Uprawniony z patentu: Imperial Chemical Industries Limited, Londyn (Wielka Brytania) Sposób stabilizacji cieplnej, orientowanej folii rurowej z termoplastycznego tworzywa i urzadzenie do stosowania tego sposobu Wynalazek dotyczy sposobu stabilizacji cieplnej orientowanej folii rurowej z termoplastycznego tworzywa i urzadzenia do stosowania tego sposobu w procesie, w którym rozdmuchiwana folie ruro¬ wa przeprowadza sie przez strefe obróbki termicz¬ nej, ochladza i nastepnie usuwa ze strefy chlodze¬ nia.W typowych procesach folie rurowa orientowana dwuosiowo wytwarza sie przez wytloczenie z dy¬ szy pierscieniowej, rury termoplastycznej o odpo¬ wiedniej grubosci scianki, ochlodzenie wytloczonej rury, ponowne ogrzanie rury do temperatury po¬ nizej temperatury topnienia i nastepnie oriento¬ wanie ogrzanej rury przez rozciaganie w kierunku poprzecznym i wzdluznym, w celu uformowania ^folii o odpowiedniej grubosci. Rozciaganie w kie¬ runku poprzecznym prowadzi sie za pomoca cisnie¬ nia gazu wewnatrz rury, a w kierunku wzdluznym przez odciaganie rury ze wzrastajaca predkoscia w kierunku wytlaczania.Chociaz rozciaganie rury z termoplastycznego, krystalicznego lub zdolnego do krystalizacji, poli¬ merycznego tworzywa organicznego, wywoluje orientacje czasteczek uzyskanej folii i w konse¬ kwencji polepszenie jej wlasciwosci fizycznych, to jednak folia ta pod wplywem podwyzszonej tem¬ peratury ulega nadmiernemu kurczeniu sie. Po¬ nadto podczas orientacji czesto powstaja zwisy, co powoduje zmiany w wymiarze grubosci wzdluz folii. 10 15 25 90 W celu polepszenia równomiernosci wymiaru grubosci orientowanej folii w podwyzszonej tem¬ peraturze, orientowana folie poddaje sie procesowi stabilizacji na goraco, podczas którego usiluje sie nie dopuscic aby folia ulegla kurczeniu podczas przejscia do temperatury stabilizacji, w której za¬ chodzi krystalizacja polimeru.Stabilizacje cieplna orientowanej plaskiej folii zazwyczaj prowadzi sie w suszarce — naprezarce, w której folie podczas ogrzewania utrzymuje sie w naprezeniu za pomoca odpowiednio rozmieszczonych uchwytów przy przeciwleglych krawedziach folii.Dzialanie ucisku uchwytów, uszkadza krance folii, wskutek czego czesc folii w obrebie Jej kranców musi byc usunieta w oddzielnym etapie procesu, korzystnie przez przycinanie lub rozcinanie. Tak wiec sposób ten nie nadaje sie do stabilizacji ciepl¬ nej, folii rurowej.W celu cieplnej stabilizacji folii rurowej, bez poddawania jej dzialaniu ucisku uchwytów w su¬ szarce — naprezarce, proponowano ogrzewanie folii rurowej w ustalonej temperaturze stabilizacji po jej nadmuchaniu. Jednakze, podczas procesu stabi¬ lizacji na goraco, szczególnie w przypadku folii z politereftalanu etylenu, niezbedne jest poddac fo¬ lie rurowa ogrzewaniu w temperaturze wyzszej od temperatury, w której folie poddaje sie orientacji i dlatego nalezy utrzymywac mala róznice cisnie¬ nia pomiedzy scianka folii rurowej a strefa orien¬ tacji na goraco, w celu zapobiezenia dalszemu roz- 80 8248 80 824 4 ciaganiu folii. Proponowano aby stabilizacje ciepl¬ na w procesie ciaglym po uprzedniej orientacji prowadzic przez rozdmuchiwanie odcinka folii ru¬ rowej do pogranicza plastycznego punktu defor¬ macji folii, przy uzyciu srodków zawezajacych i ograniczajacych równomiernie promieniowanie cie¬ pla wokól obwodu folii na tym odcinku. W tym celu rura przesuwa sie w strefie ogrzewania kolej¬ no przez dwa srodki zwezajace, przy czym utrzy¬ mywane jest stale cisnienie wewnatrz rury przez regulacje dlugosci odcinka rozdmuchiwanej rury, kompensujacego zmiany cisnienia powstajace wsku¬ tek róznicy temperatury.Proponowano równiez przeciwdzialac zmianom srednicy rozdmuchiwanej folii rurowej przez prze¬ puszczanie folii przez plaszcz cylindryczny umiesz¬ czony wspólosiowo z folia, w którym doprowadzany po3 cisnieniem gaz znajduje sie w bezposrednim kontakcie z zewnetrzna scianka folii rurowej, przy czym uchodzenie z plaszcza sprezonego gazu regu¬ luje sie za pomoca Map zaworowych z gumy lub innymi zaworami pierscieniowymi.Ze wzgledu na zmienne warunki powyzszego pro¬ cesu nie mozna uzyskac folii rurowej o stalej sred¬ nicy na calej dlugosci folii. W praktyce orientowa¬ na folia Turowa po stabilizacji cieplnej wykazuje w stosunku do jej osi wzdluznej profil sinusoidal¬ ny co powoduje zmiany srednicy folii i wskutek tego róznice jej grubosci. Tak wiec zaden z wymie¬ nionych sposobów stabilizacji cieplnej nie umozli¬ wia uzyskania folii o zasadniczo stalej grubosci scianki.Stwierdzono, ze sposób wedlug wynalazku usuwa te niedogodnosci.Przedmiotem wynalazku jest sposób stabilizacji • cieplnej, orientowanej folii rurowej z termopla¬ stycznego tworzywa, przez przepuszczenie rozdmu¬ chiwanej folii rurowej przez strefe obróbki ciepl¬ nej, ochlodzenie i usuniecie ochlodzonej rury z tej strefy, polegajacy na tym, ze rure przepuszcza sie kolejno przez co najmniej dwie strefy obróbki cieplnej ogrzewajac rure do zadanej temperatury stabilizacji co najmniej w pierwszej z wymienio¬ nych stref i ochladza sie rure poddana obróbce cieplnej co najmniej w ostatniej z wymienionych stref, przy czym w kazdej z wymienionych stref doprowadza sie do zewnetrznej powierzchni rury poduszke z gazu pod cisnieniem i pomiedzy sa¬ siednimi strefami zmniejsza sie cisnienie poduszki gazowej w celu zlagodzenia zmian srednicy roz¬ dmuchiwanej folii rurowej.Wynalazek obejmuje swym zakresem równiez urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wyna¬ lazku zawierajace cylindryczna tuleje, przez która przepuszcza sie folie rurowa, charakteryzujace sie tym, ze zawiera tuleje co najmniej z dwiema ko¬ lejnymi strefami perforowanymi, srodki dostarcza¬ jace gaz przez otwory perforacji dla wytworzenia w kazdej strefie pomiedzy folia rurowa i tuleja poduszki z gazu pod cisnieniem, srodki pomiedzy parami stref perforowanych zmniejszajace cisnie¬ nie poduszki gazowej i tak zwymiarowane aby umozliwialy uchodzenie nadmiaru gazu jak dlugo wymaga tego zabezpieczenie rozdmuchiwanej folii rurowej, srodki do ogrzewania folii rurowej do zadanej temperatury stabilizacji co najmniej w pierwszej strefie perforowanej i srodki chlodzace folie rurowa co najmniej w ostatniej strefie per¬ forowanej. 5 Sposób wedlug wynalazku jest szczególnie uzy¬ teczny jako czesc procesu ciaglego wytwarzania orientowanej folii rurowej z termoplastycznego tworzywa, poddawanej obróbce cieplnej, w którym rure wprowadza sie bezposrednio ze strefy orien¬ tacji do strefy obróbki cieplnej i w którym cisnie¬ nie wewnatrz rury podczas obróbki cieplnej utrzy¬ muje sie takie same jak w folii rurowej w strefie orientacji.Obróbke cieplna orientowanej folii rurowej pro¬ wadzi sie w strefie stabilizacji cieplnej, w której cisnieniem gazu doprowadzanego do zewnetrznej strony folii rurowej nie dopuszcza sie do nadmier¬ nego rozdmuchiwania rury. Rure z folii mozna ogrzewac do zadanej temperatury obróbki cieplnej róznymi sposobami, korzystnie przez ogrzewanie promiennikami podczerwieni lub korzystniej przez ogrzewanie doprowadzonym powietrzem, uzytym do zrównowazenia cisnienia powietrza znajdujacego sie wewnatrz rozdmuchiwanej rury, ogrzanym do zadanej temperatury obróbki.W sposobie wedlug wynalazku rure z folii prze¬ suwa sie przez tuleje cylindryczna, a gaz pod za¬ danym cisnieniem doprowadza sie pomiedzy scian¬ ke rury a wnetrze tulei, dogodnie otworami perfo¬ rowanej scianki tulei, po ogrzaniu do wymaganej temperatury za pomoca grzejników umieszczonych w komorach poza scianka tego plaszcza.W sposobie wedlug wynalazku stalosc srednicy rozdmuchiwanej rury nie ulega zmianom poniewaz cisnienie wewnatrz rury jest równowazone cisnie¬ niem gazu doprowadzanego do zewnetrznej scianki rury z folii.Zakres stabilizacji folii reguluje sie czasem trwa¬ nia obróbki cieplnej w ten sposób, ze im szybciej rura z folii jest przesuwana przez plaszcz z po¬ duszka gazowa, tym dluzsza jest strefa stabilizacji cieplnej, w celu uzyskania takiego samego stopnia stabilizacji. Stwierdzono jednak, ze zbyt dlugi plaszcz otaczajacy rure z folii w strefie stabilizacji cieplnej powoduje zatrzymywanie sie rury wew¬ natrz plaszcza, wskutek oporów wynikajacych z nierównosci srednicy rury wprowadzanej do strefy obróbki cieplnej co z kolei wywoluje zmiane gru¬ bosci sprezonego gazu stanowiacego poduszke ga¬ zowa pomiedzy rura i plaszczem, a tym samym zmiany cisnienia gazu zawartego w tej przestrzeni.Zgodnie z wynalazkiem stwierdzono, ze mozna te niedogodnosc usunac przez odpowietrzanie pla¬ szcza strefy stabilizacji cieplnej w róznych miej¬ scach wzdluz jego dlugosci w taki sposób, aby otwory odpowietrzajace nie powodowaly zmian na powierzchni folii. Stwierdzono równiez, ze korzy¬ stnie jest aby rura z politereftalanu etylenu byla przesuwana w plaszczu sterfy stabilizacji cieplnej z predkoscia powyzej 9 m/min.Temperatury stosowane do stabilizacji cieplnej orientowanej folii zaleza od rodzaju tworzywa termoplastycznego. Jednakze w celu uzyskania niekurczliwej folii z polipropylenu, nalezy proces stabilizacji prowadzic w temperaturze 100—148°C, 15 20 25 30 35 40 45 50 55 605 80 814 6 a dla folii z politeraftalanu etylenu wlasciwa tem¬ peratura jest 150—240°C. Jakkolwiek opisano wa¬ runki obróbki cieplnej dla folii z polipropylenu i z politereftalanu etylenu, sposób wedlug wyna¬ lazku dotyczy równiez obróbki orientowanych folii z jakiegokolwiek krystalicznego lub zdolnego do krystalizacji termoplastycznego tworzywa polime- rycznego, np. polimerów i kopolimerów a-olefin, takich jak polietylen o duzej gestosci, polipropylen, kopolimery etylenu i propylenu, poli-4-metylo- penten-1, poliestry, np. politereftalan etylenu, poli/ /etano-1,2-dwufenoksy-dwu-p,p'-karboksylan/etyle- nu i rózne poliamidy.Folie po przejsciu przez strefe obróbki cieplnej splaszcza sie, tworzac wewnatrz splaszczonej rury zamkniecie gazoszczelne, co umozliwia nawiniecie jej na szpule. Jest jednak rzecza wazna, aby spla¬ szczona folia rurowa nie kleila sie i nie ulegala deformacji po obróbce cieplnej. W tym celu na¬ lezy utrzymac wyzsze cisnienie zewnetrzne wokól folii rurowej, az do jej ochlodzenia do temperatury, w której cisnienie wewnetrzne w splaszczonej ru¬ rze nie bedzie mialo praktycznie znaczenia. Ko¬ rzystnie jest, aby folie ochlodzic po jej przejsciu przez strefe stabilizacji cieplnej przez przedluze¬ nie plaszcza tworzacego w sposobie wedlug wy¬ nalazku strefe obróbki cieplnej i doprowadzanie do przedluzonej czesci plaszcza gazu chlodzacego pod wymaganym cisnieniem. Mozna równiez zastoso¬ wac znany sposób chlodzenia, polegajacy na prze¬ puszczaniu stabilizowanej rury przez ciekla kapiel chlodzaca, lecz takie rozwiazanie wymaga dalszego etapu suszenia rury przed jej splaszczeniem i na¬ wijaniem.Przy wytwarzaniu folii orientowanych konieczne jest na ogól ochlodzenie wytlaczanej rury i na¬ stepnie powtórne ogrzanie jej do temperatury wy¬ maganej dla orientacji czasteczek folii. Ochlodzenie mozna prowadzic przez przepuszczenie wytloczonej rury przez zewnetrzna kapiel wodna, albo przez powierzchnie chlodzonego rdzenia lub przy za¬ stosowaniu obu tych srodków. Jezelr rure chlodzi sie zewnetrzna kapiela wodna to w celu zabezpie¬ czenia jej przed deformacja, mozna zastosowac plaszcz wokól wytlaczanej Tury, do którego wpro¬ wadza sie powietrze pod cisnieniem. Powietrze to utrzymywane jest pomiedzy wewnetrzna scianka plaszcza a zewnetrzna scianka rury. Jezeli nato¬ miast rure chlodzi sie przez prowadzenie jej po powierzchni wewnetrznego rdzenia wówczas po¬ wietrze, które powoduje rozdmuchiwanie folii, mo¬ ze byc doprowadzane przez rure z ustnika poprzez rdzen. W tym przypadku rozdmuchiwana folia bedzie stanowic zamkniecie gazoszczelne wokól rdzenia.Zaleca sie aby urzadzenie odprowadzajace rure od ustnika wytlaczarki nie splaszczalo go na ca¬ lej szerokosci, poniewaz powoduje to pofaldowa¬ nie rury i defekty otrzymanej folii. W tym celu jaiko urzadzenie odciagajace stosuje sie pare wal¬ ków sciskajacych o szerokosci mniejszej niz sze¬ rokosc splaszczonego weza tak, ze tylko srodkowa czesc splaszczonej rury schodzi sie ze soba. Inne rozwiazanie urzadzenia sklada sie z dwóch prze¬ nosników tasmowych chwytajacych zewnetrzna po¬ wierzchnie weza. Jezeli urzadzenie odciagajace nie splaszcza weza na calej Jego szerokosci, powietrze rozdmuchujace mozna wygodnie wprowadzic prze¬ wodem przechodzacym przez ustnik wytlaczarki. 5 Chociaz urzadzenie odciagajace skladajace sie z pary walków sciskajacych waz na calej jego sze¬ rokosci nie jest korzystne, mozna przy takim roz¬ wiazaniu zastosowac doprowadzenie gazu do weza pod cisnieniem za pomoca cienkiej rurki przecho¬ dzacej z ustnika wytlaczarki poprzez walki doci¬ skajace.Waz po przejsciu przez urzadzenie odciagajace jest ogrzewany do temperatury orientacji czastek tworzywa goracym gazem np. powietrzem ogrza¬ nym promiennikami podczerwieni, a nastepnie roz¬ ciagany w kierunku poprzecznym do kierunku jego wytlaczania, za pomoca wysokiego cisnienia wew¬ netrznego i jednoczesnie jest rozciagany w kie¬ runku wzdluznym wskutek róznicy predkosci mie¬ dzy urzadzeniem odciagajacym i podajacym. Sto¬ pien rozciagania zalezy od rodzaju uzytego tworzy¬ wa.W sposobie wedlug wynalazku, urzadzenie od¬ ciagajace rozdmuchiwana rure chwyta ja, lecz jej nie splaszcza na calej szerokosci i w ten sposób umozliwia doprowadzenie wysokiego cisnienia do rozdmuchania rury w strefie obróbki cieplnej.Urzadzenie wyciagajace sklada sie z pary walków sciskajacych o szerokosci wezszej niz szerokosc rozciagajacej rury po jej splaszczeniu lub moze sie skladac z pary przenosników tasmowych chwy¬ tajacych z zewnatrz rure, lecz nie splaszczajacych jej calkowicie.Rozciagnieta rura przechodzi do strefy stabili¬ zacji cieplnej, która stanowi plaszcz otaczajacy rure, a powietrze pod odpowiednim cisnieniem wprowadzane jest pomiedzy plaszcz i rure celem zrównowazenia wysokiego cisnienia wewnetrznego, wskutek czego rura ogrzana do temperatury obrób¬ ki cieplnej nie ulega dalszemu rozciaganiu. W ten sposób mozna temperature rury podniesc do tem¬ peratury obróbki cieplnej, np. przez ogrzewanie promiennikami albo doprowadzajac gorace powie¬ trze pomiedzy zewnetrzna scianke rury i wewne¬ trzna scianke plaszcza o temperaturze stabilizacji.W korzystnym sposobie wedlug wynalazku do sta¬ bilizacji cieplnej zastosowano urzadzenie zawiera¬ jace plaszcz stanowiacy cylindryczna tuleje per¬ forowana, do której wprowadza sie otworami per¬ foracji powietrze ogrzane do wymaganej tempera¬ tury do przestrzeni miedzy rekawem a plaszczem.Cisnienie powietrza miedzy'plaszczem a rura utrzy¬ muje sie dokladnie w równowadze z cisnieniem wewnatrz rury i w ten sposób jakiekolwiek zmia¬ ny srednicy rury wprowadzanej do strefy obrób¬ ki cieplnej sa wyrównane w wyniku zrównowaze¬ nia cisnienia po obu stronach scianki rury.Jak uprzednio stwierdzono, im szybciej przesu¬ wa sie rura, tym dluzsza musi byc strefa obróbki cieplnej dla osiagniecia tego samego stopnia sta¬ bilizacji. Jednakze w celu zabezpieczenia rury przed zatrzymaniem sie w plaszczu perforowanym plaszcz jest odpowietrzany do atmosfery w róznych punktach jego dlugosci, nie dopuszczajac do pow¬ stania pomiedzy rura a plaszczem miejscowych 15 20 u 30 35 40 45 50 55 607 80 824 8 róznic cisnienia. Srednica otworów, przez które powietrze uchodzi jest ograniczona koniecznoscia zabezpieczenia rury przed mozliwoscia znieksztal¬ cenia jej scianki wskutek róznicy cisnien w miej¬ scu otworu i zalezy od cisnienia wewnatrz rury, calkowitej dlugosci strefy obróbki cieplnej, pred¬ kosci przesuwania i temperatury folii.Przy wytwarzaniu folii z politeraftalanu etyle¬ nu o stalej grubosci, po stabilizacji cieplnej sto¬ suje sie w strefie obróbki cieplnej temperature wyzsza od temperatury orientacji dwuosiowej, wskutek czego rura ma tendencje do dalszego roz¬ ciagania pod wplywem cisnienia wewnatrz rury.Aby nie dopuscic do zmiany wymiarów folii usta¬ lonych w procesie orientacji nalezy po stabilizacji cieplnej ochlodzic rure ponizej temperatury, w któ¬ rej moze ona ulec deformacji W sposobie wedlug wynalazku problem ten roz¬ wiazano przez podzielenie plaszcza otaczajacego rure w strefie obróbki cieplnej co najmniej na dwa odcinki wzdluz plaszcza, w ten sposób, ze w pierwszym odcinku plaszcza wprowadza sie po¬ miedzy plaszcz i orientowana rure gorace powie¬ trze pod cisnieniem, natomiast w drugim odcinku plaszcza wprowadza sie zimne powietrze, które ochladza rure do ustalonej temperatury, nie do¬ puszczajac do rozszerzania sie rury po wyjsciu na strefy obróbki cieplnej.W koncowej fazie obróbki cieplnej rura zostaje splaszczona za pomoca urzadzenia tworzacego ga¬ zoszczelne zamkniecie w poprzek rekawa. Urzadze¬ nie takie sklada sie z pary walków sciskajacych, które obejmuja cala szerokosc splaszczonej rury.Jezeli wymagane jest wytwarzanie folii rurowej 0 zwiekszonej wytrzymalosci mechanicznej wzdluz jej osi, mozna przyspieszyc naped walków dociska¬ jacych w stosunku do ruchu odprowadzanej rury w koncowej fazie strefy orientacji, w taki sposób, ze rura przechodzac przez strefe obróbki cieplnej ulega dalszemu rozciaganiu.Przedmiot wynalazku ilustruja przyklady wyko¬ nania objasnione na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat urzadzenia do wytwarzania folii rurowej wraz ze stabilizacja cieplna wedlug wynalazku, a fig. 2 przedstawia schemat strefy stabilizacji cieplnej przesuwajacej sie folii rurowej z duza predkoscia.Na fig. 1 termoplastyczne tworzywo wytloczone w ksztalcie rury 1 z dyszy pierscieniowej 2 jest natychmiast ochlodzone od wewnatrz przesuwajac sie przez rdzen 3 oraz po stronie zewnetrznej ka¬ piela wodna 4, do której woda chlodzaca doprowa¬ dzana jest przewodem 5 i odprowadzana na zew¬ natrz pod próznia przewodem 6. Rura 1 jest od¬ ciagana od dyszy wytlaczarki para walków 7 obra¬ cajacych sie w kierunkach przeciwnych, o szero¬ kosci mniejszej od szerokosci splaszczonej rury przy czym walki odciagajace wytlaczana rure ob¬ racaja sie z predkoscia powodujaca stale przyle¬ ganie wewnetrznej scianki rury do rdzenia 3, two¬ rzac w ten sposób gazoszczelna przepone na rdze¬ niu, nie dopuszczajaca rozdmuchujacego gazu do¬ prowadzanego przewodem 9 do uchodzenia przy rdzeniu na zewnatrz przez rozsuniecie scianek rury 1 od strony zewnetrznej rdzenia 3.Rura 1 odprowadzana para walków 7 jest ogrze¬ wana koliscie promiennikami na podczerwien 8 i rozciagana w kierunku prostopadlym do osi wzdluznej cisnieniem gazu doprowadzanego prze- 5 wodem 9, który przeplywa swobodnie przez spla¬ szczona rure 1 pomiedzy para walków 7, przy czym rozdeta rura 1 jest jednoczesnie rozciagana w kie¬ runku osi wzdluznej za pomoca pary walków 10 obracajacych sie z wieksza predkoscia niz walki 7. 10 Walki 10 nie splaszczaja rury 1 na calej jej sze¬ rokosci, powodujac droznosc gazu doprowadzanego do rury przewodem 9 i przejscie gazu do strefy stabilizacji cieplnej. Rura 1 jest wprowadzana do strefy stabilizacji, stanowiacej plaszcz 11, w po- 15 staci cylindrycznej tulei, wewnatrz której przesu¬ wa sie rozdmuchiwana rure 1. Plaszcz 11 stanowi perforowana tuleje podzielona na dwie czesci. W pierwszej czesci rozdmuchiwana rura 1 jest ogrze¬ wana goracym gazem, a w drugiej wylotowej cze- 20 sci chlodzona jest zimnym gazem. Pierwsza czesc plaszcza 11 zawiera szczelna scianke zewnetrzna tworzac komore, do której przewodem 13 jest do¬ prowadzany gaz ogrzany do odpowiedniej tempe¬ ratury obróbki cieplnej rury 1, wymaganej w celu 25 jej stabilizacji cieplnej. Doprowadzany gaz prze¬ chodzi otworami 12 i ogrzewa scianke rury do ustalonej temperatury stabilizacji cieplnej, kom¬ pensujac jednoczesnie cisnienie istniejace wew¬ natrz rury. so W drugiej czesci plaszcza 11 obudowanej rów¬ niez szczelna scianka zewnetrzna tworzaca komore doprowadzany jest przewodem 16 zimny gaz, który otworami 18 przechodzi do scianki rury 1, pod cisnieniem kompensujacym cisnienie wystepujace 35 wewnatrz rury 1 i ochladza jej scianke do tem¬ peratury uniemozliwiajacej dalsze rozciagniecie ru¬ ry 1 po opuszczeniu przez nia strefy stabilizacji cieplnej. Cisnienie gazu w obu czesciach plaszcza reguluje sie zaworami na przewodach 14 i 15 w 40 znany sposób. Rura 1 po wyjsciu ze strefy obrób¬ ki cieplnej ulega splaszczeniu i zamknieciu her¬ metycznemu na calej jej szerokosci za pomoca obracajacych sie walków 17, wskutek czego gaz wprowadzany do rury 1 przewodem 9 jest zam- 45 kniety w przestrzeni od pary walków 17 do dyszy wytlaczarki, co umozliwia odprowadzanie folii re- kawowej w ksztalcie splaszczonej rury ze strefy stabilizacji cieplnej i nawijanie jej na szpule.Na fig. 2 przedstawiajacej strefe stabilizacji 50 cieplnej przesuwajaca sie z duza predkoscia rura 19 przechodzi przez strefe obróbki cieplnej skla¬ dajaca sie z czterech cylindrycznych komór 20, 21, 22 i 23 otaczajacych rure 19. Gorace powietrze jest doprowadzane wokól rury 19 z komór 20, 21, 55 22, a zimne powietrze z komory 23, stanowiacej koncowa czesc strefy stabilizacji przy czym ko¬ mory 20, 21, 22 i 23 stanowia oddzielne czesci ukladu stabilizujacego, lecz maja wspólna scianke wewnetrzna, perforowana. Gorace powietrze wcho- 60 dzi do komory 20 przewodem 24 i doprowadzone jest do zewnetrznej powierzchni rury 19 otworami 25 w wewnetrznej sciance komory 20. Jezeli cis¬ nienie goracego gazu w tej czesci strefy wzrosnie, zostaje ono natychmiast wyrównane przez odpro- 65 wadzenie nadmiaru gazu przewodem 26. Kazda z86 8S4 10 czterech komór doprowadza powietrze wokól reka¬ wa w podobny sposób.Pomiedzy kazda komora pozostawiona jest mala wolna przestrzen perforowana, przez która otwo¬ rami 27, 28 i 29 gorace sprezone powietrze ma ujscie na zewnatrz w celu niedopuszczania do lokalnego wzrostu cisnienia pomiedzy rura 19 i scianka perforowana.Rura 19 po wyjsciu ze strefy obróbki cieplnej poddana jest splaszczeniu walkami 30, powoduja¬ cymi gazoszczelne zamkniecie w poprzek rury 19, zapobiegajace ujsciu gazu z wnetrza rekawa w strefie ukladu stabilizujacego. * Wynalazek objasniaja nizej podane przyklady, nie ograniczajac jego zakresu, w których dwu¬ osiowo orientowana folie rurowa z politereftalanu etylenu poddano stabilizacji cieplnej celem polep¬ szenia jej stalosci wymiarów w podwyzszonych temperaturach. Dwuosiowo orientowana folie ruro¬ wa z politereftalanu etylenu, uzyta w przykladach, otrzymano przez wytloczenie politereftalanu etyle¬ nu dysza pierscieniowa wytlaczarki, o srednicy 22 mm, z wydajnoscia 11,3 kg termoplastu na go¬ dzine. Wytlaczana folie rurowa natychmiast ochla¬ dzano na rdzeniu o srednicy 11 mm i przepuszcza¬ niu z predkoscia 8,7 m nfi minute przez zewnetrzna kapiel chlodzaca, po czym folie rurowa ogrzewano powtórnie do temperatury 85°C i rozciagano w kierunku wytlaczania w strefie orientacji z pred¬ koscia 30,9 m na minute oraz jednoczesnie w kie¬ runku poprzecznym do osi wzdluznej, do srednicy 45 mm, za pomoca rozdmuchiwania powietrzem o cisnieniu 0,63 kG/cm2, wprowadzanym do wnetrza wytlaczanej rury. Grubosc scianki otrzymywanej rury wynosila 0,025 — 0,026 mm.Skurcz powierzchniowy folii po orientowaniu, lecz bez stabilizacji cieplnej, mierzono przez po¬ równanie próbki folii o znanych wymiarach przed i po wysuszeniu w ciagu 1 minuty w suszarce po¬ wietrznej o okreslonej temperaturze. Ubytek w wymiarze poprzecznym wyrazono w procentach po¬ czatkowego wymiaru. W ten sam sposób okreslano procentowy skurcz w osi wzdluznej. Skurcz po¬ wierzchniowy okreslano jako sume obu tych pro¬ centowych skurczów i wynosil 41,8,/§ po ogrzewa¬ niu w temperaturze 140°C.Przyklad I. Folie rurowa otrzymana po orientacji dwuosiowej, jak podano powyzej, nawi¬ nieto na szpule i nastepnie poddano stabilizacji cieplnej, przepuszczajac przez strefe obróbki ciepl¬ nej przedstawiona schematycznie na fig. 1. Folie doprowadzano do strefy stabilizacji cieplnej z predkoscia 7,5 m na minute stosujac jako gaz wy¬ pelniajacy rure powietrze pod cisnieniem 0,5 kG/cm*. Strefe obróbki cieplnej stanowil plaszcz perforowany o srednicy wewnetrznej 45,4 mm; pierwsza czesc plaszcza o dlugosci 470 mm stano¬ wila strefe ogrzewajaca, a druga czesc o dlugosci 101 mm — strefe chlodzaca, przy czym byla ona przedluzeniem scianki wewnetrznej pierwszej cze¬ sci. Pierwsza czesc plaszcza na calym obwodzie i dlugosci scianki wewnetrznej miala 192 otwory o sreanicy 0,63 mm, równomiernie rozmieszczone na powierzchni. Gorace powietrze o temperatu¬ rze 235°C, wprowadzane do komory plaszcza pod 10 15 ss 40 45 50 55 cisnieniem 2,1 kG/cmf dawalo efektywne cisnienie okolo 0,2 kG/cm* pomiedzy rura i plaszczem.Folia po przejsciu przez strefe ogrzewania byla wprowadzana do strefy chlodzenia, to jest do dru¬ giej czesci plaszcza o srednicy wewnetrznej 45,4 mm i z 80 otworami o jednakowej srednicy, rów¬ nomiernie rozmieszczonych na powierzchni wew¬ netrznej. Zimne powietrze wprowadzano do komo¬ ry chlodzacej pod cisnieniem 2,5 kG/cm*.Po stabilizacji cieplnej otrzymano folie rurowa o srednicy 45 mm i grubosci scianki 0,026 — 0,027 mm oraz skurczu powierzchniowym folii 6,3Vf po ogrzewaniu w temperaturze 140°C.Przyklad II* Folie wytworzona w sposób jak opisano w przykladzie I wprowadzano bezpo¬ srednio ze strefy orientacji do strefy stabilizacji cieplnej przedstawionej schematycznie na fig. 2.Folie rurowa wprowadzano do strefy obróbki ciepl¬ nej z predkoscia 30,9 m na minute, przy cisnie¬ niu wewnatrz rury okolo 0,5 kG/cm1, stosujac go- rece powietrze doprowadzane wokól rury z komór 20, 21 i 22, a zimne powietrze z komory 23. Wszy¬ stkie komory mialy srednice wewnetrzna 45,7 mm, przy czym komory 20, 21 oraz 22 mialy dlu¬ gosc po 444 mm i po 184 otwory a srednicy 0,8 mm, równomiernie rozmieszczone na ich wewne¬ trznych powierzchniach. Komora 23 miala dlugosc 457 mm i 192 otwory o srednicy 0,8 mm, równo- miernie rozmieszczone na wewnetrznej sciance.Do komór 20, 21 i 22 doprowadzano gorace po¬ wietrze pod cisnieniem 3,5 kG/cm*, co wytwarzalo pomiedzy rura i plaszczem cisnienie efektywne 0,38 kG/cm2. Droprowadzane gorace powietrze utrzymywalo temperature wewnetrznej powierzchni komory 20 na poziomie 205°C, komory 21 tempe¬ rature 212°C, a komory 22 temperature 220°C. Do komory chlodzacej doprowadzano zimne powietrze pod cisnieniem 3,8 fcG/cmf.Komory byly rozmieszczone w pewnym odda¬ leniu od siebie i pomiedzy poszczególnymi komora¬ mi bylo umieszczonych w jednym rzedzie na ob¬ wodzie scianki 42 otworów o srednicy 0,2 mm, w celu odpowietrzania przestrzeni pomiedzy rura i plaszczem do atmosfery.Otrzymana folie rurowa o srednicy 45,5 mm i grubosci scianki 0,026 — 0,027 mm odprowadzano ze strefy stabilizacji cieplnej z predkoscia 31,5 m na minute. Skurcz powierzchniowy folii stabilizo¬ wanej okreslono w róznych temperaturach ogrze¬ wania i wyniósl: Temperatura w °C . 120 l'3fr 140 150 160 170 1 • 180 Skurcz powierzchniowy 1 •/t 4,5 5,4 0,2 8,5 10,9 13,5 I 16,1 PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL