Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania kry¬ sztalów cytrynu - odmiany monokrystalicznego kwarcu, zabarwionego na zólty kolor o róznych odcieniach. Krysz¬ taly te znajduja szerokie zastosowanie jako kamienie pól¬ szlachetne w przemysle jubilerskim.Znany jest sposób wytwarzania krysztalów cytrynu na drodze hodowania bezbarwnych krysztalów kwarcu w wa¬ runkach hydrotermicznych, metoda spadku temperatury w autoklawie wysokich cisnien, na krystalicznych kwarco¬ wych plytkach zarodkowych, orientowanych równolegle do plaszczyzny krystalograficznej dwuscianu [0001] lub do plaszczyzn, nachylonych do wymienionej plaszczyzny dwuscianu pod katem w przedziale do 20°, z wodnych wysokostezonych roztworów weglanu sodowego przy uzy¬ ciuwsadu, krystalicznego kwarcu, przy czym wyhodowane bezbarwne krysztaly kwarcu poddaje sie dzialaniu pro¬ mieniowania jonizujacego, co prowadzi do wystapienia cytrynowego zabarwienia.Niezwykle rzadko wystepuja w przyrodzie naturalne krysztaly cytrynu, nie prowadzi sie wiec ich przemyslowe¬ go wydobycia ze zloza.Znany sposób wytwarzania krysztalów cytrynu wyka¬ zuje nastepujace wady. Zla powtarzalnosc sposobu hodo¬ wania bezbarwnych krysztalów kwarcu z potencjalnymi osrodkami cytrynowego zabarwiania, ze wzgledu na nieo¬ kreslone parametry fizyko-chemiczne tego procesu (tem¬ peratury krystalizacji, cisnienia w autoklawie i szybkosci wzrostu krysztalów kwarcu na plytkach zarodkowych o wspomnianych powyzej orientacjach).Niewystarczajaca dla praktycznego stosowania kryszta- lów cytrynu intensywnosc zabarwienia, uwarunkowana szczególna struktura potencjalnych osrodków cytrynowe¬ go zabarwienia w krysztalach, otrzymywanych z roztwo¬ rów weglanu sodowego.Krysztaly, z potencjalnymi osrodkami cytrynowego za¬ barwienia, po dzialaniu promieniowaniem jonizujacym, uzyskuja jedynie jasnozólte zabarwienie, co znacznie ogra¬ nicza asortyment wyrobów jubilerskich z tych krysztalów.Niejednorodne rozmieszczenie zabarwionych obszarów w objetosci krysztalu, spowodowane ciaglym rozpadem cieplnym, potencjalnych osrodków zabarwienia cytryno¬ wego w narastajacym, na plytce zarodkowej, materiale krystalicznym po dzialaniu promieniowaniem jonizuja¬ cym, niezaleznie od czasu trwania cyklu hodowli i odpo¬ wiednio, wielkosc warstwy, która narosla na plytce zarod¬ kowej, cytrynowe zabarwienie przybiera jedynie zewne¬ trzna czesc krysztalu o grubosci od 1 do 4 mm. Wyklucza to mozliwosc racjonalnego, praktycznego wykorzystywania krysztalów cytrynu, wytwarzanych wspomnianym spo¬ sobem.W procesie hodowania bezbarwnych krysztalów kwar¬ cu, przy zastosowaniu wysokostezonych roztworów wegla¬ nu sodowego, wytraca sie osad krzemianów sodu, które zanieczyszczaja dolna czesc autoklawu i w istotny sposób utrudniaja wydobywanie z autoklawu czesci urzadzenia, na których umieszcza sie wsad. Oczyszczenie autoklawu z osadu krzemianu sodowego jest operacja pracochlonna i maloproduktywna.Celem wynalazku jest usuniecie wskazanych niedogod¬ nosci. Jako podstawe postawiono zadanie opracowania 9068290682 3 sposobu wytwarzania krysztalów cytrynu, w którym pro¬ ces hodowli krysztalów przebiegalby przy okreslonych fizyko-chemicznych parametrach, co pozwoliloby na za¬ pewnienie dobrej odtwarzalnosci tego procesu, jak rów¬ niez opracowanie sposobu, pozwalajacego na uzyskanie krysztalów cytrynu intensywnie zabarwionych w calej ich objetosci, z róznymi odcieniami i wykluczajacego tworze¬ nie sie osadu krzemianowego, utrudniajacego wyladunek autoklawu* Sposób wytwarzania krysztalów cytrynu na drodze ho¬ dowania krysztalów w warunkach hydrotermicznych, me¬ toda spadku temperatury w autoklawie wysokich cisnien, na krystalicznych kwarcowych plytkach zarodkowych, orientowanych równolegle do plaszczyzny krystalografi¬ cznej dwuscianu [0001] lub do plaszczyzn nachylonych do wymienionej plaszczyzny dwuscianu pod katem w prze¬ dziale do 20°, z wodnych roztworów soli z zastosowaniem wsadu, krystalicznego kwarcu, polega wedlug wynalazku na tym, ze przed hodowaniem kiysztalów wprowadza sie do autoklawu zelazo metaliczne w ilosci 2 do 20g/l roztwo- ru, jak równiez azotyny lub azotany metali alkalicznych lub nadmanganian potasowy w ilosci 1 do 20 g/l roztworu, a hodowanie prowadzi sie z wodnych roztworów weglanu potasowego o stezeniu 5-10% wagowych w temperaturze krystalizacji 300-345°C, pod cisnieniem 300-1500 kg/cm2 z szybkoscia 0,2-1 mm/dobe..Opisane warunki prowadzenia hodowli pozwalaja na otrzymanie intensywnie i jednolicie zabarwionych krysz¬ talów cytrynu o róznych odcieniach, od zielonkawego do pomaranczowego, odpowiednich do stosowania w przemy¬ sle jubilerskim, jako pólszlachetny, szlifowany material.W opisanych warunkach, osrodki cytrynowego zabarwie¬ nia powstaja bezposrednio, w czasie wzrostu krysztalów na skutek wbudowywania sie do siatki krystalicznej do¬ mieszek w postaci jonów zelaza trójwartosciowego, two¬ rzacych sie w wodnym roztworze weglanu potasowego, w roztworze roboczym, podczas utleniania zelaza metali¬ cznego, w wyniku zachodzacej^reakcji z azotynami lub azotanami metali alkalicznych lub nadmanganianem po¬ tasowym. Opisywane osrodki zabarwienia cytrynowego charakteryzuja sie stosunkowo duza odpornoscia na dzia¬ lanie temperatury co zapobiega ich rozpadowi pod wply¬ wem temperatury. W przypadku prowadzenia procesu hodowania krysztalówjjez dodatku zwiazków, utleniaja¬ cych zelazo do jonu Fe^^my Fe"4 wbudowuja sie w krysz¬ taly, co prowadzi do uzyskania zielonkawo-burych krysz¬ talów kwarcu.Sposób wytwarzania krysztalów cytrynu wedlug wyna¬ lazku charakteryzuje sie prostota wykonania aparatury, operacji technologicznych, eliminuje stosowanie deficyto¬ wych i kosztownych produktów wyjsciowych i jest nieza¬ wodnie odtwarzalny w autoklawach wysokich cisnien o róznych objetosciach.Intensywnosc i odcienie cytrynowego zabarwienia kry¬ sztalów wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku moz¬ na zmieszac w sposób ukierunkowany, zaleznie od wyma¬ gan uzytkowników w dostatecznie szerokim zakresie na drodze regulowania szybkosci wzrostu krysztalów. Tak wiec, ze zwiekszaniem sie szybkosci wzrostu, nasila sie intensywnosc zabarwienia i krysztaly cytrynu przybieraja odcien pomaranczowy. Ze zmniejszaniem sie szybkosci wzrostu, zmniejsza sie intensywnosc zabarwienia i krysz¬ taly cytrynu przybieraja zielonkawy odcien.Z omówionych dodatków, utleniajacych w roboczym roztworze zelazo metaliczne do jonu Fe3+, niezbednych do 4 utworzenia osrodków zabarwienia cytrynowego w krysz¬ talach, korzystne jest stosowanie azotynów lub azotanów metali alkalicznych, które wykazuja wystarczajaco duza rozpuszczalnosc w roboczym roztworze weglanu potaso- wego.Jako azotynylub azotany metali alkalicznych korzystnie stosuje sie azotyny lub azotany litowe. Jony litu jakby oczyszczaja roztwór weglanu potasowego od niepozada¬ nych domieszek glinu, przedostajacych sie do roztworu io z wsadu, wiazac glin w postaci trudnorozpuszczalnych krzemianów typu cukryptytu Li Al Si Ov co sprzyja jedno¬ rodnemu narastaniu scian ostroslupa krysztalu. W przy¬ padku nieobecnosci jonów litu w roboczym roztworze zachodzi nagromadzenie sie domieszek glinu i wychwyty- wanie ich przez rosnace krysztaly cytrynu. W trakcie tego na powierzchni scian krysztalów cytrynu powstaja wicy- nalne wypuklosci, w zaglebieniach których tworza sie niezarastajace kapilarne kanaly, przenikajace krysztaly cytrynu w kierunku równoleglym do osi optycznej, co w istotny sposób narusza jednorodnosc krysztalów cytrynu.Pozadanym jest, przed rozpoczeciem hodowli kiyszta¬ lów, wprowadzenie do autoklawu zelaza metalicznego w ilosci 10 g/l roztworu, azotynów lub azotanów metali alkalicznych lub nadmanganianu potasowego w ilosci 5 g/l roztworu i prowadzenie hodowania krysztalów w tempe¬ raturze krystalizacji 335°C, pod cisnieniem 1500 kg/cm2, z szybkoscia 0,5-0,6 mm/dobe. Prowadzenie procesuw po¬ danej temperaturze i cisnieniu zapewnia wysoka wydaj- nosc tego procesu, ze wzgledu na wystarczajaco duza szybkosc wzrostu krysztalów oraz zapewnia wysoka od¬ twarzalnosc procesu. Zastosowanie jeszcze wiekszych szybkosci wzrostu powoduje przekroczenie optymalnych, dla praktycznego stosowania, zakresów intensywnosci za- barwienia krysztalów cytrynu.Wyroby jubilerskie z mocno zabarwionych krysztalów cytrynu pochlaniaja wiele swiatla i traca odblask. Obnize¬ nie cisnienia i temperatury w stosunku do wskazanego optymalnego poziomu, na skutek pojawienia sie naprezen 40 na powierzchni rozdzialu pomiedzy plytka zarodkowa, a narosla na niej warstwa monokrysztalu, powoduje roz¬ trzaskiwanie krzysztalów cytrynu, co obniza wydajnosc produkcji. Oprócz tego, zmniejsza sie szybkosc wzrostu krysztalów, a w wyniku czego i wydajnosc procesu. 45 Sposób wytwarzania krysztalów cytrynu wedlug wyna¬ lazku realizuje sie jak podano nizej.Do dolnej czesci autoklawu wysokiego cisnienia, tj. do komory rozpuszczania, wprowadza sie pojemnik z wsa¬ dem, kwarcem krystalicznym. Jako wsad mozna stosowac 50 naturalny kwarc mono- lub polikrystaliczny, krysztaly kwarcu syntetycznego lub mieszanine krysztalów syntety¬ cznego i naturalnego kwarcu. Przed wprowadzeniem do autoklawu we wsadzie umieszcza sie zelazo metaliczne w postaci tasmylub wiórków, rozprowadzajac równomier- 55 nie zelazo w calej objetosci wsadu. Po ustawieniu pojemni¬ ka w autoklawie, nad pojemnikiem, w srodkowej czesci wysokosci autoklawu, zamontowuje sie poprzeczna prze¬ gródke - diafragme z otworami, która oddziela komore rozpuszczania od górnej czesci autoklawu, komory wzros- 60 tu. Nastepnie w komorze wzrostu instaluje sie ramke z umocowanymi na niej plytkami zarodkowymi, wykona¬ nymi z kwarcu krystalicznego, zorientowanymi równole¬ gle do plaszczyzny krystalograficznej dwuscianu [0001] lub do plaszczyzn, nachylonychdo wymienionej plaszczyz- 65 ny dwuscianu pod katem w przedziale do 20°. Na ramce90682 moga byc jednoczesnie umocowane plytki zarodkowe o róznych, wymienionych powyzej orientacjach. Po umie¬ szczeniu wsadu i plytek zarodkowych, do autoklawu wle¬ wa sie roztwór roboczy, wodny roztwór weglanu potaso¬ wego, a nastepnie wprowadza sie dodatek-zwiazek utle¬ niajacy, azotyn lub azotan metalu alkalicznego, lub nad¬ manganian potasowy.Wskazane dodatki mozna wprowadzac równiez do ko¬ mory rozpuszczania autoklawu, do pojemnika z wsadem, przed napelnieniem autoklawu roztworem roboczym. Sto¬ pien napelniania autoklawu roztworem roboczym oblicza sie uwzgledniajac koniecznosc uzyskania niezbednej tem¬ peratury krystalizacji rzedu 300-345°C, przy danym cis¬ nieniu w autoklawie.Po zaladowaniu, autoklaw zamyka sie hermetycznie i za pomoca grzejników elektrycznych stwarza sie niezbedne . warunki hodowania, pod którymi rozumie sie temperature krystalizacji, cisnienie w autoklawie i szybkosc wzrostu krysztalów. Cisnienie w autoklawie wytwarza sie wskutek zwiekszania sie objetosci roztworu roboczego pod wply¬ wem ogrzewania. Poniewaz proces przebiega w warun¬ kach izochorycznych, wielkosc cisnienia jest zwiazana funkcyjnie ztemperatura w autoklawie. Odpowiedni rezim hodowania utrzymuje sie w autoklawie w ciagu calego czasu trwania cyklu krystalizacji. Czas trwania cyklu w dobach oblicza sie wedlug wzoru t = d/V, w którym d w mm oznaczawymagana grubosc warstwy krystaliczne¬ go cytrynu, narastajacego na plytce zarodowej; V w mm/ doba oznacza szybkosc wzrostu warstwy krystalicznego cytrynu, narastajacego na plytce zarodkowej o wybranej orientacji. Po zakonczeniu cyklu hodowania, odlacza sie grzejniki elektryczne, autoklaw chlodzi sie do temperatury pokojowej w sposób naturalny, otwiera sie zamkniecie hermetyczne i wyladowuje sie z niego ramke z wyhodowa¬ nymi krysztalami cytrynu. Krysztaly zdejmuje sie z ramki, przemywa woda o temperaturze pokojowej, suszy i kieruje do odbiorców.Podane nizej przyklady objasniaja blizej sposób wedlug wynalazku.Przyklad I. Do autoklawu wysokiego cisnienia laduje sie wsad, monokrystaliczny kwarc syntetyczny, plytki za¬ rodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, orientowane równolegle do plaszczyzny krystalograficznej dwuscianu [0001], wodny roztwór weglanu potasowego o stezeniu 5% wagowych, zelazo metaliczne w ilosci 2 g/l roztworu i azo¬ tyn litowy LiN02 w ilosci 1 g/1 roztworu. Hodowanie krysztalów cytrynu prowadzi sie w temperaturze krystali¬ zacji 300°C, pod cisnieniem 300 kg/cm2 i z szybkoscia 0,2 mm/dobe.Wyhodowane krysztaly cytrynuwykazuja jasnozólte za¬ barwienieo duzej czystosci, równomiernie rozlozone, w ca¬ lej objetosci krysztalów. Czesc, okolo 30%, krysztalów cytrynu wykazuje rysy.Przyklad II. Do autoklawu wysokiego cisnienia laduje sie wsad, naturalny polikrystaliczny kwarc, plytki zarodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, oriento¬ wane równolegle do plaszczyzn, nachylonych do plasz¬ czyzny krystalograficznej dwuscianu [0001] pod katem 10°, wodny roztwór weglanu potasowego o stezeniu 5% wago¬ wych, zelazo metaliczne w ilosci 5 g/l roztworu i azotan litowy LiN03 w ilosci 1 g/1 roztworu. Hodowanie kryszta¬ lów cytrynu prowadzi s\a w temperaturze krystalizacji 3159C pod cisnieniem 380 kg/cm2, i z szybkoscia 0,3 mm/ dobe. Wyhodowane krysztaly cytrynu wykazuja zlocisto- zólte zabarwienie o wysokiej czystosci, równomiernie roz- 6 lozone w calej objetosci krysztalów oraz wykazuja pojedy¬ ncze rysy.Przyklad III. Do autoklawu wysokiego cisnienia laduje sie wsad, monokrystaliczny kwarc syntetyczny, plytki zarodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, orientowane równolegle do plaszczyzn, nachylonych do plaszczyzny krystalograficznej dwuscianu [0001] pod ka¬ tem 18°, wodny roztwór weglanu potasowego o stezeniu % wagowych, zelazo metaliczne w ilosci 10 g/l roztworu i azotan litowy LiN03 w ilosci 20 g/1 roztworu.Hodowanie krysztalów cytrynu prowadzi sie w temperaturze krystali¬ zacji 335°C pod cisnieniem 1400 kg/cm2 z szybkoscia 0,5 mm/dobe.Wyhodowane krysztaly cytrynu nie wykazuja rys i cha- rakteryzuja sie zlocistozóltym zabarwieniem o wysokiej czystosci, równomiernie rozlozonym w calej objetosci kry¬ sztalów.Przyklad IV. Do autoklawu wysokiego cisnienia laduje sie wsad, naturalny kwarc monokrystaliczny, plytki zarodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, oriento¬ wane równolegle do plaszczyzn, nachylonych do plasz¬ czyzny krystalograficznej dwuscianu [0001] pod katem 20°, wodny roztwór weglanu potasowego o stezeniu 10% wago¬ wych, zelazo metaliczne w ilosci 15 g/l roztworu i azotyn . potasowy KN02 w ilosci 5 g/1 roztworu. Hodowanie krysz¬ talów cytrynu prowadzi sie w temperaturze krystalizacji 320°C, pod cisnieniem 400 kg/cm2 i z szybkoscia 0,4 mm/dobe.Wyhodowane krysztaly cytrynu nie maja rys, sa zóltego zabarwienia, równomiernie rozlozonego w calej objetosci krysztalów.Przyklad V. Do autoklawu wysokiego cisnienia ladu¬ je sie wsad, monokrystaliczny kwarc syntetyczny, plytki zarodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, oriento- wane równolegle do plaszczyzny krystalograficznej dwu¬ scianu [0001], jak równiez równolegle do plaszczyzn, na¬ chylonych do wymienionej plaszczyzny dwuscianu pod katem 18°, wodny roztwór weglanu potasowego o stezeniu % wagowych, zelazo metaliczne w ilosci 10 g/l roztworu 40 i azotyn litowy LiNO, w ilosci 1 g/l roztworu. Hodowanie krysztalów cytrynu prowadzi sie w temperaturze krystali¬ zacji 335°C, pod cisnieniem 1400 kg/cm2 i z szybkoscia 0,6 mm/dobe.Wyhodowane krysztaly cytrynu sa wysokiej jakosci 45 i wykonuja intensywne zlocistozólte zabarwienie.Przyklad VI. Do autoklawu wysokiego cisnienia laduje sie wsad, mieszanine monokrystalicznego syntety¬ cznego i polikrystalicznego naturalnego kwarcu, plytki zarodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, oriento- 50 wane równolegle do plaszczyzny krystalograficznej dwu¬ scianu 0001, jak równiez równolegledo plaszczyzn, nachy¬ lonych do wymienionej plaszczyzny dwuscianu pod katem 18°, wodny roztwór weglanu potasowego o stezeniu 5% wagowych, zelazo metaliczne w ilosci 20 g/l roztworu 55 i azotan potasowy KNOa w ilosci 5 g/l roztworu. Hodowa¬ nie krysztalów cytrynu prowadzi sie w temperaturze krys¬ talizacji 320°C, pod cisnieniem 400 kg/cm2 i z szybkoscia 0,4 mm/dobe.Wyhodowane krysztaly cytrynu maja pojedyncze rysy 60 i wykazuja zólte zabarwienie, równomiernie rozlozone w calej objetosci krysztalów.Przyklad VII. Do autoklawu wysokiego cisnienia laduje sie wsad, monokrystaliczny kwarc syntetyczny, plytki zarodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, 65 orientowane równolegle do plaszczyzny krystalograficznej90682 7 dwuscianu [0001], wodny roztwór weglanu potasowego o stezeniu 10% wagowych, zelazo metaliczne w.ilosci 12 g/l roztworu i azotyn sodowy NaN02 w ilosci 10 g/1 roztworu.Hodowanie krysztalów cytrynu prowadzi sie w temperatu¬ rze krystalizacji 345*C, pod cisnieniem 1500 kg/cm2 i z szybkoscia 1 mm/dobe.Wyhodowane krysztaly cytrynu wykazujaniezadawala- jaco czyste, opalizujace zólte zabarwienie, w zewnetrznej warstwie krysztalów jasniejsze, i charakteryzuja sie guzo¬ wata powierzchnia dwuscianu i obecnoscia kanalów kapi¬ larnych w warstwie zewnetrznej o grubosci 4 mm.Przyklad VIII. Do autoklawu wysokiego cisnienia laduje sie wsad, monokrystaliczny kwarc syntetyczny, plytki zarodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, orientowane równolegledo plaszczyzny krystalograficznej dwuscianu [0001], wodny roztwór weglanu potasowego o stezeniu 5% wagowych, zelazo metaliczne w ilosci 20 g/l roztworu i azotan sodowy NaN03 w ilosci 10 g/1 roztworu.Hodowanie krysztalów cytrynu prowadzi sie w temperatu¬ rze krystalizacji 320°C, pod cisnieniem 1500 kg/cm* i z szybkoscia 1 mm/dobe.Wyhodowane krysztaly cytrynu wykazuja intensywne opalizujace, czerwonawo-pomaranczowe zabarwienie.Zabarwienie to jest równomiernie rozlozone w calej obje¬ tosci krysztalów. Nie stwierdza sie rys na krysztalach.Przyklad IX. Do autoklawu wysokiego cisnienia laduje sie wsad, naturalny kwarc polikrystaliczny, plytki zarodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, oriento¬ wane równolegle do plaszczyzny krystalograficznej dwu¬ scianu [0001], jak równiez równolegle do plaszczyzn, na¬ chylonych do wymienionej plaszczyzny dwuscianu pod katem 5°, wodny roztwór weglanu potasowego o stezeniu % wagowych, zelazo metaliczne w ilosci 10 g/l roztworu i nadmanganian potasowy KMn04, w ilosci 5 g/1 roztworu.Hodowanie krysztalów cytrynu prowadzi siewtemperatu¬ rze krystalizacji 335°C, pod cisnieniem 1200 kg/cm2 i z szybkoscia 0,6 mm/dobe. Wyhodowane krysztaly cytry¬ nu maja zlocistozólte zabarwienie, rozlozonew calej obje¬ tosci krysztalów i nie zawieraja rys.Przy k l a d X. Do autoklawuwysokiego cisnienia ladu¬ je sie wsad, monokrystaliczny kwarc syntetyczny, plytki zarodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, oriento¬ wane równolegle do plaszczyzny krystalograficznej dwu¬ scianu [0001], wodny roztwór weglanupotasowego o steze¬ niu 10% wagowych, zelazo metaliczne w ilosci 10 g/l roztworu i azotyn litowy LiN02 w ilosci 5 g/1 roztworu.Hodowanie krysztalów cytrynu prowadzi siewtemperatu¬ rze krystalizacji 345°C, pod cisnieniem 600 kg/cm* i z szyb¬ koscia 0,8 mm/dobe.Wyhodowane krysztaly cytrynu maja zóltawopomaran- czowe zabarwienie w obszarach wewnetrznych, a jasno- zólte zabarwienie w obszarze zewnetrznym o grubosci 5 mm. W zewnetrznym obszarze wystepuja kapilarne kana¬ ly, zaklócajace jednorodnosc krysztalów cytrynu.Przyklad XI. Do autoklawu wysokiego cisnienia laduje sie wsad, naturalny kwarc polikrystaliczny, plytki zarodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, oriento- 8 wane równolegle do plaszczyzny krystalograficznej dwu¬ scianu [0001], wodny roztwór weglanu potasowego o steze¬ niu 7% wagowych, zelazo metaliczne w ilosci 5 g/lroztwo¬ ru i azotan cezu CsN03 w ilosci 3 g/1 roztworu. Hodowanie krysztalów cytrynu prowadzi sie w temperaturze krystali¬ zacji 330°C, pod cisnieniem 800 kg/cnr i z szybkoscia 0,4 mm/dobe.Wyhodowane krysztaly cytrynu maja jasnozólte zabar¬ wienie, równomiernie rozlozone w calej objetosci kryszta- io lów. Powierzchnia dwuscianu jest guzowata.Przyklad XII. Do autoklawu wysokiego cisnienia laduje sie wsad, monokrystaliczny kwarc syntetyczny, plytki zarodkowe, wykonane z kwarcu krystalicznego, orientowane równolegledoplaszczyzny krystalograficznej dwuscianu [0001], jak równiez równolegle do plaszczyzn, nachylonych do wymienionej plaszczyzny dwuscianu pod katem 18°, wodny roztwór weglanu potasowego o stezeniu 7% wagowych, zelazo metaliczne w ilosci 10 g/l roztworu i azotyn litowy LiN02 w ilosci 5 g/1 roztworu. Hodowanie krysztalów cytrynu prowadzi sie w temperaturze krystali¬ zacji 335°C, pod cisnieniem 1500 kg/cm2 i z szybkoscia 0,5 mm/dobe.Wyhodowane krysztaly cytrynu nie zawieraja rys i cha¬ rakteryzuja sie intensywnym zóltym zabarwieniem z po- maranczowym odcieniem. Krysztaly sa równomiernie za¬ barwione w calej objetosci naroslej monokrystalicznej warstwy. PL