Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do dogniatania zewnetrznych powierzchni kulistych, zwlaszcza powierzchni uszczelniajaco-zamykajacych zawieradel do kulowych zaworów kurkowych, przy czym w rachube wchodza zarówno procesy wytwarzania wspomnianych zaworów, jak równiez ewentualne procesy regeneracyjne i naprawcze. Ponadto istnieja takze inne mozliwosci zastosowania urzadzenia wedlug wynalazku w procesach wytwarzania lub napraw róznych, zwlaszcza metalowych detali.Dotychczas w procesach wytwarzania kulistych zawieradel do zaworów nie stosowano w ogóle dogniatania, lecz inne metody obróbki wykanczajacej, a w szczególnosci — po toczeniu i szlifowaniu — dogladzanie, dociera¬ nie wzglednie polerowanie, czyli rózne rodzaje obróbki gladkosciowej, polegajace na scieraniu. W zwiazku z tym nie byly znane urzadzenia specjalnie przeznaczone, przystosowane i przydatne do dogniatania powierzchni kulistych, Mozliwe bylo co prawda przeprowadzanie dogniatania takich powierzchni przy zastosowaniu klasycznych narzedzi, a w szczególnosci znanymi dogniatakami z jednym elementem roboczym, majacym postac rolki, jednakze metody takie byly pracochlonne i malo wydajne, wymagaly na ogól zastosowania dosc skomplikowanego i drogiego oprzyrzadowania, zwlaszcza do odwzorowywania dogniatanej powierzchni kulistej, a w dodatku nie dawaly pozytywnych wyników w zakresie jakosci, w szczególnosci zas wymaganej, wysokiej gladkosci, równomiernego zgniotu na calej powierzchni oraz wystarczajaco dokladnego ksztaltu geometrycz¬ nego — w wyniku czego metody te nie mogly byc stosowane w praktyce przemyslowej, a w kazdym przypadku w procesach zwiazanych z omawianymi zawieradlami do zaworów kulowych.Nalezy jednoczesnie wyjasnic, ze stosowane dotychczas polerowanie lub podobna obróbka gladkosciowa, byla takze bardzo uciazliwa, pracochlonna, malo wydajna i droga, przy czym równoczesnie wykonane w ten sposób zawieradla cechowala przewaznie mala trwalosc i krótka zywotnosc, czego powodem byla zbyt niska twardosc, a tym samym odpornosc na scieranie i erozje. < Celem wynalazku bylo przynajmniej ograniczenie wskazanych wyzej niedogodnosci oraz uzyskanie dogodniejszej metody, jak równiez w miare mozliwosci prostego urzadzenia do obróbki wykanczajacej powierz¬ chni kulistych, w szczególnosci powierzchni zewnetrznych zawieradel do zaworów kulowych.Osiagnieto ten cel w drodze konstrukcyjnego opracowania urzadzenia do dogniatania wymienionych wyzej2 90376 powierzchni. Urzadzenie to ma tuleje lub podobny element wzglednie uklad elementów, wewnatrz którego znaj¬ duje sie co najmniej jeden rowek, majacy korzystnie postac plaskiej, zamknietej iinii kolowej, w którym sa umieszczone elementy dogniatajace (robocze), korzystnie w ksztalcie kulek, tworzace w rowku obieg zamkniety i zabezpieczone przed wypadaniem z niego przez zmniejszenie jego szerokosci od wewnetrznej strony tulcL W wyniku zastosowania urzadzenia wedlug wynalazku uzyskano znaczne obnizenie pracochlonnosci i innych kosztów w procesach wytwarzania zawieradel do zaworów kulowych, a jednoczesnie - bardzo w tym przypadku istotny i pozadany — wzrost gladkosci, twardosci oraz odpornosci na scieranie, korozje i erozje zewnetrznych, kulistych powierzchni uszczelniajaco-zamykajacych tych zawieradel, co z kolei zwieksza ich trwalosc i przedluza zywotnosc. Uzyskuje sie ponadto poprawe w zakresie wzajemnej zamiennosci detali, to jest zawieradel oraz elementów z nimi wspólpracujacych i wspóldzialajacych, a zwlaszcza siedlisk uszczelniajacych w kadlubach zaworów, co dodatkowo upraszcza procesy wytwarzania, montazu i remontowo-naprawcze, a takze gospodarke magazynowa i podobna, Z uwagi na masowa produkcje róznorakich typów i odmian zaworów kulowych, a nadto z uwagi na dalsze, szerokie mozliwosci zastosowania wynalazku w procesach wytwarzania badz napraw róznych innych detali, poza zawieradlami do tych zaworów — wynalazek przynosi wyrazne efekty techniczne oraz ekonomiczne i jest przydatny dla gospodarki i przemyslu. < Wynalazek zostal zilustrowany w przykladach wykonania i zastosowania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój pionowy kulistego zawieradla oraz urzadzenia dogniatajacego, przy czym zawieradlo jest osadzone na trzpieniu mocujaco-napedzajacym, fig, 2 — szczegól wedlug fig. 1 w powiekszeniu, a fig. 3 — w uje¬ ciu schematycznym, dalszy przyklad dogniatania powierzchni kulistej.Proces dogniatania powierzchni kulistych 1, 1a (fig. 1-3), przy zastosowaniu urzadzenia wedlug wynalazku, mozna najwygodniej przeprowadzic na frezarce, zarówno pionowej jak i poziomej, przy czym w przypadku dogniatania wedlug fig. 3 (powierzchnia 1a), konieczne jest zastosowanie frezarki ze skretnym stolem albo skretna glowica (frezarka uniwersalna)/ Przed rozpoczeciem procesu dogniatanic, powierzchnia 1, 1 a zostaje odpowiednio wstepnie przygotowana, na drodze obróbki skrawaniem lub/oraz przy zastosowaniu innych procesów, w zakresie wlasciwej dokladnosci wymiarowej, ksztaltowej i gladkosciowej, jak równiez np. pod wzgledem twardosci, struktury tworzywa, odpornosci na korozje oraz innych, podobnych cech. ' Kuliste zawieradlo 2 (fig. 1 < i 2) osadza sie nieruchomo, za posrednictwem znajdujacego sie w nim wspólsrodkowego, kolowo-walcowego otworu przeplywowego, na trzpieniu 3 a nastepnie calosc mocuje sie w klach napedzanej podzielnicy oraz konika frezarki. W glowicy narzedziowej frezarki zamocowane zostaje urzadzenie dogniatajace; os obrotur4 tego urzadzenia przecina sie z osia obrotu 5 kulistego zawieradla 2 i trzpienia 3, pod katem prostym, w geometrycznym srodku zawieradla 2, czyli w srodku powierzchni dogniatanej 1. < Fig. 3 ukazuje schematycznie przyklad dogniatania powierzchni 1a kulistego czopa. W tym przypadku osie obrotu 4a oraz 5a przecinaja sie, w srodku kulistej powierzchni 1a pod katem róznym od prostego. W skrajnym przypadku uklad mocowania przedmiotu dogniatanego moze sie tu róznic od poprzednio opisanego, ze wzgledu na niemoznosc podparcia tegoz przedmiotu, po stronie prawej, w koniku* W zwiazku z tym mozna zastosowac mocowanie jednostronne, np. w< podzielnicy z uchwytem samocentrujacynru * Glówna czescia skladowa urzadzenia dogniatajacego wedlug wynalazku (fig. 1 i 2) jest element podobny w swym ksztalcie do zbieznej tulei 6, przechodzacej po stronie mniejszej srednicy we wspólsrodkowy z nia czop 7, sluzacy do polaczenia urzadzenia z elementami napedowymi, np. z glowica narzedziowa frezarki. Po przeciwnej, otwartej stronie jest do czolowej powierzchni tulei 6 przymocowany, wkretami 8, pierscien 9 o przekroju poprzecznym podobnym do litery „Z". Miedzy czolowa powierzchnia tulei 6 a ramionami pierscienia 9 jest w wyniku tego utworzony pierscieniowy rowek, wypelniony — najlepiej wzdluz calego swego obwodu — elementami dogniatajacymi (roboczymi) 10, majacymi korzystnie ksztalt kulek.Aby przeprowadzic proces dogniatania powuszchni kulistej 1 badz 1a, powierzchnie te wprawia sie w ruch obrotowy odpowiednio wokól osi 5 lub 5a, a jednoczesnie nadaje sie ruch obrotowy urzadzeniu dogniatajacemu, odpowiednio wokól osi 4 albo 4a. Równoczesnie — rzecz jasna - dociska sie urzadzenie do przedmiotu dogniatanego (badz odwrotnie — przedmiot' do ur?adzenia) z odpowiednia sila, w kierunku osi obrotu 4 wzglednie 4a urzadzenia. Elementy dogniatajace- (kulki) 10, toczac sie po dogniatanej powierzchni 1, 1a, poruszaja sie zarazem we wzmiankowanym wyzej, pierscieniowym rowku, stanowiacym ich prowadnice, tworzac obieg zamkniety.Ewentualna zmiana kierunku ruchu obrotowego dogniatanego przedmiotu /oraz/albo urzadzenia dogniata¬ jacego moze w niektórych przypadkach pozytywnie wplywac na jakosc uzyskiwanej powierzchni. Z tej samej90 376 3 przyczyny predkosc obrotowa przedmiotu i urzadzenia powinny sie miedzy soba róznic; w szczególnosci najkorzystniej jest wtedy, gdy stosunek jednej predkosci do drugiej, a takze jego odwrotnosc, sa liczbami róznymi od jednosci, korzystnie niecalkowitymi, a najlepiej niewymiernymi. Chodzi mianowicie o to, aby tor (linia styku) danej kulki dogniatajacej, opisywany przez nia na powierzchni dogniatanej, nie nakladal sie na siebie po wykonaniu przez urzadzenie oraz przedmiot pewnej liczby obrotów.Kulki dogniatajace oraz ich prowadnice (koncówka tulei 6, pierscien 9) nalezy najlepiej wykonac z odpowiedniej stali, a ich gladkosc i twardosc powinna byc wystarczajaco wysoka. i PL