Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania sit molekularnych typu 5A lub 3A szczególnie przydatnych do stosowania w procesach rozdzialu i oczyszczania zwiazków organicznych.Znane sa sposoby otrzymywania tych typów sit molekularnych przez dzialanie na zeolity typu 4A roztworami: chlorku waipnia (dla sit 5A) i chlorku potasu (dla isit 3A). Otrzymane zeolity sodowo- -wapniowe (typ 5A) lub sodowo-potasowe (typ 3A) miesza sie z lepiszczem, które stanowia najczesciej glinki typu kaolinitów lub bentonitów a nastepnie formuje w granulki o dowolnym ksztalcie, suszy i wypala. Tak otrzymane sita molekularne maja dobre wlasnosci sorpcyjne i mechaniczne, ale uzy¬ te do rozdzialu lub oczyszczania (nip. suszenia) we¬ glowodorów katalizuja reakcje polimeryzacji, od- wodorniemia krakowania i dealkilacji co doprowa¬ dza do zakoksowenia adsorbenta i utraty przez niego pierwotnych wlasnosci isorpcyjnych. Wyste¬ powanie takiego dzialania katalitycznego przypisu¬ je sie obecnosci w sitach kwasowych centrów ak¬ tywnych. Duza aktywnosc katalityczna moga miec takze wystepujace w lepiszczu i w zeolicie zanie¬ czyszczenia metaliczne, glównie zelazo, a takze za¬ nieczyszczenia tego typu wprowadzane w trakcie obróbki. Sita molekularne pokryte koksem traca swoja aktywnosc i wymagaja reaktywacji przez wypalenie w temperaturze 360—600°C w obecnosci tlenu. Zabieg ten nie wplywa korzystnie na zywot¬ nosc zloza sit. komplikuje technologie oczyszczania lub rozdzialu, zmniejsza przerobowosc aparatury i podnosi koszty procesu.Znane sa metody zmniejszania katalitycznych wlasciwosci sit molekularnych opisane w paten¬ tach 53708 i 68241 lecz okazalo sie, ze mozna uzy¬ skac wstepnie zdecydowane zmniejszenie katali¬ tycznych oddzialywan sit molekularnych w pro¬ stszy sposób.Sposobem wedlug wynalazku poddaje sie wymia¬ nie jonowej wyselekcjonowany zeolit sodowy typu 4A praktycznie nie zawierajacy zanieczyszczen kry¬ stalicznych i wiekszych ilosci fazy bezpostaciowej* Zeolit ten w sposób umiarkowany przemywa sie po lugu pokrystalicznym. Na zeolit ten dziala sie w celu otrzymania zeolitu typu 5A roztworem soli metalu ziem alkalicznych lub ich mieszaniny o ste¬ zeniu 0,2—20% wagowych, korzystnie chlorku lub azotanu. Roztwór ten przed uzyciem go do konwer¬ sji zeolitu poddaje sie specjalnej obróbce przez wprowadzenie niewielkich ilosci utleniacza na przy¬ klad Hg02 i nastepnie dodanie drobno sproszkowa¬ nych tlenków i (lub) wodorotlenków Mg i (lub) Ca.Po dobrym wymieszaniu uwalnia sie roztwór od niewielkich ilosci osadu zawierajacego glównie wo¬ dorotlenki zelaza. W ten sposób uzyskuje sie alka¬ liczny roztwór soli metalu z grupy ziem alkalicz¬ nych o pH = 8—12 co zapobiega hydrolizie zeolitu w czasie prowadzenia wymiany jonowej. Z tego roztworu usunieto w powyzszy sposób znaczne ilosci zanieczyszczen jonami metali ciezkich, przede 85 38985 389 3 wszystkim zelaza. Operacje konwersji prowadzi sie w temperaturze 10—95°C biorac takie ilosci reagen¬ tów aby w gotowym zeolicie stosunek molowy [Me 2+ O] fMe2+0] + [Me+2 O] wynosil 0,58 — 0,75.Roztwory dla otrzymania zeolitu typu 3A przy¬ gotowuje sie w sposób nastepujacy: Sporzadza sie roztwór soli potasowej, korzystnie chlorku lub azotanu, o stezeniu 0,2—20% wagowych i do roztworu tego dodaje nieznaczna ilosc utle¬ niacza ma przyklad H2O2 oraz drobno sproszkowa¬ ne tlenki magnezu lub wapnia i lub wodorotlenki metali alkalicznych i ziem alkalicznych. Po do- tieszasAu uwalnia sie roztwór od nie- Artóftafcii ilosci osstdu i bezposrednio uzywa do kon¬ wersji. Operacje Konwersji prowadzi sie w tempe¬ raturze JL0—;90°C ^biorac takie stosunki reagentów 'fa. W- jgotowym .zeolicie stosunek molowy l"~~ ' fK2Q] [K2O] + [NazO] wynosil 0,5 — 0,70 Otrzymane w wyzej podany sposób proszki zeo- litowe typu 3A i 5A granuluje sie przy uzyciu le¬ piszcza przy czym lepiszcze to winno zawierac je¬ dynie male ilosci metali VIII grupy, -Cr, V, Mn, Cu, Zn, Mo.Otrzymane w powyzszy sposób sita molekularne typów 3A i 5A w minimalny sposób katalizuja przemiany weglowodorów i moga byc zastosowane w procesach oczyszczania i rozdzialu substancji or¬ ganicznych, szczególnie korzystnie w procesach prowadzonych w temperaturach wyzszych od tem¬ peratury otoczenia.Sposób wedlug wynalazku mozna stosowac nie¬ zaleznie, lub lacznie z innymi metodami dezakty¬ wacji centrów katalitycznie aktywnych w sitach molekularnych.Przykl a d I. W 1 m8 wody rozpuszcza sie 44 g technicznego chlorku wapnia dodaje 1 dcm3 °/o H2O2, a nastepnie do tego roztworu wprowa¬ dza 1,5 kg sproszkowanego tlenku wapnia. Miesza sie powstala zawiesine 2 godziny, a nastepnie uwal¬ nia roztwór od niewielkiej ilosci osadu. Do tak przygotowanego roztworu CaCl2 wsypuje sie 100 kg zeolitu 4A, który zawiera 20% wody. Przy ciaglym mieszaniu zawiesine ogrzewa sie do temperatury 90°C i utrzymuje w niej, nadal mieszajac przez 2,5'godziny. Po uplywie tego czasu odsacza sie osad otrzymanego zeolitu 5A od lugu macierzystego, przemywa woda odmineralizowana, suszy i formu¬ je z 20% lepiszcza zawierajacego mniej niz 2°/o me¬ tali ciezkich.Uformowane granulki suszy sie, a nastepnie kal¬ lo 45 50 55 cynuje w temperaturze 550—650° C w ciagu 8 go¬ dzin. Otrzymany adsorbent posiada dobre wlasnos¬ ci sorpcyjne i mechaniczne i w minimalnym tylko stopniu katalizuje rozklad weglowodorów.Przyklad II. W 2 m3 wody rozpuszcza sie 84 kg chlorku potasu dodaje sie do tego roztworu 2 dcm3 30% wody Utlenionej a nastepnie przez do¬ datek stalego KOH doprowadza pH roztworu do —11. Po uwolnieniu roztworu od niewielkich ilosci osadu wprowadza sie do niego 100 kg zeolitu 4A, który zawiera 20% wody.Przy ciaglym mieszaniu zawiesine ogrzewa sie do temperatury 60°C i utrzymuje sie przez 3,5 go¬ dziny.Po uplywie tego czasu osad Odsacza sie od lugu macierzystego i przemywa woda odmineralizowana.Dalej postepuje sie jak w przykladzie I.Otrzymany zeolit sodowo-potasowy 3A wykazuje minimalne oddzialywanie katalityczne i szczegól¬ nie dobrizfe nadaje sie do Osuszania gazów zawie¬ rajacych weglowodory nienasycone. PL