Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 19.05.1975 76096 KI- 47b, 17/00 MKP F16c 17/00 CIV i l l ** IA Uf7ed"u P.''WitfflVA»- ¦ fnU.l| la- Twórcawynalazku: Waclaw Pieniadz Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Krakowska, Kraków (Polska) Lozysko slizgowe dla walów o zmiennej ilosci obrotów Przedmiotem wynalazku jest lozysko slizgowe dla walów o zmiennej ilosci obrotów, zapewniajace wysoka dokladnosc i male opory ruchu walów przy duzych rozpietosciach ilosci obrotów, wysokich obrotach i znacz¬ nych obciazeniach silowych, przeznaczone zwlaszcza do zastosowania w obrabiarkach o podwyzszonej doklad¬ nosci, do lozyskowania wrzecion szybkobieznych o zmiennej ilosci obrotów.Znane sa rozwiazania lozysk tocznych, oraz slizgowych hydro- i areo-statycznych oraz dynamicznych.Rozwiazania te maja jednak szereg wad, bowiem lozyska toczne sa zródlem drgan ze wzgledu na skonczona ilosc elementów tocznych. Lozyska slizgowe statyczne wymagaja znacznego rozchodu energii w zwiazku ze stalym zapotrzebowaniem na wysokie cisnienie czynnika roboczego, natomiast lozyska slizgowe dynamiczne sa wrazliwe na zmiany warunków pracy, w szczególnosci predkosci i sil.Wykazane wady usuwa lozysko wedlug wynalazku, którego celem jest zapewnienie malych oporów ruchu, odpornosci na drgania, wysokiej dokladnosci i prawidlowej pracy przy duzym zakresie zmian obrotów wrzecio¬ na, i sil dzialajacych na lozysko.Cel ten zostal osiagniety przez to, ze przegrody miedzy komorami lozyska zawierajace przewody dla smaru umieszczone sa wahliwie wzgledem osi równoleglych do osi tulei lozyska lub wzgledem osi prostopadlych do osi plyty lozyskowej. Powoduje to, ze przegrody miedzy komorami lozyska rozwiazane w postaci wkladek nastawnych zaopatrzonych w przewody dla smaru (oleju, powietrza lub innych cieczy i gazów). Wkladki te moga wykonywac niewielkie wahania wzgledem osi równoleglych do osi tulei'lozyska, lub wzgledem osi prostopad¬ lych do osi plyty lozyskowej, a droznosc przewodów dla smaru moze zmieniac sie w miare wychylania sie wkladki, od calkowitego otwarcia w polozeniu centralnym do znacznego zmniejszenia droznosci lub nawet calkowitego zamkniecia przewodu.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia wycinek przekroju poprzecznego lozyska promieniowego, a fig. 2 wycinek rozwiniecia lozyska osiowego.Na wewnetrznym obwodzie tulei 1 lozyska (fig. 1) umieszczone sa wahliwie wkladki 3, miedzy którymi znajduja sie komory 4. Wspólosiowo z tuleja 1 umieszczony jest czop 2 lozyskowanego walu. W tulei 1 oraz we wkladkach 3 wykonane sa przewody 6, 7 i 5 dla smaru.2 76 096 Wkladki 3a (fig. 2) umieszczone sa wahliwie na plycie oporowej la lozyska walu 2a. Miedzy wkladkami 3a znajduja sie komory 4a. W plycie oporowej la i we wkladkach 3a wykonane sa otwory 6a, 7a i 5a dla smaru.Dzialanie lozyska wedlug wynalazku polega na tym, ze przy dostatecznie wielkiej predkosci czopa 2 lub 2a wzgledem tueli 1 tub la pojawia sie efekt hydro- lub aerodynamiczny, powodujacy samoczynne wychylenie sie wkladek 3 lub 3a z polazenia neutralnego (fig. 1) w polozenie wychylone (fig. 2). Wychylanie sie wkladek moze byc równiez realizowane przez mechanizm nastawczy. Wychylanie sie wkladek moze powodowac zmiane droznosci przewodów dla smaru (fig. 2), gdzie w miare wychylania wkladek 3a od polozenia neutralnego, droznosc przewodów 5a i 6a maleje, a przy dostatecznie duzym wychyleniu moze zostac zlikwidowana. PL PL