Przedmiotem wynalazku jest hydrauliczny uklad sterowania przekladni planetarnej, wlaczonej pod obciazeniem, zwlaszcza do pojazdów samochodo¬ wych.Znany jest z opisu patentowego nr 1 780 067 RFN uklad sterowania, w którym sprzeglo obok co naj¬ mniej jednego dalszego elementu sterujacego jest obciazane cisnieniem na zmiane w biegu do jazdy w przód i biegu do tylu. W tym ukladzie sterowa¬ nia wzrost cisnienia w sprzegle w obu polozeniach biegów nastepuje w ten sam sposób poprzez zawór regulacyjny oraz dobudowany amortyzator. W tym ukladzie sprzeglo w biegu do tylu, przy tym samym momencie doprowadzonym do przekladni, przenosi moment obrotowy równy jednemu z biegów do jaz¬ dy w przód. Czas wlaczenia sprzegla ulega przy tym niepotrzebnemu przedluzeniu, a okladziny cier¬ ne szybszemu zuzyciu.Celem wynalazku jest umozliwienie lepszego ja¬ kosciowo i dokladniejszego przelaczenia pod obcia¬ zeniem nizszego biegu na wyzszy bieg do jazdy w przód oraz lagodnego wlaczenia sprzegla w biegu do tylu przy skróceniu czasu przelaczenia.Cel ten wedlug wynalazku zostal osiagniety przez to, ze zawór regulacyjny do sterowania sprzegla wyposazono w urzadzenie umozliwiajace sterowanie przyrostem cisnienia w obu biegach odmiennie.Urzadzenie regulacyjne cisnienia wedlug wyna¬ lazku jest proste w konstrukcji, zajmuje malo miejsca, poniewaz spelnienie zadania róznego przy- 2 rostu cisnienia umozliwia tylko jeden zawór steru¬ jacy i jeden amortyzator. Urzadzenie regulacyjne cisnienia jest polaczone ze sprzeglem, które w bie¬ gu do przodu i biegu do tylu obok innych elemen- tów sterujacych bierze udzial w przenoszeniu sily.Urzadzenie regulacyjne cisnienia w przypadku przelaczania pod obciazeniem z nizszego na wyzszy bieg do jazdy w przód steruje przyrostem cisnie¬ nia w tym sprzegle poprzez zmniejszenie cisnienia io doprowadzanego poprzez przewód glówny.Wlaczenie sprzegla nastepuje przy tym pod cis¬ nieniem ustalonym dla stosunkowo malego momen¬ tu -przenoszonego przy wyzszym biegu. W celu wla¬ czenia biegu do tylu powierzchnia róznicowa utwo- rzona na suwaku zaworu regulacyjnego cisnienia i czynna w kierunku otwarcia zostaje dodatkowo polaczona z drugim przewodem cisnieniowym, na skutek czego osiaga sie podwyzszenie cisnienia wla¬ czajacego sprzeglo. Przyrost cisnienia jest w tym przypadku dostosowany do wyzszego momentu przenoszonego przez sprzeglo w biegu do tylu. Ule¬ ga skróceniu czas wlaczenia i poslizgu i osiaga sie przy tym lagodne przylozenie plytek ciernych.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy- kladzie wykonania na rysunku, na którym, fig. 1 przedstawia schemat przekladni planetarnej, stero¬ wanej za pomoca hydraulicznego ukladu sterowa¬ nia, fig. 2 — schemat polaczen do przekladni we¬ dlug fig. 1, a fig. 3 do 5 — kolejno, w uproszczeniu hydrauliczny uklad sterowania wraz z urzadzeniem 92 98792 987 regulacyjnym cisnienia wedlug wynalazku, przezna¬ czonym do przekladni wedlug fig. 1, w polozeniu biegu do tylu.Wedlug fig. 1 przekladnia czterowalkowa plane¬ tarna zawiera dwa proste zestawy Ul i U2"kól ze¬ batych przekladni. Wal napedowy J i wal wyjscio¬ wy IV sa usytuowane w jednej osi wzgledem sie¬ bie. Pomiedzy tymi walami znajduje sie srodkowy wal I przekladni, którego jedna koncówka jest po¬ laczona z kolem centralnym S2 zestawu U2 kól zebatych przekladni. Na srodkowym wale I prze¬ kladni jest osadzony obrotowo wydrazony wal II polaczony z kolem centralnym SI zestawu Ul. Dal¬ szy wal III przekladni stanowi jarzmo ST1 zesta¬ wu Ul, które je^ polaczone z kclem wiencowym H2 jestawu TJ2;;^al wyjsciowy IV jest polaczony fzgij&^rj^i koTem wiencowym HI zestawu Ul jak Vi; z'jarzmem ST2 zectawu U2.\ Za pomoca? sprzegla KI srodkowy wal L prze- ^lad*if^8raz kolo centralne S2 zestawu U2 moga zbstac' polaczone z walem -napedowym J. Sprzeglo KSTsluzy do polaczenia wydrazonego walu II kola centralnego SI z walem napedowym J. Wydrazony wal II oraz pierwsze kolo centralne SI moga byc polaczone z obudowa G za pomoca hamulca BI.Wydrazony wal II moze byc polaczony z obudowa G za pomoca hamulca B1F poprzez sprzeglo jedno kierunkowe F; Dalszy hamulec B2 sluzy do sprze¬ gania kola wiencowego H2 z obudowa G. Jarzmo ST1 jest zabezpieczone przed obrotem do tylu, za pomoca sprzegla jednokierunkowego FI usytuowa¬ nego równolegle do hamulca B2.Ze schematu polaczen wedlug fig. 2 wynikaja polozenia przekladni planetarnej dla odpowiednich biegów, w jakie wprowadza ja uklad sterowania.Wedlug fig. 3 do 5 uklad sterowania zawiera pompe olejowa P napedzana przez silnik pojazdu, glówny zawór regulacyjny 10, zawór redukcyjny 20, selektor 30, zawór dlawiacy 40 sterowany pedalem przyspiesznika i dwa zawory zaporowe 50 i 60, z których zawór zaporowy 50 wspóldziala z tlocz¬ kiem sterujacym 2—3 90, a zawór zaporowy 60 z tloczkiem sterujacym 1—2 70.Regulator R podaje cisnienie uzaleznione od szyb¬ kosci jazdy poprzez przewód 240, które jest kiero¬ wane na powierzchnie czolowe 73 i 93 tloczków sterujacych 70 i 90 w celu samoczynnego wlaczania biegów. Tloczki sterujace 70 i 90 rozdzielaja olej pod cisnieniem w zaleznosci od polozenia na lewo albo na prawo do sprzegla K2 oraz hamulców Bi, B1F i B2. Sprzeglo KI jest sterowane bezposrednio przez selektor 30. Hamulec B2 wspóldziala z zawo¬ rem regulujacym 130 i amortyzatorem 140 a sprze¬ glo K2 z zaworem 110 regulujacym cisnienie oraz amortyzatorem 120.Zawór 110 regulujacy cisnienie zawiera suwak 111 z tlokami sterujacymi lila, lllb, i lllc. Oba tloki sterujace lila i lllb maja te sama srednice, a tlok sterujacy lllc wedlug wynalazku ma odsa¬ dzenie, przez co ma mniejsza srednice. Tlok steru¬ jacy lila steruje doprowadzeniem czynnika pod cis¬ nieniem z pierwszego przewodu 215, który wchodzi do przestrzeni pierscieniowej 113. Tlok sterujacy lllb steruje stale odpowietrzana przestrzenia pier¬ scieniowa 115. Pomiedzy oba te tloki sterujace wcho¬ dzi. przewód-126r który kieruje dalej do sprzegla K2 wyregulowane cisnienie. Pomiedzy odsadzonym tlokiem sterujacym lllc a tlokiem sterujacym llib znajduje sie przestrzej pierscieniowa 117, do której wchodzi drugi przewód 118. Cisnienie doprowadzone przewodem 118 oddzialywuje na wieksza powierzch¬ nie pierscieniowa 119 tloka sterujacego lllb i na mniej&za -powierzchnie pierscieniowa 119A tloka sterujacego lllc. • yX - io . Przewód 126 jest polaczony poprzez przewód od- galezieniowy 126br oraz zwezke dlawiaca 126a z wolnym koncem tloka sterujacego lila. Wolny ko¬ niec tloka sterujacego lllc siega do przestrzeni pierscieniowej 128 amortyzatora 120, który zawiera tlok 121 umieszczony w przestrzeni 123 oraz spre¬ zyne naciskowa 122. Sprezyna naciskowa ,122, opie¬ ra sie za pomoca sprezyny talerzowej 116 o • kon¬ cówke tloka sterujacego lllc. Do przestrzeni piers¬ cieniowej 128 jest przylaczony przewód 222, który jest polaczony z zaworem dlawiacym 40, umozli¬ wiajac ustalenie w przestrzeni 123 cisnienia uza¬ leznionego od obciazenia. Czesc 124 przestrzeni 123 znajdujaca sie przed tlokiem 121 jest polaczona po¬ przez przewód laczacy 125, w którym znajduje sie zawór zwrotny 125A, z przewodem 126 i sprzeglem K2. Zawór zwrotny 125A umozliwia opóznianie w przedniej przestrzeni 124 przyrostu cisnienia po¬ chodzacego z przewodu 126, natomiast w celu od¬ powietrzenia tej przestrzeni przewód laczacy 125 mozna odslonic wzgledem przewodu 126 na calym jego przekroju poprzecznym.Selektor ma nastepujace polozenia: P — polozenie postojowe, R — polozenie biegu do tylu, N — polozenie neutralne, biegu luzem, A — polozenie jazdy, automatyczne, 2 — polozenie automatycznego wlaczania biegu 1 i biegu 2, 1 — polozenie jazdy tylko na biegu 1. 40 Pompa olejowa P napedzana przez silnik pojazdu dostarcza olej pod cisnieniem do glównego zaworu regulacyjnego 10, który w przewodzie glównym 205 ustala wielkosc cisnienia. Olej nie zuzyty w urza¬ dzeniu sterujacym przeplywa poprzez przewód 28, 45 sterowany glównym zaworem regulacyjnym 10, do chlodnicy K i przekladni hydrokinetycznej W. Za¬ wór redukcyjny 20 ogranicza cisnienie panujace w przekladni hydrokinetycznej W do okreslonej war¬ tosci maksymalnej. 50 W polozeniu biegu do tylu R selektora 30 prze¬ wód 205 cisnienia glównego jest polaczony z prze¬ wodem doprowadzajacym 210, który z kolei jest po¬ laczony poprzez tloczek sterujacy 2—3 90 oraz przewód 215 z zaworem 110 regulujacym cisnienie. 55 Przy tym przewód 205 cisnienia glównego jest, za pomcca selektora 30, polaczony równiez z drugim przewodem 118, który jest przylaczony; do prze¬ strzeni pierscieniowej 117 zaworu 110 regulujacego cisnienie. 60 Przewód 118 ma przewód odgalezieniowy 212 z zaworem zwrotnym 212a, który jest polaczony z hamulcem B2 za pomoca zaworu 130 regulujacego cisnienie i przewodu 146. Drugi przewód odgalezie¬ niowy 243 przewodu 118 jest przylaczony do prze- 65 strzeni 143 amortyzatora 140.92 987 6 W polozeniu A selektora 30, na drugim biegu przewód doprowadzajacy 208, polaczony poprzez se¬ lektor 30 z przewodem 205 cisnienia glównego, jest polaczony z przewodem doprowadzajacym 214 ha¬ mulca B1F za pomoca tloczka sterujacego 1—2 70 przesunietego w prawo pod cisnieniem pochodza¬ cym z regulatora R. Przewód 213 odchodzacy od przewodu doprowadzajacego 214, jest za pomoca przewodu bocznego 177, polaczony z tloczkiem ste¬ rujacym 2—3 90 znajdujacym sie przy swym zde¬ rzaku z lewej strony, a za pomoca dalszego prze¬ wodu doprowadzajacego 216 jest polaczony z ha¬ mulcem BI. Jednoczesnie jeszcze jeden przewód do¬ prowadzajacy 208a, 208b jest polaczony ze sprze¬ glem KI stale wlaczonym w przypadku wlaczenia biegów do jazdy w przód.W polozeniu A na trzecim biegu, oprócz pola¬ czenia przewodami prowadzacego do sprzegla KI i hamulca B1F, istniejacego równiez w przypadku wlaczenia drugiego biegu, ma miejsce dalsze po¬ laczenie przewodami prowadzace od przewodu do¬ prowadzajacego 208, poprzez tloczek sterujacy 1—2 70, przesuniety na prawo przewód 213, tloczek ste¬ rujacy 2—3 90 równiez przesuniety w prawo, oraz poprzez przewód glówny 215 do zaworu 110 regu¬ lujacego cisnienie i amortozatora 120, a tym samym do sprzegla K2. Hamulec BI jest odpowietrzany po¬ przez przewód doprowadzajacy 216 oraz tloczek ste¬ rujacy 2—3 90 przesuniety w prawo.W polozeniu 1 cisnienie zredukowane wzgledem cisnienia glównego zostaje doprowadzone poprzez zawór zaporowy 60 przewodem 236 do powierzchni róznicowej 70A tloczka sterujacego 70, na skutek czego tloczek ten zostaje zablokowany w swym polozeniu przy zderzaku z lewej strony i nie moz¬ na go przelaczyc.W polozeniu 2 cisnienie nastawione w ten sam sposób zaworem zaporowym 50 i kierowane po¬ przez przewód 231 na powierzchnie róznicowa 90A tloczka sterujacego blokuje tloczek sterujacy 90 przy zderzaku z lewej strony. W tym przypadku mozna wlaczyc samoczynnie tylko dwa dolne biegi.Wedlug schematu polaczen, przedstawionego na fig. 2 w przypadku przelaczenia z biegu 2 na bieg 3 oprócz uruchomionego sprzegla KI i hamulca B1F zostaje dodatkowo wlaczone sprzeglo K2, a równo¬ czesnie jest odpowietrzany hamulec BI. Przyrost cisnienia w nowowlaczonym sprzegle K2 odbywa sie nastepujaco: Olej pod cisnieniem przeplywa z przewodu glównego 215 do przestrzeni pierscie¬ niowej 113 zaworu 110 regulujacego cisnienie po¬ przez przewód 126 do sprzegla K2 oraz poprzez dlawiacy zawór zwrotny 125A i przewód laczacy 125 do przestrzeni 124 przed tlokiem 121 amorty¬ zatora.Jednoczesnie olej pod cisnieniem przeplywa po¬ przez przewód odgalezieniowy 126b i zwezke dla¬ wiaca 126a do wolnego konca tloka sterujacego lila, który usiluje zamknac przestrzen pierscienio¬ wa 113 pod okreslonym cisnieniem w sprzegle K2.Na skutek przestawienia tloka sterujacego 111 w prawo, tlok sterujacy lllb otwiera nieco odpowie¬ trzana przestrzen pierscieniowa 115 i tym samym nie nastepuje dalszy przyrost cisnienia w przewo¬ dzie 126. Do sprzegla K2 przestaje doplywac olej pod cisnieniem.Olej pod cisnieniem przeplywa teraz poprzez za¬ wór zwrotny 125A do tloka 121 amortyzatora, któ- ry dzieki duzej powierzchni czynnej przesuwa sie w prawo wbrew sile sprezyny naciskowej 122 i wbrew sile wywolanej cisnieniem uzaleznionym od obciazenia, kierowanym poprzez przewód 222 de przestrzeni pierscieniowej 123. Skoro tylko tlok *121 zostanie docisniety do sprezyny talerzowej '116, tlok sterujacy 111 zaczyna przesuwac sie w lewo do zderzaka i moze miec miejsce przeplyw od prze¬ wodu glównego 215 do przewodu 126, przy czym cisnienie w sprzegle K2 wzrasta do wartosci z góry ustalonej za pomoca glównego zaworu regulacyjne¬ go 10.Na skutek opisanego przyrostu cisnienia sprze¬ gla K2 nie tylko ma miejsce szybkie napelnienie sprzegla, lecz zmiana biegu nastepuje miekko bez uderzen.Wedlug fig. 2 w przypadku wlaczenia biegu do tylu zostaje uruchomione sprzeglo K2 oraz hamulec B2. Na fig. 3 do 5 jest przedstawiony hydrauliczny uklad sterowania w polozeniu biegu do tylu. W tym przypadku glówny selektor 30 jest tak ustawiony, ze olej pod cisnieniem z glównego zaworu regula¬ cyjnego 10 zostaje doprowadzony do zaworu 110 regulujacego cisnienie, poprzez przewód doprowa¬ dzajacy 210, tloczek sterujacy 2—3 90 znajdujacy sie w polozeniu wyjsciowym z lewej strony, oraz poprzez przewód glówny 215. Jednoczesnie olej pod cisnieniem jest doprowadzany z drugiego przewodu 118, polaczonego poprzez selektor 30 z przewodem glównym 205, do przestrzeni pierscieniowej 117 za¬ woru 110 regulujacego cisnienie, oraz poprzez prze¬ wód odgalezieniowy 243 do przestrzeni 143 amor¬ tyzatora 140. Olej pod cisnieniem jest doprowa¬ dzany równiez do zaworu 130 poprzez przewód od¬ galezieniowy 212 i zawór zwrotny 212a przesuniety ku dolowi. Przez podanie cisnienia glównego do przestrzeni 143, znosi sie dzialanie amortyzatora 140 w biegu do tylu, na skutek czego nastepuje szyb¬ kie zamkniecie hamulca B2 za pomoca oleju 146 pod cisnieniem doplywajacego przewodem.Rozruchu dokonuje sie za pomoca sprzegla K2, w którym przyrost cisnienia jest sterowany w opi¬ sany sposób za pomoca zaworu 110 regulujacego cisnienie i za pomoca amortyzatora 120, z ta róz¬ nica, ze cisnienie glówne oddzialywujace w prze¬ strzeni pierscieniowej 117 na wieksza powierzchnie pierscieniowa 119 tloka sterujacego lllb wytwarza dodatkowa skladowa sily w kierunku otwarcia su¬ waka 111. Na skutek tego suwak 111 jest utrzymy¬ wany dluzej w polozeniu przy zderzaku z lewej strony, a zatem cisnienie przykladane do sprzegla K2 jest wyzsze i sprzeglo K2 jest zamykane szyb¬ ciej i bez stuków. PL