Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 02.12.1974 Opis patentowy opublikowano: 15.10.1975 80778 KI. 53i, 1/02 MKP'A23j 1/04 Twórcy wynalazku: Jan Knyszewski, Aleksander Stala, Teresa Krassowska, Zbigniew Grabowski, Tadeusz Duda, Oskar Janowski Uprawniony z patentu tymczasowego: Osrodek Badawczo-Rozwojowy Bialka Spozywczego, Gdynia (Polska) Urzadzenie do ekstrakcji surowców rybnych i bezkregowców morskich Dziedzina techniki. Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do ekstrakcji surowców rybnych i bezkregow¬ ców morskich w postaci rozdrobnionej masy miesnej, pozwalajace na prowadzenie ekstrakqi tluszczów, wody, soków komórkowych i innych skladników, potrzebnych przy produkcji zwlaszcza preparatów bialkowych.Prowadzenie ekstrakcji polega zwykle na rozpuszczeniu tluszczu w rozpuszczalniku i wymyciu go z ekstrahowa¬ nego surowca nadmiarem rozpuszczalnika. Proces ekstrakcji jest oparty o urzadzenia takie jak: ekstraktor, zbiornik z rozpuszczalnikiem, destylator, skraplacz i przewody laczace. Ekstra kqe prowadzi sie przewaznie w sposób ciagly przy zapewnieniu dobrej penetracji surowca rozpuszczalnikiem na drodze odpowiedniego mieszania obu faz. Dlatego zasadniczym elementem w urzadzeniu ekstrakcyjnym jest uklad mieszajacy.Stan techniki. Najczesciej stosowane dotychczas urzadzenia do ciaglej ekstrakcji np. oleju z nasion oleistych, posiadaja jeden rodzaj mieszalników, gdyz dostep rozpuszczalnika do takiego surowca jest stosunkowo latwy. Natomiast czas kontaktu fazy stalej z ciecza jest przedluzony przez zwiekszanie drogi przejscia obu faz, np. przez szereg pólek jak w ekstraktorze Allis-Chalmersa czy Bonotto lub dlugich podajników slimako¬ wych - jak w systemie Hildebrandta i podobnych, przedstawionych w Najnowszych rozwiazaniach konstrukcyj¬ nych w budowie aparatury chemicznej 1967/68 w Nowej Technice - Zeszyt 85 WNT Warszawa 1969,.str. 152*159.W ekstraktorze Andersenona wedlug patentu Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 2663623, podawanie surowca i odbieranie materialu odbywa sie przenosnikami slimakowymi, natomiast mieszanie obu faz i ekstrakqa odbywa sie w zbiorniku miedzy mieszadlami lopatkowymi profilowanymi. W urzadzeniu ekstrakcyjnym trzy¬ stopniowym w ukladzie przeciwpradowym wedlug patentu Republiki Federalnej Niemiec nr 1138308, mieszanie surowca z rozpuszczalnikiem jest prowadzone w zasadzie w trzech zbiornikach z mieszadlami. Przekazywanie mieszaniny z jednego stopnia na drugi dokonuje sie transporterami slimakowymi spelniajacymi jednoczesnie role pras. W ukladzie przeciwpradowym wymagana jest duza ilosc rozpuszczalnika a ponadto nastepuje wtórne zanieczyszczenie produktu juz wyekstrahowanego niektórymi niekorzystnymi zwiazkami wyplukanymi z innych czesci tego samego substratu. Stosowane ekstraktory maja przewaznie jeden rodzaj mieszania co nie moze zapewnic dostateczniej skutecznosci ekstrakcji, np. tluszczu z rybnej masy miesnej, w której dostep rozpuszczal-2 80 778 nika w glab tkanki jest utrudniony i wtedy stopien skutecznosci ekstrakcji jest rózny dla poszczególnych czesci tego samego substratu.Istota wynalazku. W urzadzeniu wedlug wynalazku proces mieszania surowca miesnego z rozpuszczal¬ nikiem wykonywany jest za pomoca kilku rodzai mieszalników w róznych plaszczyznach a ponadto mieszanie wraz z rozcieraniem, przy czym ekstrakcja odbywa sie w sposób ciagly wspólpradowo w calym urzadzeniu. ) Mieszanie dokonuje sie w zbiorniku za pomoca mieszadel lopatkowych i mieszadla spiralnego; w przewodzie wylotowym ze zbiornika za pomoca mieszadla lopatkowego oraz w podajniku slimakowym, podwieszonym do przewodu wylotowego, spelniajacym jednoczesnie role mieszalnika, natomiast mieszanie wraz z rozcieraniem nastepuje w pompie srubowej z elastycznym wkladem, polaczonej z mieszalnikiem slimakowym. Czas ekstrakcji jest regulowany w sposób plynny obrotami poszczególnych mieszalników. Surowiec wraz z rozpuszczalnikiem wprowadzany do zbiornika jest wstepnie mieszany za pomoca mieszadel lopatkowych, a w dolnej czesci zbiornika za pomoca mieszadla spiralnego. Mieszadlo spiralne zbiera warstwowo ekstrahowana mase od scianek zbiornika i przesuwa ja do srodka w kierunku wylotu. W miare tego przesuwania wzrasta objetosc masy miedzy sciankami spirali, która przeciska sie ponad krawedzia scianki spirali wzdluz calej jej dlugosci iw konsekwenqi powoduje przemieszanie sie masy i lepsze przenikanie rozpuszczalnika do tkanki miesnej. Do przewodu wyloto¬ wego podwieszony jest podajnik slimakowy, spelniajacy jednoczesnie role mieszalnika, w którym mieszanie dokonuje sie w plaszczyznie pionowej. Jest on polaczony kinematycznie z pompa srubowa. Srednica slimaka w mieszalniku slimakowym jest wieksza od srednicy walu srubowego pompy srubowej. Dlatego mieszany w mieszalniku slimakowym pólprodukt w wiekszosci swej masy nie odebrany przez pompe srubowa jest zawracany na przeciwlegla strone od pompy i ponownie przemieszany przez slimak. Jednoczesnie, zawracana masa jest dodatkowo mieszana od góry za pomoca mieszadla lopatkowego umieszczonego w dolnej czesci przewodu wylotowego. Natomiast masa wtlaczana do pompy srubowej jest w niej oprócz mieszania, ponadto rozcierana o scianki elastycznego wkladu. Rozcieranie zapewnia dodatkowo dobry kontakt masy miesnej z rozpuszczalnikiem i lepsza jego penetracje w glab tkanki miesnej. Z pompy produkt jest podawany do prasy, gdzie nastepuje oddzielanie rozpuszczalnika. Z prasy produkt moze byc podany jeszcze raz do podobnego urzadzenia ekstrakcyjnego i cykl ekstrakcyjny moze byc powtarzany wielostopniowo.Urzadzenie wedlug wynalazku zapewnia dobre mieszanie rozdrobnionej masy miesnej z rozpuszczalnikiem w czasie calego procesu ekstrakcyjnego, w porównaniu ze znanymi ekstraktorami. Dobre mieszanie powoduje w konsekwencji gleboka penetracje rozpuszczalnika w glab tkanki miesnej, zapewniajac wysoki stopien skutecz¬ nosci ekstrakcji dla poszczególnych czesci tego samego substratu. Otrzymany produkt w urzadzeniu wedlug wynalazku spelnia wymagane cechy jakosciowe dla produktu finalnego.Przyklad. Urzadzenie wedlug wynalazku jest przedstawione w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie w przekroju pionowym, fig. 2 - urzadzenie w przekroju poprzecznym.Cylindryczny zbiornik 1 o stozkowym dnie i otoczony plaszczem termicznym 12, posiada w górnej czesci przewód doprowadzenia surowca 13 i przewód doprowadzenia rozpuszczalnika 14. Wzdluz osi pionowej zbior¬ nika 1 usytuowany jest wal napedowy 11, na którym w srodkowej jego czesci osadzone sa sztywno mieszadla lopatkowe 2. W dolnej czesci walu napedowego 11 osadzone jest sztywno mieszadlo spiralne 3, uksztaltowane w stozek w taki sposób, aby znajdowalo sie bezposrednio nad stozkowym dnem zbiornika 1. W dnie zbiornika 1 znajduje sie otwór i przewód wylotowy 4, w którym umieszczone jest dolne lozysko 10 walu napedowego 11.Na dolnym koncu walu 11 zamocowane jest sztywno mieszadlo lopatkowe 5. Do przewodu wylotowego 4 podwieszony jest przenosnik slimakowy 6, który w dolnej swojej czesci posiada slimak 7 i spelnia zarazem role mieszalnika. Z podajnikiem slimakowym 6 polaczona jest kinematycznie pompa srubowa 8 zwalem srubowym 9, obracanym w elastycznym wkladzie.Srednica slimaka 7 jest dwukrotnie wieksza od srednicy walu srubowego 9.Czas ekstrakcji jest regulowany poprzez dobór obrotów mieszadel za pomoca przekladni bezstopniowych, polaczonych z silnikami elektrycznymi. PL PL