Przedmiotem wynalazku jest uklad do pomiaru pionowosci szybów górniczych.Znany jest sposób geodezyjnego pomiaru pionowych wyrobisk górniczych za pomoca drutu stalowego, który zamocowany w górnej czesci szybu i obciazony odpowiednio w czesci dolnej, przyjmuje kierunek pionu.Pomiary te sa klopotliwe ze wzgledu na duzy ciezar obciazników, a ich dokladnosc zalezy od wielu czynników panujacych w wyrobisku pionowym gdzie zawieszono pion. Do czynników tych nalezy miedzy innymi predkosc powietrza w wyrobisku, w wyniku której nastepuje wychylanie drutu od pionu, powodujac powiekszanie bledu pomiaru. Ponadto pomiary geodezyjne za pomoca drutu stalowego wymagaja wylaczenia z ruchu szybu nawet do kilkudziesiecu godzin, a w wielu przypadkach równiez wylaczenia wentylatorów kopalnianych, co w powaznym stopniu wplywa na stan bezpieczenstwa pracy i efektywnosc procesów bezposrednio zwiazanych z eksploatacja.Znany jest równiez sposób pomiaru za pomoca pionownika optycznego. Urzadzenie to ma jednak znacznie mniejsze zastosowanie i moze byc wykorzystywane tylko w przypadku pionowych wyrobisk o glebokosci do okolo 100 metrów.Znany jest równiez optyczny pionownik laserowy, skladajacy sie z rury frsera He-Ne umieszczonej ponad zbiornikiem rteci, z rozdzielacza wiazki promieni umieszczonego pomiedzy tymi elementami, oraz z plaskiego zwierciadla rezonatora i lunety (teleskopu) umieszczonych po przeciwnych stronach rozdzielacza.Wada tego znanego ukladu laserowego pionownika jest to, ze wymaga on budowania specjalnych bardzo stabilnych pomostów nad szybem dla ustawienia aparatury pomiarowej, co jest bardzo trudne, a w pewnych wypadkach wrecz niemozliwe. Ponadto, w ukladzie tym zachodzi koniecznosc uzycia specjalnego rozdzielacza dla wiazki promieni laserowych, co nie tylko komplikuje i podraza aparature ale równiez utrudnia pomiar w skomplikowanych warunkach szybowych.Celem wynalazku jest usuniecie tych wad i niedogodnosci. Cel ten zostal osiagniety za pomoca ukladu do pomiaru pionowosci szybów górniczych.Istota wynalazku polega na tym, ze powyzej zrebu szybu i poza obrysem szybu umieszczony jest laser, a nad szybem zamocowany jest element kierujacy promien laserowy na lustro rteciowe, które umieszczone jest na dnie szybu. Kierujacy promien laserowy element ma rame, w której pomiedzy ramionami w czesci srodkowej jest osadzona obrotowo kierujaca promien tarcza. W dolnej natomiast czesci tej ramy jest zamocowany obrotowo2 86 022 pierscien zaopatrzony w trzy do pietnastu, najkorzystniej w cztery czujniki, które przekazuja elektryczne im¬ pulsy o padajacych i odbitych promieniach laserowych do aparatury rejestrujacej te impulsy, a umieszczonej na nadszybiu w najdogodniejszym miejscu, korzystnie w poblizu zródla promienia laserowego.Podstawowe urzadzenia pomiarowe zostaly zlokalizowane poza obrysem szybu za wyjatkiem elementu kierujacego promien laserowy, co uniezaleznia prace tym urzadzeniem od drgan pomostów roboczych, które sa w tym wypadku zbedne.Urzadzenie wedlug wynalazku jest bardziej funkcjonalne i proste od znanego rozwiazania, prostsze w obsludze i gwarantuje wieksza dokladnosc pomiaru. Poza tym uklad ten moze byc stosowany we wszystkich warunkach górniczych, a nawet w kopalniach gazowych, poniewaz laser z aparatura rejestrujaca usytuowane sa w miejscu wolnym od zagrozenia gazowego.Uklad wedlug wynalazku pozwala na dokladna orientacje kopalni, prawidlowe zamocowanie elementów zbrojenia szybu i pomiar odksztalcen wyrobisk pionowych (szybów) narazonych na te odksztalcenia przez eksploatacje górnicza. Uklad ten cechuje prostota obslugi, pewnosc i niezawodnosc dzialania oraz krótki czas potrzebny do wykonania pomiaru, a nawet umozliwia zmniejszenie stanu osobowego ekipy pomiarowej.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladowym wykonaniu na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia schemat ukladu do pomiaru pionowosci szybów kopalnianych, a fig. 2 — szczegól A zaznaczony na fig. 1.Jak uwidoczniono na rysunku, powyzej poziomu zrebu szybu 1, za pomoca konsoli 2 jest zamocowany kierujacy promien laserowy element 3 i na stojaku 4 laser 5, a na dnie 6 szybu 1 rteciowe lustro 7. Kierujacy promien laserowy element 3 ma rame, w której pomiedzy ramionami 8 w czesci srodkowej jest osadzona obrotowo kierujaca promien tarcza 9, a w czesci dolnej obrotowy pierscien 10 zaopatrzony w trzy do pietnascie, najkorzystniej cztery czujniki 11. Os 12 obrotu tarczy 9 jest sprzegnieta z pionowym kolem 13 dla nadawania kata nachylenia tej tarczy 9 do poziomu. Ponadto tarcza 9 jest polaczona z zaciskowymi srubami 14, 15 korygowanymi za pomoca leniwek 16, 17 dla nachylenia jej w plaszczyznie pionowej i poziomej. Opisany element 3 jest ustawiony w pionie, przez vjstawcze sruby 18 zamocowane w górnej czesci ramy oraz przez pudelkowa libelle 19 i rurkowa rewersyjna libelle 20. Uklad posiada wyjsciowe gniazdo 21 oraz aparature rejestrujaca impulsy elektryczne, umieszczona korzystnie obok zródla 5 promienia laserowego.Uklad wedlug wynalazku dziala w nastepujacy sposób. Dla zbadania pionowosci szybu 1, z lasera 5 rzuca sie promien laserowy na kierujaca tarcze 9 ustawiona pod odpowiednim katem za pomoca zaciskowych srub 14, . Tarcza ta odbija promien laserowy i kieruje go w dól poprzez czujniki 11, przekazujace otrzymany impuls elektryczny poprzez wyjsciowe gniazdo 21 do umieszczonej korzystnie przy laserze 5 rejestrujacej aparatury 22, wskazujacej symetrycznosc promienia w stosunku do czujników 11. Po obróceniu pierscienia 10 o 180° wokól jego poziomej osi w kierunku promienia odbitego od rteciowego lustra 7, czujniki 11 ponownie przekazuja otrzymany impuls do rejestrujacej aparatury 22. Zgodnosc odczytów padajacego i odbitego promienia daje gwa¬ rancje ich pionowosci. PL