Przedmiotem wynalazku jest stabilizator napiecia stalego o prostokatnej pradowo-napieciowej charakterys¬ tyce wyjsciowej, szczególnie uzyteczny w przypadkach, gdy konieczne jest zapewnienie malej zmiennosci napiecia lub pradu zasilajacego.Znane uklady stabilizatorów tego rodzaju realizuja mala zmiennosc napiecia i pradu wyjsciowego w ograniczonej mierze. Uklady stabilizatorów o malej zmiennosci napiecia wyjsciowego wykazuja duza zmien¬ nosc pradu wyjsciowego i odwrotnie. Stabilizatory z mala zmiennoscia pradu wyjsciowego nie stabilizuja zadowalajaco napiecia.Wspólna cecha stabilizatorów o charakterystyce wyjsciowej zblizonej do prostokatnej z mostkowym ukladem porównywania napiec wzorcowego i wyjsciowego, lub napiecia wzorcowego i spadku napiecia propor¬ cjonalnego do pradu obciazenia, jest stosowanie dwóch ukladów porównujacych, dwóch wzmacniaczy uchybu, komparatora napiec wyjsciowych wzmacniaczy uchybu i jednego elementu regulacyjnego tranzystora lub lampy elektronowej. W stabilizatorach takich stosuje sie jedno lub dwa zródla napiecia wzorcowego, oddzielnie dla toru stabilizacji napiecia i toru stabilizacji pradu. Wartosc stabilizowanego napiecia wyjsciowego, czy stabilizowanego pradu wyjsciowego nastawia sie niezaleznie za pomoca rezystorów nastawnych. Rodzaj stabilizowanej wielkosci, to znaczy pradu lub napiecia zalezy od wartosci rezystancji obciazenia dla danych nastaw napiecia i pradu wyjsciowego.Ogólnie mozna stwierdzic, ze przy malych rezystancjach obciazenia wielkoscia stabilizowana jest prad, natomiast przy duzych rezystancjach obciazenia stabilizator przechodzi do stabilizacji napiecia. Blizsza analiza pracy takiego stabilizatora wykazuje, ze stabilizacja pradu nie moze byc zadowalajaca. Stabilizator jest bowiem stale obciazony pradem galezi sprzezenia zwrotnego toru stabilizacji napiecia. Prad ten plynie przez rezystor próbkujacy i sumuje sie z pradem obciazenia. Wskutek tego podczas pracy stabilizatora w rezimie stabilizacji pradu wielkoscia stabilizowana jest suma pradu obciazenia i pradu galezi sprzezenia zwrotnego toru napieciowe¬ go. Prad galezi sprzezenia zwrotnego przy pracy stabilizatora w rezimie stabilizacji napiecia nie ulega zadnym2 87 328 zmianom, lecz w rezimie stabilizacji pradu zmienia sie wraz ze zmiana napiecia wyjsciowego. Wywoluje to przeciwnie skierowane zmiany praciu obciazenia, a wiec pogarsza jakosc stabilizacji.Próby wyeliminowania wplywu pradu galezi sprzezenia zwrotnego na prace stabilizatora nie daly dotad w pelni zadowalajacych rezultatów. Jedna z takich prób jest stosowanie w stabilizatorze mostka rezystancyjnego.Rezystor próbkujacy wlaczony miedzy emiter tranzystora regulacyjnego i koncówke wyjsciowa stabilizatora jest jednym z ramion mostka rezystancyjnego. Zródlo napiecia wzorcowego toru napieciowego przylaczone jest do rezystora mostka, polaczonego z koncówka wyjsciowa stabilizatora. Masa wzmacniacza uchybu toru pradowego polaczona jest z dwoma dalszymi rezystorami mostka, wlaczonymi miedzy emiter tranzystora regulacyjnego i jeden z biegunów zródla napiecia wzorcowego toru napieciowego. Gdy mostek rezystancyjny jest zrównowazo¬ ny, napiecie miedzy koncówka wyjsciowa stabilizatora a masa wzmacniacza uchybu toru stabilizacji pradu, wywolane przez prad galezi sprzezenia zwrotnego toru stabilizacji napiecia jest równe zeru. Eliminuje to wplyw pradu galezi sprzezenia zwrotnego na wzmacniacz uchybu toru pradowego. Wielkoscia stabilizowana jest wiec tu prad obciazenia.Problem dokladnej stabilizacji pradu obciazenia jest jednak w tym ukladzie rozwiazany tylko czesciowo.Spadek napiecia na rezystorze wlaczonym miedzy rezystor próbkujacy a zródlo napiecia wzorcowego toru stabilizacji napiecia dodaje sie do tego napiecia wzorcowego. Powoduje to zmniejszenie rezystancji wyjsciowej stabilizatora w rezimie stabilizacji napiecia. Dobór rezystancji skladowych mostka w sposób zapobiegajacy przybraniu przez rezystancje wyjsciowa stabilizatora duzej wartosci ujemnej, co odpowiadaloby pogorszeniu jakosci napiecia, powoduje, iz tylko czesc spadku napiecia na rezystorze próbkujacym dociera do wejscia wzmacniacza uchybu toru stabilizacji pradu. Pogarsza to stabilnosc pradu wyjsciowego podczas pracy stabilizato¬ ra w rezimie stabilizacji pradu.Celem wynalazku jest opracowanie ukladu stabilizatora, w którym eliminujac szkodliwy wplyw pradu galezi sprzezenia zwrotnego toru stabilizacji napiecia nie spowoduje sie powiekszenia nachylenia charakterystyki pradowo-napieciowej w rezimie stabilizacji pradu, czyli zmniejszenia rezystancji wyjsciowej stabilizatora. Cel ten zostal osiagniety przez wlaczenie w uklad stabilizatora pomocniczego stabilizatora. Wzmacniacz uchybu stabilizatora pomocniczego polaczony jest swoja masa z emiterem tranzystora regulacyjnego tego stabilizatora, swoim wejsciem odwracajacym z zaciskiem wyjsciowym stabilizatora glównego, a wyjsciem z baza tranzystora regulacyjnego stabilizatora pomocniczego. Napiecie zasilajace stabilizator pomocniczy doprowadzane jest do kolektora tranzystora regulacyjnego stabilizatora pomocniczego i emitera tranzystora regulacyjnego stabilizatora glównego. Do emitera tranzystora regulacyjnego stabilizatora pomocniczego dolaczona jest masa wzmacniacza uchybu toru stabilizacji napiecia stabilizatora glównego i jeden z biegunów zródla napiecia wzorcowego toru napieciowego.Stabilizator wedlug wynalazku zapewnia uzyskanie wysokiej jakosci stabilizacji zarówno napiecia, jak i pradu wyjsciowego, co czyni zen urzadzenie bardzo uniwersalne w zastosowaniach do zasilania odbiorników o zmiennej rezystancji czy w ukladach automatycznej regulacji. Uklad stabilizatora pomocniczego, powiekszaja¬ cy rezystancje wyjsciowa stabilizatora w rezimie stabilizacji pradu, nie wplywa przy tym na prace stabilizatora w rezimie stabilizacji napiecia.Przedmiot wynalazku jest blizej pokazany w przykladowym wykonaniu na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowo-ideowy ukladu stabilizatora, zas fig. 2 jego charakterystyke pradowo-napieciowa.Jak pokazano na fig. 1 tranzystor regulacyjny Tp, typu pnp, stabilizatora glównego polaczony jest swym kolektorem z ujemnym biegunem zasilacza glównego Eu, emiterem z dodatnim biegunem zasilacza pomocniczego Eua/ rezystorem próbkujacym Rs i rezystorem nastawczym toru pradowego Rcc a baza z wyjsciem komparatora K. Do obu wejsc komparatora przylaczone sa wyjscia wzmacniaczy uchybu teru stabilizacji napiecia Av i toru stabilizacji pradu Ac. Masa wzmacniacza uchybu Ac toru stabilizacji pradu polaczona jest z ujemnym zaciskiem wyjsciowym b stabilizatora glównego zjedna z koncówek rezystora próbkujacego Rs, z ujemnym biegunem zródla napiecia wzorcowego Erc toru pradowego oraz z wejsciem wzmacniacza uchybu Aa stabilizatora pomocniczego. Wejscie wzmacniacza uchybu Ac polaczone jest z rezystorem nastawczym Rcc toru pradowego i rezystorem Rrc, ustalajacym wartosc pradu sprzezenia zwrotnego toru pradowego. Druga koncówka rezystora Rrc polaczona jest z dodatnim biegunem zródla napiecia wzorcowego Erc. Tranzystor regulacyjny Ta,typu pnp, stabilizatora pomocniczego polaczony jest swoim kolektorem z ujemnym biegunem zasilacza pomocniczego Eua, emiterem z masa wzmacniacza uchybu Aa stabilizatora pomocniczego, z masa wzmacniacza uchybu Av toru stabilizacji napiecia stabilizatora glównego z dodatnim biegunem zródla napiecia wzorcowego Erv toru stabilizacji napiecia i z woltomierzem V, mierzacym napiecie wyjsciowe stabilizatora glównego, a baza z wyjs¬ ciem wzmacniacza uchybu Aa stabilizatora pomocniczego. Ujemny biegun zródla napiecia wzorcowego Erv toru stabilizacji napiecia polaczony jest z rezystorem Rrv, ustalajacym prad galezi sprzezenia zwrotnego toru napieciowego. Druga koncówka rezystora Rrv ustalajacego prad sprzezenia zwrotnego Ifv toru napie ciowego,87 328 3 polaczona jest z rezystorem Rvc sluzacym do nastawiania napiecia wyjsciowego stabilizatora glównego i z wejsciem wzmacniacza uchybu Av toru stabilizacji napiecia. Dodatni biegun zasilacza Eu stanowi dodatni zacisk wyjsciowy stabilizatora, do którego dolaczony jest rezystor nastawczy Rvc napiecia wyjsciowego oraz woltomierz V.W zakresie stabilizacji napiecia wyjsciowego E0, napiecie to jest porównywane z napieciem wzorcowym zródla Erv za pomoca ukladu dwóch rezystorów Rrv i RVc,a róznica tych napiec stanowi napiecie uchybu stabilizacji. Nastawny rezystor Rvc sluzy do nastawiania wartosci napiecia wyjsciowego stabilizatora. Napiecie uchybu stabilizacji wywolanego przez zmiane pradu obciazenia l0 lub napiecia zasilacza sieciowego EUf wzmocnione we wzmacniaczu uchybu Av dociera do komparatora K. Po przejsciu przez komparator wzmocnione napiecie uchybu oddzialuje na tranzystor regulacyjny Tp, pracujacy w ukladzie wspólnego emitera, zmieniajac spadek napiecia kolektor-emiter tego tranzystora. Zmiany napiecia kolektor-emiter maja przeciwny znak w stosunku do zmian napiecia wyjsciowego E0, co jest przyczyna stabilizacji napiecia wyjsciowego E0.W zakresie stabilizacji pradu wyjsciowego l0, porównuje sie spadek napiecia rezystora próbkujacego Rs, wywolany przez ten prad, z napieciem wzorcowym zródla Erc. Rezystory Rrc i Rcc#° rezystancjach proporcjo¬ nalnych do wartosci napiecia zródla Erc i iloczynu pradu l0 przez wartosc rezystancji rezystora Rs sluza do wytworzenia napiecia uchybu stabilizacji. Rezystor Rcc sluzy do nastawiania wartosci stabilizowanego pradu wyjsciowego w zakresie od zera do wartosci maksymalnej. Zmiany pradu wyjsciowego l0 stabilizatora spowodo¬ wane przez zmiane rezystancji rezystora obciazenia Rc lub napiecia zasilacza sieciowego Eu, wytwarzaja napiecie uchybu w punkcie polaczenia rezystorów Rcc i Rrc. Napiecie uchybu, wzmocnione przez wzmacniacz Ac, dociera poprzez komparator K do tranzystora regulacyjnego Tp. Zmiany napiecia kolektor— emiter tego tranzystora przeciwstawiaja sie zmianom pradu wyjsciowego l0 i powoduja jego stabilizacje. Prad galezi sprzezenia zwrotnego toru stabilizacji naoiecia lfv omija rezystor próbkujacy Rs i doplywa do zacisku a stabilizatora pomocniczego o takim samym potencjale, jaki posiada zacisk wyjsciowy b stabilizatora glównego.Jest to rezultatem sterowania stabilizatora pomocniczego spadkiem napiecia na rezystorze próbkujacym Rs, wywolanym przez prad wyjsciowy l0 stabilizatora glównego. Stabilizator pomocniczy powtarza na swym wyjsciu napiecie sterujace bez zmiany znaku. Nie bocznikuje on przy tym w sposób szkodliwy rezystora próbkujacego Rs.Dzieki takiemu rozwiazaniu problemu eliminacji wplywu pradu lfv galezi sprzezenia zwrotnego toru napieciowego na prace stabilizatora w zakresie stabilizacji pradu, udaje sie uzyskac duza dynamiczna rezystancje wyjsciowa, jak pokazano na fig. 2, przy czym mozliwy jest dokladny pomiar napiecia wyjsciowego. u Fig. 2 Prac. Poligraf. UPPRL Naklad 120 + 18 egz.Cena 10 zl PL