Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania profilowanych ksztaltowników oraz elementów sklada¬ nych z tych ksztaltowników za pomoca ciaglej przeróbki tasm metalowych.Przeróbka ta polega na odksztalcaniu tasm obracajacymi sie parami rolek ksztaltujacych, miedzy którymi przeciaga sie tasme metalowa.Znane sa sposoby wytwarzania ksztaltowników przez rolkowe odksztalcanie tasmy jak równiez znane sa urzadzenia rolkowe do wykonywania takich sposobów. Odksztalcanie plaskich tasm metalowych odbywa sie przewaznie w wyniku duzej ilosci nastepujacych po sobie operacji odksztalcajacych, realizowanych za pomoca obracajacych sie poszczególnych par rolek tak, aby nie nastapilo przekroczenie dopuszczalnego mechanicznego obciazenia materialu przy kazdorazowej operacji odksztalcajacej a wiec aby na przegieciach nie wystapily nadmierne zgnioty odksztalcanego materialu i aby nie wystapilo oslabienie oraz wzdluzne pekniecia. Znana metoda pozwalajaca na unikniecie przeciazenia materialu przy odksztalcaniu polega na tym, ze tasme metalowa na poszczególnych odcinkach najpierw sie falduje, aby ulatwic nastepne profilowanie w odpowiednich miejscach — przez przygotowanie dostatecznej ilosci materialu.Znane sposoby rolkowego odksztalcania pozwalaja na wytwarzanie z przemieszczanej ciagle tasmy metalowej juz nawet stosunkowo skomplikowanej struktury profilu ksztaltownika. Niemniej stosuje sie regule, ze w zadnym profilowanym miejscu promien krzywizny przy zgieciu tasmy nie moze byc mniejszy od grubosci tasmy. Tylko pod tym warunkiem w stosowanej dotychczas metodzie rolkowego ksztaltowania, moze byc zapewnione niedopuszczenie do oslabienia materialu. Zachowanie tej ogólnie uznanej reguly powoduje naturalnie, ze wytwarzane metoda odksztalcania rolkami ksztaltowniki maja profile zaokraglone i róznia sie wyraznie od ostrokrawedziowych ksztaltowników formowanych na wytlaczarkach.Mimo wyzszej ceny ksztaltowniki o profilu ostrokrawedziowym sa poszukiwane do niektórych zastosowan jak na przyklad do futryn okiennych i drzwiowych.Celem wynalazku jest wiec takie poprawienie tanszego sposobu rolkowego wytwarzania profilowanych ksztaltowników, aby ich profil byl podobny do ostrokrawedziowego profilu ksztaltowników formowanych przez wytlaczanie.2 89783 Cel ten osiagnieto przez opracowanie sposobu przeginania tasmy w trakcie formowania i ustalenie prawidlowosci tego przeginania.Istota wynalazku polega na tym, ze na tasmie metalowej ustala sie linie wiodaca, która jest zgodna z wyrazna podluzna krawedzia gotowego profilowanego ksztaltownika oraz ie pierwszy odcinek tasmy, przebiegajacy od jednej krawedzi zewnetrznej do linii wiodacej, utrzymuje sie przy kolejnych operacjach odksztalcajacych przewaznie w polozeniu wyjsciowym, podczas gdy drugi odcinek tasmy, siegajacy od drugiej zewnetrznej krawedzi do linii wiodacej, przekreca sie przy kolejnych operacjach odksztalcajacych, wokól linii wiodacej przeciwko polozeniu wyjsciowemu a odnosna zewnetrzna krawedz, wykonuje ruch wahliwy tak, ie panujace tam brzegowe naprezenie rozciagajace zmniejsza sie a poczatkowe faldowane odksztalcenia powieksza¬ ja sie, az ich linie obwodowe poprzeczne do metalowej tasmy, stana sie dluzsze od lini obwodowych zaprofilowan przewidzianych dla obszaru w odpowiednim miejscu profilowania wzdluznego draz ze w miejscach zgiecia ksztaltowników speczona poprzecznie tasme zagina sie promieniem mniejszym, anizeli wynosi grubosc tasmy, przy wykorzystaniu nadmiaru szerokosci uzyskanego przez sfaldowanie, ksztaltujac tasme w ostrokrawe¬ dziowe struktury profilowe.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 — przed- stawia schematycznie kolejne operacje odksztalcajace metalowa tasme przy wytwarzaniu skomplikowanego ksztaltownika oraz przewidziany przy tym obrót plaszczyzny podstawowej, fig. 2 — przedstawia gotowy ksztaltownik wykonany za pomoca operacji odksztalcajacych wedlug fig. 1 w przekroju poprzecznym, fig. 3 do poszczególne pary rolek, czesciowo w skali zmniejszajacej, czesciowo w skali naturalnej, sluzace do przeprowadzania operacji odksztalcajacych przy wytwarzaniu ostrokrawedziowych ksztaltowników profilowa¬ nych wedlug fig. 2, fig. 16 — ksztaltownik o przekroju zamknietym z polaczeniem zakladkowym, wykonany z ksztaltownika wedlug fig. 2, fig. 17 do 19 —dalsze przyklady wykonania ksztaltowników o przekroju zamknietym z polaczeniem zakladkowym pomiedzy dwoma ksztaltownikami, fig: 20 do 26 dalsze przyklady wykonania ksztaltowników o przekrojach zamknietych z polaczeniem spawanym pomiedzy dwoma ksztaltow¬ nikami.Sposób wedlug wynalazku jest szczególowo objasniony w opisie i polega na przeksztalcaniu plaskiej metalowej tasmy w profilowany ksztaltownik, który to ksztaltownik przedstawia fig. 2. Jest rzecza oczywista, ze taki ostrokrawedziowy ksztaltownik moze byc wytwarzany systemem wytlaczania, jednakze nie za pomoca znanego dotychczas rolkowego sposobu odksztalcania. Powstawanie profilowanego ksztaltownika przy zastoso¬ waniu sposobu wedlug wynalazku przedstawia schematycznie fig. 1, przy czym odnosna metalowa tasma 10 posiada wrysowana linia punktowa przebieg przekroju w punktach A, B, C...M, N, O.W poziomym polozeniu wyjsciowym A metalowej tasmy 10 ustala sie najpierw linie wiodaca 11, która odpowiada szczególnie wyraznej podluznej krawedzi gotowego ksztaltownika, w przedstawionym przykladzie zewnetrznej krawedzi 11 na fig. 2. Poziomy odcinek 11—12 metalowej tasmy 10 znajdujacy sie pomiedzy zewnetrzna krawedzia 12 tasmy 10 a linia wiodaca 11 powinien pozostac mozliwie w wyjsciowym polozeniu poziomym az do wzdluznej krawedzi 14, która w czasie odksztalcania odgina sie w góre (patrz punkt O). Ten pierwszy odcinek 11—12 obejmuje wzdluzna krawedz 14, scianke boczna 15 oraz obramowanie 16 wzdluznego rowka 17 lacznie z ich. krawedziowymi zawinieciami. Jak wynika z fig. 1 w punkcie O, linia wiodaca 11 tworzy jedna wzdluzna krawedz gotowej profilowanej szyny. Pierwszy odcinek 11—12 metalowej tasmy 10 w polozeniu wyjsciowym A ma znacznie mniejsza szerokosc, anizeli drugi odcinek 11—13 siegajacy od linii wiodacej 11 do zewnetrznej krawedzi 13. W trakcie odksztalcania caly odcinek 11—13 metalowej tasmy 10 przekreca sie wokól linii wiodacej 11 w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara i tworzy z polozeniem wyjsciowym pod \ katem 90° górny bok 18 oraz dwuscienny mostek 19, a takze pod katem 180° do polozenia wyjsciowego boczna scianke 20 i wzdluzna krawedz 21 gotowego profilowanego ksztaltownika.Przy wykonywaniu ostrokrawedziowych przegiec w okolicy rowka 17 ksztaltownika powstaje znaczna trudnosc, gdyz wskutek duzej róznicy pomiedzy wewnetrznym i zewnetrznym promieniem, powstaje w tym miejscu w pasmie materialu zgniot i pocienienie materialu, a w rezultacie — jego oslabienie.Wedlug wynalazku niedogodnosc te eliminuje sie przez dostateczne mocne faldowe odksztalcenia.Podczas gdy na poczatku odksztalcania przednia strona plaskiej tasmy 10 jeszcze tworzy prosta linie A, to nastepnie wystepuje pewne wklesle i/lub wypukle wysklepienie pasma, uwidocznione w punkcie B. Takie wysklepienie, jako pierwsza operacja odksztalcajaca jest z tego wzgledu celowe, poniewaz przez to zmniejsza sie sztywnosc w plaszczyznie poprzecznej pasma materialu oraz obniza jego opór przy nastepnych odksztalcaniach podczas ciaglego przesuwania pomiedzy odpowiednimi parami rolek. Nastepne operacje odksztalcajace do punktu C sluza do stworzenia zaglebien i wybrzuszen w pasmie materialu w tych miejscach, w których nastepnie maja byc utworzone rowki 17 wedlug fig. 3. Zaglebienia i wybrzuszenia lub faldowe odksztalcenia89 783 3 powieksza sie tak dalece aby ich linia obwodowa byla dluzsza od linii obwodowej przewidzianego tam profilowania. Linia obwodowa wybrzuszenia 22 w punkcie C, przebiegajaca od poczatku wybrzuszenia w punkcie 23 do konca wybrzuszenia w punkcie 24 musi byc dluzsza od llnll obwodowej korytka 27 o ksztalcie litery U w punkcie E profilowania pomiedzy punktami 25 128. Z tego poczatkowo o ksztalcie litery U, korytka 27 powstaje na drodze dalszego odksztalcania rowek 17 wedlug fig, 2. Korzystnie Jest aby w rowku 17 o danym ksztalcie, a wiec z ostrokrawedziowymi przegieciami 28 i 29, wybrzuszenie 22 w punkcie C wedlug fig. 1 bylo powiekszone w takim stopniu, aby linia obramowania pomiedzy punktami 23 I 24 byla o 2 do 5% dluzsza od linii obramowania pomiedzy punktami 28 i 29 rowka 17 wedlug fig. 2, aby przy speczaniu korytka 27 w punkcie E wedlug fig. 1 nie spowodowac pocienienia lecz speczenie grubosci scianki w punktach 28 i 29 wedlug fig. 2, Przeksztalcenie korytka 27 o ksztalcie litery U pomiedzy punktami E iL w rowek 17 odbywa sie w wyniku procesu speczania..Do tego celu stosuje sie przewaznie odpowiednio profilowane wspóldzialajace pary rolek, które zmniejszaja równoczesnie glebokosc korytka 27 do zadanej glebokosci rowka 17 i powoduja przy tym odgiecie w punktach 28 i 29 i ich zacisniecie. W procesie speczania przy odksztalceniach pomiedzy punktami C "i L nie zachodzi zmiana szerokosci metalowej tasmy w lewo i prawo od punktów 23, 24. Przy operacjach odksztalcajacych az do przekrojów D, E i F metalowej tasmy 10 na pierwszym odcinku 11—12 przygotowuje sie z jednej strony pózniejszy wzdluzny rowek 17, z drugiej zas strony zaczyna sie na drugim odcinku 11—13 zagiecie dla pózniejszego zawiniecia o 180° dwusciennego mostka 19. Przy operacjach odksztalcajacych G do L przeprowadza sie na pierwszym odcinku 11—12 tylko ostateczne formowanie wzdluznego rowka 17 a nastepnie zgodnie z przekrojami M, N i O podgina sie wzdluznie krawedz 14 prostopadle do bocznej scianki 15. Natomiast drugi odcinek 11—13 metalowej tasmy 10 podczas operacji odksztalcajacych G, H, I, K iL podlega takiemu przeksztalceniu, ze konczy sie zawinieciem o 180° dwusciennego mostka 19 i ponadto nastepuje stopniowe przegiecie górnej strony 18 wokól linii wiodacej 11.Równoczesnie prostuje sie przebiegajaca pionowo do mostka 19 scianke boczna 20 a wzdluzna krawedz 21 odgina.sie w dól w stosunku do bocznej scianki 20 o 90°. Na zakonczenie profilowana szyna ma w punkcie O przekrój zgodny z fig. 2. Takze dla przeprowadzania skomplikowanych operacji odksztalcajacych na drugim odcinku 11—13, wedlug wynalazku wytwarza sie w czasie operacji odksztalcajacych B, C, D najpierw dostatecznie duze sfaldowanie tak aby linia obwodowa biegnaca od linii .wiodacej 11 do zewnetrznej krawedzi 13 byla dluzsza od linii obwodowej biegnacej od krawedzi 11 do zewnetrznej krawedzi wzdluznej 21 gotowego ksztaltownika wedlug fig. 2. Przy wytwarzaniu ostro krawedziowych ksztaltowników profilowanych sposobem wedlug wynalazku jest wiec najpierw konieczne stwierdzenie dlugosci linii obwodowej na przekroju zadanego ksztaltownika, korzystnie dlugosc linii srodkowej pomiedzy zewnetrzna i wewnetrzna scianka ksztaltownika.Szerokosc metalowej tasmy ustala sie wówczas w ten sposób, ze przy wszystkich strukturach profilowych i ostrych zagieciach powieksza sie dlugosc tamtejszej linii srodkowej o 2 do 5% i do tych wartosci dodaje sie dlugosc prostych odcinków linii srodkowej. W ten sposób powstaje w miejscach nastepnych operacji odksztal¬ cajacych dostateczna szerokosc metalowej tasmy dla faldowego odksztalcania, co umozliwia silne odksztalcanie wraz ze speczaniem i sciskaniem materialu.W wyniku opisanego procesu speczania mozna wytwarzac, jak wykazalo doswiadczenie, mechanicznie, bez zarzutu ostrokrawedziowe wzdluzne profile zgodne z zalozonymi wymiarami, przy zastosowaniu tylko niewielu operacji odksztalcajacych, przy czym przez dobór dlugosci poszczególnych zaglebien i wybrzuszen Uzyskuje sie mozliwosc osiagniecia pogrubienia materialu i sciesnienia struktury.Proces speczania przeprowadza sie korzystnie za pomoca profilowanych zazebiajacych sie par rolek. Fig. 3 do 15 przedstawiaja przyklady wykonania tego rodzaju zazebiajacych sie par rolek do wytwarzania ostrokrawe¬ dziowych ksztaltowników wedlug fig. 2. Plaska tasme metalowa 10 po ewentualnej obróbce wstepnej \ odksztalca sie pomiedzy obracajacymi sie parami rolek z poziomymi osiami w sposób przedstawiony na fig. 3—5.Wybrzuszenie 30 sluzy do wytworzenia pózniejszej wzdluznej krawedzi 14 bocznej scianki 15, natomiast wybrzuszenie 31 do przygotowania wzdluznego rowka 17. Z drugiej strony wybrzuszenia 32 i 33 sluza do przygotowania mostka 19 i pózniejszej wzdluznej krawedzi 21 bocznej scianki 20. Jak wyzej wspomniano, wybrzuszenia sluza do przygotowania dostatecznie szerokich odcinków tasmy do nastepnego silnego odksztalca¬ nia z równoczesnym speczaniem.Na fig. 6, 7 i 8 widoczne jest przeksztalcenie wybrzuszenia 31 w rowek 17 za pomoca par rolek, przy czym w parze rolek wedlug fig. 8 jest wyraznie widoczne speczanie na krawedziach 28 i 29 rowka 17. Odchylaniu sie tasmy w lewo zapobiega sie zwlaszcza przez to, ze tasma zarówno na zewnetrznej wzdluznej krawedzi 14 jak tez w obrebie scianki bocznej 15 jest trzymana nieprzesuwnie pomiedzy odpowiednimi rolkami. Nastepnie w parach rolek wedlug fig. 6, 7 i 8 przygotowuje sie plaska górna strone 18 szyny oraz górna czesc poziomego mostka 19, jak tez przyszla wzdluzna krawedz 21.4 89 783 W nastepnych parach rolek, odpowiednio do fig. 9—12, wykonuje sie najpierw poziomy dwuscienny mostek 19 a nastepnie w parach rolek wedlug fig. 13—15 wykancza sie profil szyny.Jak wynika z wymienionych figur, odbywa sie przy tym obrót plaszczyzny metalowej tasmy przebiegajacej ' przedtem praktycznie poziomo stopniowo o kat 90°. Zagiecie 34 na zewnetrznym krancu poziomego mostka 19/ zawierajace kat 180°, przeksztalca sie przy tym z uwidocznionej na fig. 9 jeszcze zaokraglonej postaci w coraz bardziej prostokatny ksztalt na skutek przejscia przez pary roletawedlug fig. 10, 11 i 12, przy czym nastepuje speczenie i zgeszczenie materialu, bez którego wykonanie ostrokrawedziowego zagiecia o 180° nie byloby mozliwe. Podczas przebiegu przez pare rolek wedlug fig. 15 profilowany ksztaltownik uzyskuje ostateczny profil odpowiednio do fig. 2.Przy opisanym wyzej silnym odksztalcaniu, które odbywa sie do tego przy równoczesnym speczaniu materialu dla uzyskania ostrokrawedziowych zagiec i struktur profilowych, wystepuja znaczne naprezenia rozciagajace, zwlaszcza w obrebie zewnetrznej krawedzi 13 metalowej tasmy 10. Do opanowania tych naprezen rozciagajacych i zapobiezenia zarówno zbyt silnemu wzdluznemu zgniotowi jak tez poprzecznemu rozdarciu tasmy skutecznym srodkiem jest objasnione w oparciu o fig. 1 przekrecenie odcinka 11,13 metalowej tasmy 10, które umozliwia zmniejszenie brzegowego naprezenia rozciagajacego. Przez to przekrecenie zmniejsza sie znacznie prostolinijna odleglosc pomiedzy linia wiodaca 11 i zewnetrzna krawedzia 13, co znakomicie ulatwia odksztalcanie.W opisanym w oparciu o fig. 1 do 11 przykladzie wykonania odksztalcenia metalowej tasmy w ksztaltów* nik o skomplikowanym profilu przyjeto, ze przekrecenie odcinka 11—13 w stosunku do linii wiodacej 11 przebiega w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara. Naturalnie, gdyby to bylo pozadane, przekrecenie wokól linii wiodacej 11 mogloby nastapic takze w przeciwnym kierunku, wówczas wiec dolna strona metalowej tasmy 10 stalaby sie zewnetrznym bokiem gotowego profilowanego ksztaltownika wedlug fig. 2.Sposób wedlug wynalazku nie ogranicza sie w kazdym razie do przykladów wykonania wedlug fig. 1 i 2.W sposobie wedlug wynalazku odksztalcanie i speczanie metalowych tasm odbywa sie przez wspóldziala* nie par rolek osadzonych na równoleglych poziomych walkach, obracajacych sie podczas przesuwania metalowej tasmy. Ze znanych przyczyn jest korzystne, jesli podczas przebiegu kolejnych par rolek metalowa tasma jest poddana mechanicznemu naprezeniu rozciagajacemu w kierunku podluznym. Wedlug znanego sposobu napreze¬ nie rozciagajace osiaga sie z wylaczeniem dzialania jakiejkolwiek sily posuwu na metalowa tasme przez zastosowanie urzadzenia pociagowego, które przeciaga tasme poczynajac od odksztalconego konca przez wszystkie kolejno po sobie uszeregowane pary rolek. Z uwagi na to, ze w sposobie wedlug wynalazku w wielu po sobie uszeregowanych parach rolek oprócz normalnego odksztalcania odbywa sie takze speczanie tasmy, wymagane sily ciagnace sa za duze, aby mogly byc wszystkie dodane i przylozone przez jedno urzadzenie pociagowe do odksztalconego konca tasmy, gdyz zaistnialoby niebezpieczenstwo zerwania tasmy. Z drugiej strony nalezy uniknac dzialania na przebiegajaca metalowa tasme sily posuwowej, co zazwyczaj ma miejsce przy parach rolek, które sa napedzane indywidualnie lub zespolowo. Problem ten wedlug wynalazku rozwiazano w ten sposób, ze uszeregowane po sobie pary rolek wprawdzie sa napedzane indywidualnie lub zespolowo, lecz z drugiej strony skuteczna srednica kolejnych par rolek jest zwiekszona o okreslona stawke procentowa, tak ze miarodajna predkosc obwodowa poszczególnej kolejnej pary rolek jest nieco wieksza od poprzedzajacej pary rolek. W wyniku tego przebiegajaca metalowa tasma znajduje sie pod naciagiem wzdluznym powstajacym na nowo w kazdej parze rolek i przeciwdzialajacym powstaniu sily posuwu na powierzchnie tasmy. Przez odpowiednie zwymiarowanie kolejnych par rolek o wzrastajacej predkosci obwodowej udaje sie wywrzec pozadany naciag wzdluzny na przebiegajaca metalowa tasme, wyeliminowac niepozadane dzialanie sil posuwo¬ wych na powierzchnie tasmy, a mimo to uniknac jakiegokolwiek uszkodzenia powierzchni tasmy, przez sily pociagowe powierzchni walców pociagowych. Stwierdzono, na przyklad, ze przy parach rolek o srednicy wynoszacej srednio okolo 2200 mm skutecznej powierzchni rolek, powiekszenie srednicy kolejnych par rolek kazdorazowo o 0,4% powoduje wzrost predkosci obwodowej, która stanowi dostateczna sile pociagowa do przeciagniecia tasm metalowych przez i tak napedzane pary rolek, takze wówczas, gdy w takiej parze rolek nastepuje proces speczania przy odksztalcaniu metalowej tasmy. Nie stwierdzono jakichkolwiek ujemnych oddzialywan na powierzchnie metalowej tasmy ani tez wystepowania karbów lub innych ocechowan. Z drugiej strony stwierdzono, ze powiekszenie srednicy skutecznych powierzchni rolek tylko o 0,05% nie wystarcza do uzyskania wystarczajacej sily pociagowej.Przyklad. Do wytwarzania ostrokrawedziowego profilowanego ksztaltownika odpowiednio do fig. 2 uzyto metalowej tasmy z aluminium o grubosci 1,75 mm (tolerancja ±0,05 lub —0,1 mm) — stop Al Mg 2,5 (DIN-1725-1 lub 1745-1, 2 lub 3, wzglednie 1784-1) wgatunku miekkim F 18-22 o powierzchni „mill-finish". Metalowa tasma posiadala szerokosc 232 mm. Na przekroju wykonanej sposobem wedlug89 783 5 wynalazku gotowej szyny, zmierzono faktyczna dlugosc wzdluz linii srodkowej przebiegajacej miedzy zewnetrz¬ na i wewnetrzna strona, która to dlugosc wyniosla 223,5 mm. W ten sposób spowodowano w procesie odksztalcenia speczenie i zgeszczenie materialu 232 - 223,5 = 8,5 mm. Speczenie wynosi wiec przy tym ksztaltowniku okolo 3,5%.Naturalnie do odksztalcania sposobem wedlug wynalazku moga byc uzyte takze odmienne od wyzej wymienionych gatunki i wymiary tasm aluminiowych jak tez tasm z innych metali. Ostrokrawedziowe profilowa¬ ne ksztaltowniki mozna wytwarzac takze ze stali szlachetnej, zwlaszcza z tasmy z materialu nr 4 301 wedlug DIN — 17006 w gatunku 5 Cr Ni 18—9, nierdzewnej i kwasoodpornej, zimnowalcowanej, szczotkowanej o grubo¬ sci od 0,9 do 1,1 mm.Sposób wedlug wynalazku zostal opisany powyzej w oparciu o wykonanie ostrokrawedziowego profilowa¬ nego ksztaltownika wedlug fig. 2. Wedlug tego sposobu mozna praktycznie wytwarzac z plaskiej metalowej tasmy dowolnie uksztaltowane profile ksztaltowników, posiadajace ostrokrawedziowe kontury profilowe.W tym celu przytacza sie ponizej jeszcze kilka przykladów wykonania. Ponadto sposób wedlug wynalazku jest szczególnie przydatny do wytwarzania elementów skladajacych sie z dwóch lub wiecej takich profilowanych ksztaltowników i umozliwia zwlaszcza wykonanie ostrokrawedziowych profilowanych ksztaltowników o prze¬ krojach zamknietych przez jednoczesne i ciagle odksztalcanie rolkowe dwóch lub wiecej tasm metalowych.W tym celu przeciaga sie kazda metalowa tasme przez zestaw par rolek odksztalcajacych, profiluje sie je w kolejnych operacjach odksztalcajacych od polozenia wyjsciowego, nastepnie obydwa profilowane ksztaltow¬ niki ustala sie w z góry okreslonym polozeniu i laczy trwale w jednolity element.W tym samym urzadzeniu mozna na przyklad równolegle z wytwarzaniem ostrokrawedziowego profilowa¬ nego ksztaltownika wedlug fig. 2 przeciagnac takze druga metalowa tasme przez zestaw odrebnych par rolek i wykonac drugi profilowany ksztaltownik, co umozliwia wraz z wykonanym profilowanym ksztaltownikiem wedlug fig. 2 stworzenie ksztaltownika o przekroju zamknietym wedlug fig. 16. W tym przykladzie wykonania drugi ksztaltownik sklada sie z plaskiego dna 35 i odchylonych poczatkowo w stosunku do dna 35 o kat 90° krawedzi wzdluznych 36 i 37. Po wykonaniu pierwszego profilowanego ksztaltownika w parze rolek wedlug fig. 15 dociska sie drugi ksztaltownik dnem 35 do krawedzi wzdluznych 14 lub 21 pierwszego i podczas ' przesuwu pomiedzy odpowiednio uksztaltowanymi kolejnymi parami rolek zagina sie wzdluzne krawedzie 36 i 37 drugiego ksztaltownika wokól wzdluznych krawedzi 14 lub 21 pierwszego, tak ze powstaje polaczenie zakladkowe wspólnych wzdluznych krawedzi obydwu ksztaltowników. Przy tym tworzy sie, jak to juz objasniono przy wytwarzaniu pierwszego ksztaltownika przewaznie ostrokrawedziowy profil zagiecia wzdluz¬ nych krawedzi 36, 37 wynoszacego 180°, tak ze w oznaczonym miejscu powstaje ostrokrawedziowe profilowane krawedzie zewnetrzne. W tym celu przy odksztalcaniu drugiego ksztaltownika jest takze niezbedne faldowe odksztalcenie metalowej tasmy, aby przy ostrokrawedziowym przegieciu umozliwic speczenie i scisniecie materialu. Takze zadana szerokosc drugiej tasmy musi byc o 2 do 5% wieksza od dlugosci linii obwodowej gotowo uksztaltowanego drugiego ksztaltownika polaczonego z pierwszym. Dlugosc linii obwodowej mierzy sie miedzy zewnetrzna i wewnetrzna strona metalowej tasmy. O ile jest to pozadane, podczas laczenia pierwszego i drugiego ksztaltownika w ostrokrawedziowy ksztaltownik o przekroju zamknietym wedlug fig. 16 mozna wzmocnic polaczenie zakladkowe pomiedzy wzdluznymi krawedziami 14 i 36 lub 21 i 37 za pomoca odpowiednich srodków w celu zwiekszenia wytrzymalosci. Do takich srodków nalezy na przyklad wytworzenie chropowatosci na wzdluznych krawedziach 14 i 21 oraz na wewnetrznej stronie wzdluznych krawedzi 36 i 37, ponadto moga byc zastosowane odpowiednie kleje lub przez punktowe spawanie moze byc uzyskane dodatkowe r' polaczenie wzdluznych krawedzi 36 i 14 lub 21 i 37.Kolejny przyklad wykonania ostrokrawedziowego profilowanego ksztaltownika o przekroju zamknietym utworzonego z dwóch ksztaltowników przedstawia fig. 17. Ksztaltownik denny 40 jest tu polaczony z symetry¬ cznym ksztaltownikiem 41 za pomoca zakladkowego polaczenia wspólnych wzdluznych krawedzi, w wyniku czego powstaje symetryczny ksztaltownik o przekroju zamknietym. Inny przyklad wykonania ostrokrawedzio¬ wego profilowanego ksztaltownika zamknietego przedstawia fig. 18, na której niesymetryczne ksztaltowniki 42 i 43 sa takze ze soba polaczone za klad kowo na wspólnych wzdluznych krawedziach. Przyklad wykonania wedlug fig. 19 przedstawia ksztaltownik o przekroju zamknietym wykonany z ksztaltowników 44 i 45 polaczo¬ nych zakladkowo, przy czym oprócz ostrokrawedziowych struktur profilowych uzyskiwanych sposobem wedlug wynalazku pokazane sa przy rowku 46 takze zaokraglone struktury profilowe, które naturalnie moga byc przy obróbce tasm metalowych sposobem wedlug wynalazku takze uzyskane (o ile zajdzie potrzeba).Przy wytwarzaniu ostrokrawedziowych elementów profilowanych z dwóch lub wiecej ostrokrawedziowych profilowanych ksztaltowników wykonanych sposobem wedlug "wynalazku, polaczenie tych ksztaltowników moze byc wykonywane nie tylko metoda zakladkowa, jak to przedstawiono na fig. 16 do 19. Niejednokrotnie jest prosciej wykonac polaczenie dwóch profilowanych ksztaltowników na drodze spawania. Przy tym dociska6 89 783 sie kazdorazowo dwa profilowane ksztaltowniki czolowo na co najmniej jednej krawedzi wzdluznej i laczy sie je wzdluz tej linii spawem, przy czym spaw ten moze byc takze w znany sposób speczany. Spawanie moze byc wykonywane za pomoca pradu stalego, pradu malej i wielkiej czestotliwosci, a takze w atmosferze gazu ochronnego, jesli to jest konieczne. Spawanie odbywa sie w sposób ciagly podczas przesuwania laczonych ksztaltowników w odpowiednim urzadzeniu spawalniczym. Urzadzenia spawalnicze tego typu sa znane i nie wymagaja szczególowszego omówienia. W przypadku speczenia spawu podczas procesu spawania wystajacy ponad powierzchnie zespawanych wzdluznych krawedzi nadmiar materialu musi byc zebrany a powstaly w ten sposób ostrokrawedziowy profilowany element musi byc przekalibrowany.Fig. 20 do 23 przedstawia przyklady wykonania ostrokrawedziowych profilowanych bryl wydrazonych, skladajacych sie z dwóch ksztaltowników wykonanych jednoczesnie metoda rolkowego odksztalcania i polaczo¬ nych dwoma spawami. Wykonanie obydwu ksztaltowników odbywa sie jednoczesnie w podwójnym urzadzeniu z odpowiednimi parami rolek w taki sposób, ze po wyjsciu z ostatniej pary rotek, obydwa profilowane ksztaltowniki w celu zespawania sa obrócone do siebie czolami odpowiednich krawedzi i wchodza razem do urzadzenia spawalniczego gdzie nastepuje jednoczesne zespawanie obydwóch czolowych krawedzi. Przy wydrazonej bryle wedlug fig. 20 laczy sie spawem pierwszy ksztaltownik 47 z drugim 48 w punktach 49 i 50.W przykladzie wykonania wedlug fig. 21 ksztaltownika 51 spawa sie z ksztaltownikiem 52 na szwach wzdluznych 53 i 54. Ksztaltownik o przekroju zamknietym wedlug fig. 23 powstaje przez zespawanie ksztalto¬ wnika 59 z ksztaltownikiem 60 wzdluz szwu 61 i 62.Dalsze przyklady wykonania ostro krawedziowych profilowanych ksztaltowników o przekrojach zamknie¬ tych sa przedstawione na fig. 24 do 26. Ksztaltownik wedlug fig. 24 powstaje przez zespawania ksztaltownika 63 z ksztaltownikiem 64 wzdluz szwu 65 i 66. W ksztaltowniku wedlug fig. 25 powstalym z profilowanych ksztaltowników 67 i 68 polaczenie nastepuje przez zespawanie szwów 69 i 70. Plaski ksztaltownik o przekroju zamknietym wedlug fig. 26 jest zespawany z dwóch ostrokrawedziowych ksztaltowników profilowanych 71 wzdluz szwów 73 i 74.Z opisanych w oparciu o fig. 16 do 26 przykladów wykonania ksztaltowników zamknietych powstalych z polaczenia ostrokrawedziowych profilowanych ksztaltowników otwartych wynika, ze sposób wedlug wynalaz¬ ku umozliwia wykonanie dowolnych ksztaltowników o skomplikowanych profilach wzdluznych w ramach jednego tylko cyklu roboczego i w sposób ciagly. Metoda ta mozna wykonywac nie tylko ksztaltowniki o przekrojach zamknietych lecz takze ksztaltowniki o podwójnych sciankach o wysokiej wytrzymalosci mecha¬ nicznej, nie zawierajace wydrazen, przy czym przez odpowiednie polaczenie przylegajacych do siebie scianek na drodze sklejenia lub spawania mozna jeszcze zwiekszyc wytrzymalosc mechaniczna.Przy wytwarzaniu ostrokrawedziowych profilowanych ksztaltowników sposobem wedlug wynalazku przeksztalca sie najpierw w podwójnym urzadzeniu równoczesnie dwie metalowe tasmy na pojedyncze profilo¬ wane ksztaltowniki nastepnie ustala sie je w potrzebnym wzajemnym polozeniu i laczy w sposób trwaly.Okazalo sie przy tym celowym, aby pary rolek podwójnego urzadzenia sluzace do wytwarzania skomplikowane¬ go ksztaltownika byly napedzane zespolowo, natomiast zeby pary rolek sluzace do odksztalcania drugiej metalowej tasmy, z której powstaje ksztaltownik o mniej wyprofilowanym przekroju posiadaly odrebny naped.Oczywiscie ten odrebny naped dotyczy tylko tych par rolek, dla drugiej tasmy, które sa niezbedne do odksztalcania tasmy do chwili polaczenia obydwóch ksztaltowników. Ten odrebny naped rozwiazano w ten sposób, ze pomiedzy parami rolek a napedem umieszczono elastyczne sprzeglo, co umozliwia samoczynne dopasowanie predkosci przelotowej drugiej tasmy lub drugiego ksztaltownika do predkosci przelotowej pierwszego. Jest to konieczne, poniewaz po polaczeniu obydwóch ksztaltowników, pierwszy ze sztywnym napedem musi okreslac predkosc przelotowa, zas naped drugiego ksztaltownika musi sie samoczynnie dopasowac do tej predkosci przelotowej. Przydatne do tego celu elastyczne sprzegla, na przyklad przekladnie hydrostatyczne lub turbosprzegla VOITH sa ogólnie znane i nie wymagaja blizszego objasnienia.Przedstawiony sposób ostrokrawedziowego rolkowego odksztalcania przy równoczesnym speczaniu i zgeszczaniu odksztalcanych metalowych tasm w miejscach zagiec jest szczególnie przydatny, jak juz wspomnia¬ no wyzej, do wytwarzania skomplikowanych struktur profilowych. Istnieje zwlaszcza mozliwosc nadania szczególnie szerokim tasmom metalowym wiekszej ilosci profilowanych struktur wzdluznych poprzez wykonanie w poszczególnych miejscach odpowiednich zaglebien i wybrzuszen a nastepnie stopniowe odksztalcanie rolkowe przy równoczesnym speczaniu metalowej tasmy. W ten sposób staje sie mozliwe wykonanie przedstawionych w przykladach wykonania wedlug fig. 20 do 26 ostrokrawedziowych profilowanych ksztaltowników zamknie¬ tych z jednej tylko, odpowiednio szerokiej metalowej tasmy przy zastosowaniu polaczenia tylko wzdluz jednego szwu.Wydrazony ksztaltownik o przekroju wedlug fig. 20 mozna wiec wykonac z jednej tylko tasmy o odpo¬ wiedniej szerokosci, przy czym najpierw dobiera sie linie wiodaca, w przyblizeniu w tyn^niejscu, gdzie pózniej89 783 7 ma powstac lewa krawedz strony górnej i we wszystkich miejscach, w których maja powstac profilowane wzdluzne struktury wykonuje sie na tasmie odpowiednio glebokie zaglebienia i wybrzuszenia. Dlugosc linii obwodowej tych zaglebien i wybrzuszen musi byc od 2 do 5% wieksza od dlugosci sredniej linii obwodowej wykonywanych struktur profilowych w odpowiednich miejscach. Kolejno nastepuje stopniowe odksztalcanie rolkowe tasmy, przy czym przynajmniej jedna zewnetrzna krawedz tasmy wykonuje ruch wahliwy wokól linii wiodacej, a poszczególne zagiecia i profilowania odbywaja sie przy speczaniu tasmy. W koncu krawedzie czolowe lewej i prawej krawedzi wzdluznej metalowej tasmy staja naprzeciwko siebie w punkcie 49 wedlug fig. 20 i zostaja ze soba polaczone, na przyklad przez zespawanie. W ten sposób powstaje wiec z metalowej tasmy ostrokrawedziowy profilowany calkowicie zamkniety ksztaltownik.Przy wytwarzaniu ksztaltowników zamknietych z jednej tylko tasmy odpowiednio do przykladów wykonania wedlug fig. 20 do 26 jest celowym umieszczenie jedynego szwu laczacego w takim miejscu, aby przy zastosowaniu takiego ksztaltownika szew nie byl widoczny. PL