logicznego VI—2 brak io jest pirzeplyrwu strumienia. Tak wiec i w kanale wejsciowym A9' strumieniowego elementu logicz¬ nego V nie ma przeplywu strumienia. Poniewaz w kanalach wejsciowych A9" brak jest strumienia, wiec nie nastepuje zaklócenie przeply*wu sforumie- 15 nia zasilajacego wyplywajacego z dyszy zasilaja¬ cej Z9 strumieniowego elementu logicznego V, a wiec w kanale wyjsciowym B9 jest strumien ply¬ nu. Poniewaz kanal wyjsciowy B9 stanowi jedno¬ czesnie kanal wyjsciowy urzadzenia odpowiadaja- ao cy cyfrze d najnizszego rzedu w kodzie dwójko¬ wym, a zatem w kanale tym pojawia sie sygnal logiczny „,1".Tak wiec stan wyjsc a, b, c, d jest nastepujacy: 25 a 0 b li c 0 d a co jest wyrazeniem dwójkowym okreslaijacym cy¬ fre dziesietna5. 30 Znaznaczyc nalezy, ze kanaly wejsciowe urza¬ dzenia odpowiadajace cyfrom 0, 2, 4, 6, 8 w sy¬ stemie dziesietnym mozna laczyc ze strumieniowy¬ mi elementami logicznymi VI—1 i V w dciwollnym 3$ porzadku, np. 0,2 z elementem V i 4, 6, 8 z ele¬ mentem VI—1, lufo tez 2, 4 z elementem V i 0, 6, 8 z elementem VI—1 itp., a urzadzenie bedzie w kazdym z tych przypadków pracowalo prawidiolwo, 40 Strumieniowe kodery dziesietno-dwójkowe we¬ dlug wynalazku mozna wykorzystac w ukladach wejsciowych dyskretnych ukladów strumieniowych, w których istnieje czesto koniecznosc wprowadze¬ nia danych cyfrowych na przyklad do ogranicze- 45 nia wartosci minimalnej lub maksymalnej para¬ metru przedstawionego cyfrowo. Wielkosc tego pa¬ rametru porównywana jest zwykle przez kompa¬ rator z wartoscia zadana ograniczenia. Poniewaz strumieniowe uklady dyskretne pracuja zwykle w kodach dwójkowych, a sygnal ograniczenia nale¬ zy wówczas równiez wprowadzic w tym kodzie, korzystnie jest, dla ulatwienia pracy obsludze i unikniecia pomylek liczenia, zastosowac koder we- 55 dlug wynalazku. Sygnal ograniczenia bedzie wów¬ czas zadawany w kodzie dziesietnym, a uklad stru¬ mieniowy przetworzy go na sygnal dwójkowy.Inne zastosowania koderów dziesiejtno-dwójko- wyeh dotycza cyfirowych urzadzen wejsciowych do strumieniowych ukladów analogowych. 50 PL