Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 31.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 14.07.1975 79318 KI. 86c, 1/15 MKP D03d 1/06 CZY ILLNIA Urzedu Patentowego Ntttlt) Iziczfpsfii: i| \szm\ Twórcywynalazku: Leszek Pawlowski, Hanna Swierkot, Tadeusz Stefanowski Uprawniony z patentu tymczasowego: Instytut Przemyslu Gumowego „Stomil, Warszawa (Polska) Sposób wytwarzania tkanin, zwlaszcza do tasm przenosnikowych Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania tkanin niekurczIiwyeh w kierunku watka, stosowanych w formie przekladek do wzmacniania tasm przenosnikowych z gumy i z tworzyw termoplastycznych.W wielu dziedzinach przemyslu, zwlaszcza w kopalnictwie, do transportu materialów stosuje sie powszech¬ nie tasmy przenosnikowe. Wzgledy techniczne i ekonomiczne spowodowaly, ze powszechne zastosowanie do wzmacniania tasm przenosnikowych znalazly przekladki z tkanin, sporzadzonych z termoplastycznych wlókien poliestrowych i poliamidowych. Tkaniny te w celu poprawy ich przyczepnosci do gumy i stabilnosci wymiarowej, poddawane sa procesom impregnacji i obróbki termicznej. Procesy te obejmuja nasycenie tkaniny srodkiem wiazacym, usuniecie rozpuszczalnika oraz wyciaganie tkaniny w okreslonym czasie i wysokiej temperaturze, bliskiej temperatury topnienia substancji wlóknotwórczej. W wyniku przeprowadzenia tych operacji, przyczep¬ nosc tkanin do gumy zwieksza sie 2 do 3 razy i ich wydluzenie w kierunku osnowy spada o blisko 50%.Jednoczesnie tkaniny kurcza sie w kierunku watka od 5 do 25% w zaleznosci od rodzaju zastosowanych wlókien i konstrukcji tkaniny. Tkaniny poddane zabiegowi impregnacji i stabilizacji wymiarowej, nadaja sie w szczegól¬ nosci do produkcji tasm, wykorzystywanych do wysokowydajnych tasmociagów, przenoszacych materialy na odleglosc od 300 do 2000 m, bez koniecznosci instalowania stacji przeladunkowych.Znane sa sposoby stabilizacji tkanin z wlókien sztucznych np. z patentu polskiego 47038 polegajace na ogrzewaniu surowej tkaniny wytworzonej z przedzy poliestrowej w temperaturze, w której nastepuje nadtopienie nitek szczególnie w miejscach ich krzyzowania.Sposób stabilizacji, tkanin z wlókien sztucznych wedlug patentu polskiego nie spelnia jednak warunków dla tkanin przeznaczonych na tasmy przenosnikowe, giriyz nadtapianie nitek powoduje spadek wlasnosci wytrzymalosciowych, które dla tych tkanin sa szczególnie istotne.Tkaniny obok wymienionych zalet maja zasadnicze wady. Wskutek obróbki w podwyzszonych temperatu¬ rach, szerokosc ich i struktura zmieniaja sie znacznie w zaleznosci od rodzaju tkaniny, stosowanych warunków procesu oraz konstrukcji maszyn, przy czym nie jest mozliwe kontrolowanie i regulowanie stopnia tych zmian.I tak na przyklad szerokosc surowej tkaniny o wyjsciowej szerokosci 170 cm, po procesie impregnacji i obróbkF termicznej moze wynosic okolo 138 do 162 cm. Nitki osnowy ulegaja nierównomiernemu zageszczeniu na calej2 79 318 szerokosci tkaniny, powodujac niejednorodnosc ich wytrzymalosci. Tasmy przenosnikowe w zaleznosci od ich przeznaczenia i zgodnie ze stawianymi im wymaganiami, musza posiadac scisle okreslone szerokosci, stad wytwórcy tasm zmuszeni sa z uwagi na kurczenie sie tkanin w trakcie ich wstepnej obróbki do zakupywania szerszych tkanin surowych, niz to wynika z potrzeb asortymentu produkowanych tasm, z których po wykurcze¬ niu i gumowaniu wycina sie pasy o odpowiedniej szerokosci.Jest zrozumiale, ze postepowanie takie jest uciazliwe i prowadzi do powstawania znacznej ilosci odpadów tkanin oraz w przypadku zadanej znacznej szerokosci tasm, zmusza do laczenia tkanin wzdluz osnowy. Prowadzi to do powstawania w tasmach zakladek, obnizajacych ich wartosc eksploatacyjna. Wskutek kurczenia sie tkanin z wlókien termoplastycznych, nie wykorzystuje sie takze w pelni wydajnosci istniejacych krosien i zachodzi koniecznosc instalowania krosien o znacznie wiekszej szerokosci od wymaganej szerokosci tasmy.Celem wynalazku jest wyeliminowanie niedogodnosci, wynikajacych z kurczenia sie tkanin w kierunku watka w procesach produkcji tasm przenosnikowych oraz poprawa trwalosci tasm przenosnikowych, wskutek wyeliminowania koniecznosci laczenia tkanin na zakladke w kierunku wzdluznym.Zadaniem prowadzacym do tego celu jest zastosowanie do produkcji tkanin watka z pojedynczej lub nitkowanej przedzy, pozbawionej zdolnosci kurczenia sie w podwyzszonej temperaturze.Cel ten osiagnieto, poddajac pojedyncza lub nitkowana przedze, przeznaczona na watek dla tkaniny wedlug wynalazku, dodatkowej, wstepnej obróbce termicznej, polegajacej na przepuszczeniu przedzy w stanie calkowicie zrelaksowanym przez komore ogrzana do temperatury, bliskiej temperaturze topnienia substancji wlóknotwórczej w granicach od l90do270°C, w czasie 0,2 do 3,5 min. W ten sposób uzyskuje sie watek tkaniny o duzej wydluzalnosci i zerowym skurczu termicznym. Nastepna czynnosc to proces tkania tkaniny niekurczliwej wedlug wynalazku w sposób ogólnie znany, na urzadzeniach powszechnie do tego celu stoso¬ wanych. Tkaniny wedlug wynalazku, wskutek zmiany szerokosci w procesach produkcji tasm, moga byc scisle dostosowane do asortymentu wytwarzanych tasm.Tasmy wyprodukowane z takich tkanin nip beda zawierac zakladek i beda miec bardziej równomierna wytrzymalosc, wskutek braku zageszczen nitek osnowy w tkaninach.Dzieki zastosowaniu wynalazku, uproszczone zostana procesy produkcji tasm i zmniejszy sie ilosc odpa¬ dów gumowo-tkaninowych.Przyklad 1. Nitki osnowy, przeznaczone do wytwarzania tkaniny wedlug wynalazku, wykonane sa z przedzy nitkowanej poliestrowej, o konstrukcji dtx 1100/6, która posiada wydluzenie od 3 do 5%, przy 10% sily zrywajacej i swobodny skurcz termiczny od 9 do 12%.Nitki przeznaczone na watek tkaniny wytwarzane sa z przedzy nitkowanej poliamidowej 66 o konstrukcji dtx 940/3/4, która w celu uzyskania jej zerowego skurczu termicznego, przed procesem tkania na krosnach, poddaje sie procesowi wstepnej obróbki termicznej. Proces ten prowadzi sie na urzadzeniu, którego schemat przedstawiono na rysunku.Walek 1 podaje przedze poliestrowa dtx 1100/6 do komory 2 ogrzanej do temperatury 230°C. Czas ekspozycji przedzy pojedynczej wynosi 0,5 min., przedzy nitkowanej wynosi 0,75 min. Z komory przedze odbiera walek 3, który obraca sie z taka predkoscia, aby naprezenie przedzy w komorze bylo zblizone do zera.Tendencje do wzrostu lub spadku naprezenia przedzy, sygnalizuje czujnik 4. W zaleznosci od wskazan czujnika, obroty walka odbiorczego 3 zostaja zmniejszane lub zwiekszane recznie lub automatycznie.Przyklad 2. Nitki osnowy wykonane sa z przedzy nitkowanej poliamidowej 6 o konstrukcji dtx 940/3/4, która posiada wydluzenie od 6 do 10% przy 10% sily zrywajacej i swobody skurcz termiczny od 8 do 11%. Nitki przeznaczone na watek tkaniny wytwarzane sa z przedzy poliamidowej 6 nitkowanej, o kon¬ strukcji dtx 940/3/2, która w celu uzyskania jej zerowego skurczu termicznego, przed procesem tkania na krosnach, poddaje sie procesowi wstepnej obróbki termicznej w sposób podany w przykladzie 1. Temperatura komory 2 wynosi 210°C. Czas ekspozycji przedzy nitkowanej wynosi 2 min. PL PL