Przedmiotem wynalazku jest sposób wytapiania zeliwa miedziowego w piecu elektrycznym, przeznaczone¬ go na odlewy czesci, od których jest wymagana wysoka odpornosc na scieranie i zacieranie sie.Znany jest sposób wytapiania zeliwa miedziowego w zeliwiaku, polegajacy na roztopieniu wsadu nie zawierajacego miedzi, dodaniu miedzi na dno kadzi przed spustem i spuszczeniu zeliwa niestopowego z zeliwiaka do kadzi. Znany jest równiez sposób wytapiania zeliwa miedziowego w piecu elektrycznym, polegajacy na roztopieniu wsadu metalowego, wyrównaniu udzialu skladników niestopowych w kapieli metalowej do ilosci wymaganej w gotowym zeliwie i dodaniu miedzi do pieca przed spustem albo do kadzi przed spustem lub w czasie spustu.Wytapianie zeliwa miedziowego w zeliwiaku jest zwiazane z trudnosciami utrzymania skladu chemicznego w scislych granicach i uzyskania równomiernego rozlozenia miedzi w calej masie metalu, wskutek czego struktura zeliwa i zalezne od niej wlasnosci mechaniczne sa w wielu przypadkach niewystarczajace dla zapewnie¬ nia wlasciwej pracy czesci odlanych z tego zeliwa. Ponadto wytapianie w zeliwiaku jest ograniczone do zeliw zawierajacych niewielki udzial miedzi, gdyz miedz dodana na dno kadzi obniza temperature zeliwa spuszczonego do kadzi. Zeliwo miedziowe wytapiane znanym sposobem w piecu elektrycznym posiada znacznie lepsza strukture i wlasnosci niz zeliwo otrzymane z zeliwiaka, przy powtarzalnym skladzie chemicznym z róznych wytopów, jednakze uzyskanie odpowiedniej struktury i wlasnosci ustalonych w waskich granicach przy zadanym skladzie chemicznym jest utrudnione. Wyniki badan zeliwa pochodzacego z róznych wytopów wykazuja znaczne róznice w strukturze, wytrzymalosci na rozciaganie, twardosci i odpornosci na scieranie przy takim samym lub bardzo zblizonym skladzie chemicznym.Sposób wytapiania zeliwa miedziowego w piecu elektrycznym wedlug wynalazku polega na tym, ze wsad do pieca ustala sie i dodawanie skladników do roztopionego metalu- prowadzi sie tak, aby roztopiony i przegrzany metal wykazywal brak miedzi lub sladowej jej ilosci oraz wymagana w gotowym zeliwie ilosc pozostalych skladników za wyjatkiem krzemu. Ilosc krzemu zawartego w kapieli metalowej winna byc obnizona do takiej wielkosci, przy której metal po zakrzepnieciu posiada strukture zeliwa bialego. Calkowita ilosc miedzi2 85 574 dodaje sie do pieca, zas brakujaca ilosc krzemu dodaje sie, w postaci rozdrobnionego zelazokrzemu, w czasie spustu, korzystnie na struge zeliwa splywajacego z pieca do kadzi. Korzystne jest dodawanie miedzi na 10 do minut przed spustem i nastepne intensywne mieszanie kapieli metalowej w piecu.Zaleta wynalazku jest latwosc uzyskania zeliwa miedziowego o zadanym skladzie chemicznym, drobno¬ ziarnistej strukturze perlitycznej z grafitem drobnoplatkowym, wysokiej wytrzymalosci na rozciaganie, twardos¬ ci utrzymanej w waskich granicach i duzej odpornosci na scieranie. Prowadzenie wytopu w piecu elektrycznym nie nastrecza trudnosci nawet wówczas, gdy skladniki wsadu nie sa najwyzszej jakosci. Zeliwo otrzymane z róznych wytopów posiada takie same lub bardzo zblizone wlasnosci mechaniczne i strukture.Przyklad. Do wytapiania w piecu indukcyjnym zeliwa o srednim skladzie chemicznym: 3% C, 0,8% Mn, 1,5% Si, 1,5% Cu, do 0,4% Cr, do 0,25% P, do 0,12% S, reszta Fe, ustala sie nastepujacy sklad wsadu metalowego: zlom wlewnic z zeliwa szarego — 85 czesci wagowych, zlom stali srednioweglowej — 15 czesci wagowych ~ Do wsadu dodaje sie zelazochrom w ilosci potrzebnej na wprowadzenie do metalu calkowitej ilosci chromu, na przyklad 0,3% Cr oraz srodek naweglajacy, na przyklad elektrode mielona w takiej ilosci, aby udzial wegla w roztopionym metalu wynosil 3% C. Po roztopieniu uzupelnia sie w razie potrzeby ilosc C przez dodanie surówki o niskiej zawartosci krzemu. W przypadku, gdy roztopiony metal posiada zbyt wysoki udzial C, do kapieli metalowej dodaje sie zlom stali niskoweglowej w takiej ilosci, aby uzyskac 3% C. Nastepnie uzupelnia sie ilosc manganu w metalu do 0,8% Mn przez dodanie do kapieli zelazomanganu. Po uzupelnieniu C i Mn pobiera sie próbe klinowa dla oceny przelomu. Przelom klina winien byc bialy na calej powierzchni. Dopuszcza sie jedynie niewielkie wydzielenia struktury zeliwa szarego w najgrubszych miejscach klina.Po przegrzaniu zeliwa dodaje sie do pieca miedzi w ilosci obliczonej dla uzyskania 1,5% Cu. Miedz dodaje sie w postaci zlomu blach, pretów lub drutów. Przeprowadzone badania wykazaly, ze nawet dodawanie miedzi w postaci zlomu przewodów do zasilania elektrod pieca lukowego nie wplywa ujemnie na jakosc zeliwa. Kapiel metalowa podlega samoczynnemu wymieszaniu pradami wirowymi. Po uplywie 5 do 10 minut od chwili dodania miedzi pobiera sie druga próbe klinowa dla oceny przelomu. Zakrzepniete zeliwo winno posiadac strukture zeliwa bialego, podobnie jak przy pierwszej próbie. Po uplywie 10 do 15 minut od chwili dodania miedzi sciaga sie zuzel i zeliwo spuszcza sie do kadzi. Na dno kadzi mozna dodac cyne w ilosci do 0,1% n. W czasie spustu zeliwa dodaje sie zelazokrzem o granulacji 3 do 10 mm w ilosci potrzebnej na uzyskanie 1,5% Si w zeliwie.Zelazokrzem dodaje sie do strugi zeliwa na rynnie spustowej.Otrzymane zeliwo miedziowe posiada strukture zawierajaca powyzej 80% drobno- lub cienkoblaszkowego perlitu z grafitem drobnoplatkowym. Nie stwierdzono wydzielen wolnego cementytu. Wytrzymalosc na rozciaganie wynosi Rm 28 kG/mm2 ^ 275 N/mm2 zas twardosc 210 do 290 kG/mm2 ^ 2060 do 2850 N/mm2. Róznice twardosci w róznych miejscach odlewu nie przekraczaja 30 kG/mm2 « 294 N/mm2.Odlewy czesci silników hydraulicznych, wykonane z tego zeliwa wytrzymuja próbe szczelnosci na cisnienie próbne 250 kG/mm2 ** 2450 N/mm2 w ciagu 5 minut. PL