Przedmiotem wynalazku jest wielostanowiskowy aparat przeznaczony do badania wytrzymalosci czasowej rur z tworzyw sztucznych na cisnienie wewnetrzne w temperaturze powyzej 100°C w czasie ponad 1000 godzin.Znane sa aparaty do badania wytrzymalosci rur na cisnienie np. z patentu polskiego nr 35154, lecz zastosowanie ich do badan wytrzymalosciowych rur pracujacych w temperaturze powyzej 100°C nie spelnia wymagan technicznych.Zgodnie z wymaganiami technicznymi badanie wytrzymalosci rur z tworzyw sztucznych przeprowadza sie na próbkach rur poddawanych dzialaniu okreslonej stalej temperatury i cisnieniu w czasie 1000 godzin lub wiecej.Badanie czasowej wytrzymalosci rur, w temperaturze do 100°C przeprowadza sie na znanych aparatach skladajacych sie z zasadniczych ukladów — ukladu napedowego — hydraulicznego z akumulatorem hydrauli- czno-gazowym oraz termostatowanej lazni wodnej, w której umieszcza sie badane próbki rur. Urzadzenie to nie nadaje sie do badania rur z termoodpornych tworzyw sztucznych, których temperatura pracy jest wyzsza od 100°C.Badanie czasowej wytrzymalosci rur w temperaturze powyzej 100°C przeprowadza sie albo w ogrzanym powietrzu przy uzyciu znanych termostatów cieplnych lub tez w termostatowanych lazniach z cieklym medium grzejnym. Jako ciekle medium grzejne stosuje sie np. gliceryne, glikol etylenowy lub ich mieszaniny lub inne ciecze obojetne o temperaturze wrzenia wyzszej niz temperatura badanej próbki. Próbke badanej rury ogrzewa sie przez bezposredni kontakt z obojetnym medium grzejnym w komorze grzejnej. Stosowanie bezposredniego medium grzejnego, np. gliceryny, glikolu itp. ma te wade, ze powoduje zatarcie lozysk w pompach oraz tworzenie sie warstw izolacyjnych na elementach pomiarowych, co zmniejsza dokladnosc i wyrównanie sie temperatur, podczas pomiaru. Poza tym parowdrnife gliceryny lub glikolu szkodzi zdrowiu obslugi.Wymienione metody badan rur, w temperaturze powyzej 100°C maja równiez te wade, ze konstrukcja stosowanych w tych badaniach urzadzen nie gwarantuje pelnego bezpieczenstwa obslugi podczas pekania próbek z goraca woda lub przegrzana para, jak równiez przy napelnianiu próbek woda przegrzana i ich odpowietrzaniu.Wyzej wymienione trudnosci techniczne likwiduje aparat wedlug wynalazku dzieki zastosowaniu posred-2 89 754 niego sposobu ogrzewania próbek (przez podwójne termostatowanie) powietrzem ogrzanym za pomoca medium grzejnego oraz dzieki wprowadzeniu specjalnego sposobu odprowadzania wody goracej i pary z peknietej próbki o/az napelniania i odpowietrzania próbek w zamknietej przestrzen i bez bezposredniego kontaktu z obsluga.Aparat wedlug wynalazku sklada sie z 2 czesci roboczych: czesc 1 to znany uklad hydrauliczny zlozony z jednego ogólnego lub kilku niezaleznych dla kazdej z prób zestawów akumulatorów hydrauliczno-gazowych fzaworów oraz monometrów. Czesc 2 to termostatowana komora grzejna — wlasciwa zamknieta komora pomiarowa. Komora pomiarowa sklada sie z dwóch czesci: górnej i dolnej polaczonych ze soba tulejami, przy czym w czesci górnej przestrzen miedzy tulejami wypelniona jest medium grzejnym o temperaturze wrzenia wyzszej od temperatury pomiaru. Jako medium grzejne stosuje sie korzystnie olej silikonowy lub gliceryne, glikol etylenowy lub ich mieszaniny. Medium grzejne wprawiane jest w wymuszony ruch obiegowy w znany sposób za pomoca mieszadel i pomp. Kazda z tulei ma na obu koncach zawory, sluzace do zamykania i otwierania tulei zaleznie od potrzeby np. do wprowadzania próbki rury badanej i do jej usuwania po peknieciu. Do kazdej tulei wstawia sie jedna badana próbke rury w swobodnej pozycji pionowej, przy czym badana próbka w czasie pomiaru nie powinna byc poddawana poza cisnieniem wody dodatkowym silom zewnetrznym. Kazdy górny uchwyt badanej próbki rury zaopatrzony jest w 2 kapilary, z których jedna sluzy cq napelniania próbki woda przegrzana, a druga sluzy do jej równoczesnego odpowietrzania. Obie kapilary polaczone sa z jednym wspólnym dla wszystkich próbek lub dla kazdej próbki niezaleznym napedem hydraulicznym. Kazda z tulei polaczona jest w dolnym jej koncu zaworem z druga pusta czescia komory, która ma wylot odprowadzajacy. Ta czesc komory pomiarowej sluzy do bezpiecznego zbierania i odprowadzania na zewnatrz goracej wody i pary wycieklych z tulei po peknieciu próbki badanej.Przedmiot wynalazku przedstawiono na przykladzie wykonania na rysunku, który przedstawia przekrój poprzeczny komory pomiarowej. Komora pomiarowa 1 sklada sie z czesci górnej i dolnej polaczonych ze soba tulejami 10, przy czym w czesci górnej przestrzen miedzy tulejami wypelniona jest cieklym medium grzejnym 2 wprawianym w ruch wymuszony obiegowy za pomoca mieszadel 3 i pomp 4. Kazda z tulei 10 ma na kazdym koncu zawór 8 i 9 sluzacy do zamykania lub otwierania tulei. Do tulei wprowadza sie badana próbke 5, zamocowana w uchwytach poza aparatem (nieuwidocznione na rysunku). Kazda z próbek rur 5 posiada zamocowane w górnym uchwycie próbki rury dwie kapilary 6 i 7. Kapilara 6 sluzy do napelniania próbki rury woda przegrzana, a kapilara 7 do jej odpowietrzania, przy czym obie kapilary polaczone sa ze wspólnym dla wszystkich próbek lub z niezaleznym przeznaczonym dla kazdej próbki oddzielnie ukladem hydraulicznym, nieuwidocznionym na rysunku. Uklad hydrauliczny steruje napelnianiem próbek, ich odpowietrzaniem oraz utrzymaniem wymaganego cis/nenia wody wewnatrz próbki.Kazda z tulei 10 polaczona jest dolnym zaworem 9 z dolna pusta czescia komory pomiarowej sluzaca do odprowadzania na zewnatrz goracej wody i pary po peknieciu próbki.Dzialanie aparatu wedlug wynalazku przebiega nastepujaco. Temperature komory grzejnej 1 doprowadza sie do temperatury badania w sposób znany. Badane próbki rur 5 zamocowuje.sie w uchwytach poza aparatem i umieszcza w poszczególnych tulejach 10 komory grzejnej 1. Po podlaczeniu kapilar 6 i 7 próbek 5 do wspólnego dla wszystkich prób lub jednostkowego dla kazdej próbki ukladu hydraulicznego napelnia sie próbke rury przez kapilare 6 woda przegrzana z nagrzewnicy umieszczonej w komorze grzejnej 1 i równoczesnie próbke rury 5 odpowietrza za pomoca kapilary 7. Po odpowietrzeniu i wyrównaniu sie temperatury wywiera sie za pomoca ukladu hydraulicznego cisnienie, odpowiednie do obliczonego naprezenia rozciagajacego. Wielkosc cisnienia, zaleznie od tego czy operuje sie wspólnym ukladem hydraulicznym czy jednostkowym, moze byc rózna lub jednakowa dla kazdego stanowiska roboczego.W chwili pekniecia próbki 5 nastepuje samoczynne otwarcie zaworu 8 i 9 tulei 10,w której badana próbka pekla i odprowadzenie goracej wody i pary do dolnej czesci komory, a stad na zewnatrz. Tok postepowania jest zgodny z zalozeniami badan (czas badania, cisnienie, temperatura, medium grzejne itp).Aparat wedlug wynalazku gwarantuje pelne bezpieczenstwo oraz sprawna prace obslugi dzieki wyelimino¬ waniu bezposredniego kontaktu obslugi z przegrzana woda i para oraz zautomatyzowaniu procesu napelniania, odpowietrzania i oprózniania próbek. Dodatkowe zainstalowanie dla kazdej próbki jednostkowego ukladu hydraulicznego daje szanse rozszerzenia zakresu badan tych samych lub róznych próbek przy róznych cisnieniach.Dzieki wprowadzeniu w aparacie wedlug wynalazku posredniego sposobu ogrzewania próbek zostala wyeliminowana koniecznosc oczyszczania medium po kazdym badaniu, oraz zapewniono warunki pomiaru zblizone do normalnej eksploatacji. Przeciwdzialanie powstawaniu warstwy izolacyjnej na sciankach próbek rur ulatwia przewodnictwo ciepla i nie zmienia w czasie warunków badania, stad wyzsza dokladnosc badania.Aparat wedlug wynalazku charakteryzuje sie takze latwoscia montazu próbek.89 754 3 PL