Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 31.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 20.02.1975 75451 KI. 49b,3/12 MKP B23c 3/12 Twórca wynalazku: Adam Czajkowski Uprawniony z patentu tymczasowego: Biuro Projektów Przemyslu Metali Niezelaznych ,,Bipromet,,, Katowice (Polska) Glowica do gratowania rur i Przedmiotem wynalazku jest glowica narzedzio¬ wa przeznaczona do jednoczesnego usuwania gratu z zewnetrznych i wewnetrznych krawedzi konców rur, na których grat powstal podczas poprzecznego przecinania tych rur za pomoca pil. Urzadzenia do gratowania rur metalowych sa stosowane w prze¬ twórczych zakladach hutniczych wytwarzajacych rury, zwlaszcza rury bez szwu.Stosowane w wytwórniach rur urzadzenia do usu¬ wania gratu z konców rur sa dwuwrzecionowe, przy czym jedno wrzeciono jest wyposazone w na¬ rzedzie skrawajace przeznaczone do usuwania gra¬ tu z wewnetrznych krawedzi konców rur, a wrze¬ ciono drugie w narzedzie skrawajace przystosowa¬ ne do gratowania zewnetrznych krawedzi tych kon¬ ców. Wrzeciona i zamocowane w nich narzedzia skrawajace wykonuja swoje funkcje posobnie.Znaczy to, ze gratowanie krawedzi zewnetrznej i wewnetrznej tego samego konca rury odbywa sie nie w jednym zabiegu obróbczym, lecz w dwóch odrebnych zabiegach. Podczas dokonywania zabie¬ gu gratowania rura obrabiana znajduje sie w osi funkcjonujacego w tym czasie wrzeciona. Ustalanie wlasciwego polozenia obrabianej rury wzgledem narzedzia skrawajacego dokonuje sie albo przez przestawianie wrzeciona, albo przez przesuwanie w bok calej obrabianej rury, co zazwyczaj reali¬ zuje sie za pomoca przenosników typu rusztowo- -zabierakowego.Niedogodnosci wystepujace przy gratowaniu rur 20 30 za pomoca znanych urzadzen dwuwrzecionowych wynikaja z tego, ze stosuje sie tutaj narzedzia skrawajace oddzielne do gratowania krawedzi zew¬ netrznych i oddzielne do gratowania krawedzi we¬ wnetrznych. W zwiazku z tym gratowanie krawe¬ dzi zewnetrznej i krawedzi wewnetrznej tego sa¬ mego konca rury odbywa sie nie w jednym, lecz w dwóch zabiegach obróbczych. Okolicznosc ta powo¬ duje, ze obslugujacy dwuwrzecionowe urzadzenie do gratowania rur musi uwaznie sledzic przebieg procesu gratowania, by móc w odpowiednim mo¬ mencie wywrzec na okreslony element sterowniczy odpowiedni impuls mechaniczny, na skutek którego nastepuje przestawianie sie wrzecion z narzedziami skrawajacymi, lub okreslone boczne przesuniecie sie obrabianej rury od osi jednego wrzeciona do osi wrzeciona drugiego. Czas roboczy dwuzabiego- wego gratowania jest stosunkowo dlugi, co ma nie¬ korzystny wplyw na wydajnosc pracy. Dwuwrze¬ cionowe urzadzenia do gratowania rur maja skom¬ plikowana budowe i utrudniona konserwacje.Celem wynalazku jest ulatwienie pracy przy obsludze urzadzen do gratowania konców rur oraz stworzenie warunków umozliwiajacych stosowanie do tej obróbki urzadzen jednowrzecionowych. Za¬ danie techniczne, jakie nalezy tutaj rozwiazac, po¬ lega na opracowaniu konstrukcji narzedzia skrawa¬ jacego, które bedzie przystosowane do jednoczesne¬ go usuwania gratu z wewnetrznej i zewnetrznej krawedzi konca rury. 75 45175 451 3 Zalozony cel osiagnieto przez skonstruowanie glowicy narzedziowej, która posiada dwa odrebne uklady ostrzy skrawajacych zabudowanych wzgle¬ dem siebie wspólosiowo i przesuwnie. Do usuwa¬ nia gratu z wewnetrznej krawedzi konca rury slu¬ zy stozkowy frez palcowy, który znajduje sie w osi glowicy. Drugi uklad ostrzy skrawajacych, prze¬ znaczony do gratowania zewnetrznej krawedzi kon¬ ca rury, sklada sie z okreslonej liczby nozy, które sa zamocowane na obwodzie obsady. Obsada ta jest osadzona na trzpieniu glowicy przesuwnie. Do ustawienia jej we wlasciwym polozeniu sluza: na¬ kretka ustalajaca i zlaczka regulacyjna, z która obsada jest polaczona za pomoca gwintu.Odmiana glowicy do jednoczesnego gratowania wewnetrznych i zewnetrznych krawedzi konców rur charakteryzuje sie tym, ze do wnetrza zlaczki regulacyjnej od strony nakretki ustalajacej jest wbudowana sprezyna spiralna, dzieki której wy¬ stepuje miedzy ukladami skrawajacymi elastycz¬ nosc ich wzajemnego polozenia, która jest korzy¬ stna dla funkcjonowania glowicy.Zalety glowicy narzedziowej wedlug wynalazku wynikaja z tego, ze gratowanie wewnetrznej i zew¬ netrznej krawedzi konca rury odbywa sie w jed¬ nym zabiegu obróbczym, przy czym zabieg ten wykonuje sie na urzadzeniu do gratowania jedno¬ wrzecionowym. W czasie zabiegu gratowania praca obslugujacego takie urzadzenie jest mniej uciazli¬ wa. Ponadto uzyskuje sie tutaj nastepujace korzy¬ sci: urzadzenie jednowrzecionowe jest mniej skom¬ plikowane niz dwuwrzecionowe, latwiejsza jest jego konserwacja, a prócz tego czas trwania za¬ biegu gratowania jest o polowe krótszy.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia podluzny przekrój glowicy narzedzio¬ wej do gratowania rur, fig. 2 przekrój poprzeczny glowicy przechodzacy przez uklady ostrzy skrawa¬ jacych, a fig. 3 przekrój poprzeczny tej glowicy w miejscu osadzenia wpustów.Chwytowa czesc trzpienia 1 ma ksztalt znorma¬ lizowanego stozka Morse'a. Drugi koniec tego trzpienia jest uksztaltowany w krzyzowy uklad czterech ostrzy, które stanowia stozkowy frez pal¬ cowy 2. Frez ten sluzy do gratowania wewnetrz¬ nych krawedzi konców rur. Noze 3 sa zamocowane dociskowo w wycieciach cylindrycznej obsady 4 za pomoca wkretów 5. Wpusty 6 przymocowane do trzpienia 1 wkretami 7 zabezpieczaja cylindry¬ czna obsade 4 przed obracaniem sie po powierz¬ chni trzpienia 1. Regulacyjna zlaczka 8 jest pola¬ czona z cylindryczna obsada 4 za pomoca gwintu prawozwojnego. Do ustalania polozenia regulacyj¬ nej zlaczki 8 sluzy ustalajaca nakretka 9 i dwie przeciwnakretki, które na rysunku ni.e sa pokazane.Spiralna sprezyna 10 zabudowana wewnatrz regu¬ lacyjnej zlaczki 8 sluzy do nadania polozeniom 4 ukladów ostrzy skrawajacych okreslonej elastycz¬ nosci, która jest korzystna dla przebiegu procesu gratowania konców rur.Glowice z ustawionymi prawidlowo nozami. 3 5 osadza sie we wrzecionie urzadzenia do gratowa¬ nia rur za pomoca stozkowego chwytu Morse'a.W czasie gratowania obraca sie ona wraz z wrze¬ cionem. Gratowane rury o okreslonych srednicach, zewnetrznej i wewnetrznej, umieszcza sie poje¬ dynczo w osi glowicy. Koniec rury mocuje sie w znanym zacisku, który przesuwa cala rure w kie¬ runku wrzeciona: doprowadza czolo rury do styku z ostrzami stozkowego freza 2 i nozy 3, a naste¬ pnie wykonuje ruch posuwowy. Zabieg gratowania, czyli usuwanie gratu z wewnetrznej i zewnetrznej krawedzi konca rury na skutek skrawania, jest spowodowany dzieki temu, ze frez 2 oraz uklad nozy 3 wiruja, a obrabiana rura wykonuje w tym czasie tylko osiowy ruch posuwowy.Przygotowanie glowicy do gratowania nowej par¬ tii rur o okreslonej srednicy i grubosci scianki ma przebieg nastepujacy. Odkreca sie nieco ustalajaca nakretke 9, na skutek czego zmniejsza sie jej na¬ cisk na sprezyne 10. Obracajac w prawo regula¬ cyjna zlaczke 8 powoduje sie osiowe przesuwanie obsady 4 wraz z ukladem nozy 3 w kierunku tej zlaczki, na skutek czego odslania sie coraz to wie¬ ksza powierzchnia stozkowej czesci freza 2, a jed¬ noczesnie zwieksza sie srednica okregu, na którym zbiegaja sie krawedzie tnace freza 2 z krawedzia¬ mi tnacymi nozy 3. Po osiagnieciu dostatecznie du¬ zej srednicy tego okregu nasuwa sie na frez 2 je¬ dna z rur, nalezaca do partii rur przeznaczonych do gratowania, az do styku jej czola z krawedzia¬ mi tnacymi freza 2. Nastepnie obraca sie regula¬ cyjna zlaczke 8 w lewa strone do momentu, w którym nastapi zetkniecie sie krawedzi tnacych nozy 3 z zewnetrzna krawedzia czola rury. To po¬ lozenie obsady 4 ustala sie za pomoca przeciwna¬ kretki. Nastepnie dokreca sie, zachowujac okreslo¬ ny luz, ustalajaca nakretke 9, której polozenie ustala sie za pomoca przeciwnakretki. PL